Lý thuyӃt tâm lý xã hӝi trong quҧn trӏ, còn gӑi là lý thuyӃt tác phong, là nhӳng quan ÿiӇm quҧn trӏ nhҩn mҥnh ÿӃn vai trò cӫa yӃu tӕ tâm lý, tình cҧm, quan hӋ xã hӝi cӫa con ngѭӡi trong công viӋc. Lý thuyӃt này cho rҵng, hiӋu quҧ cӫa quҧn trӏ do năng suҩt lao ÿӝng quyӃt ÿӏnh, nhѭng năng suҩt lao ÿӝng không chӍ do các yӃu tӕ vұt chҩt quyӃt ÿӏnh mà còn do sӵ thӓa mãn các nhu cҫu tâm lý, xã hӝi cӫa con ngѭӡi.
Lý thuyӃt này bҳt ÿҫu xuҩt hiӋn ӣ Mӻ trong thұp niên 30, ÿѭӧc phát triӇn mҥnh bӣi các nhà tâm lý hӑc trong thұp niên 60, và hiӋn nay vүn còn ÿѭӧc nghiên cӭu tҥi nhiӅu nѭӟc phát triӇn nhҵm tìm ra nhӳng hiӇu biӃt ÿҫy ÿӫ vӅ tâm lý phӭc tҥp cӫa con ngѭӡi, mӝt yӃu tӕ quan trӑng ÿӇ quҧn trӏ.
Trѭӡng phái này có các tác giҧ sau:
2.2.1. Robert Owen (1771 - 1858)
Là kӻ nghӋ gia ngѭӡi Anh, là ngѭӡi ÿҫu tiên nói ÿӃn nhân lӵc trong tә chӭc. Ông chӍ trích các nhà công nghiӋp bӓ tiӅn ra phát triӇn máy móc nhѭng lҥi không chú ý ÿӃn sӵ phát triӇn nhân viên cӫa doanh nghiӋp.
2.2.2. Hugo Munsterberg (1863 - 1916)
Nghiên cӭu tâm lý ӭng dөng trong môi trѭӡng tә chӭc, ông ÿѭӧc coi là cha ÿҿ cӫa ngành tâm lý hӑc công nghiӋp.
Trong tác phҭm nhan ÿӅ “Tâm lý hӑc và hiӋu quҧ trong công nghiӋp” xuҩt bҧn năm 1913, ông nhҩn mҥnh là phҧi nghiên cӭu mӝt cách khoa hӑc tác phong cӫa con ngѭӡi ÿӇ tìm ra nhӳng mүu mӵc chung và giҧi thích nhӳng sӵ khác biӋt. Ông cho rҵng năng suҩt lao ÿӝng sӁ cao hѫn nӃu công viӋc giao phó cho hӑ ÿѭӧc nghiên cӭu phân tích chu ÿáo, và hӧp vӟi nhӳng kӻ năng cNJng nhѭ tâm lý cӫa hӑ.
2.2.3. Mary Parker Follett (1868 - 1933)
Là nhà nghiên cӭu quҧn trӏ ngay tӯ nhӳng năm 20 ÿã chú ý ÿӃn tâm lý trong quҧn trӏ, bà có nhiӅu ÿóng góp có giá trӏ vӅ nhóm lao ÿӝng và quan hӋ xã hӝi trong quҧn trӏ.
Mary Parker Follett cho rҵng nӃu mӝt vҩn ÿӅ ÿѭӧc giҧi quyӃt thì trong quá trình các nhà quҧn trӏ giҧi quyӃt vҩn ÿӅ ÿó sӁ làm nҧy sinh nhӳng vҩn ÿӅ mӟi
Bà cNJng nhҩn mҥnh ÿӃn hai khía cҥnh
- Phҧi quan tâm ÿӃn nhӳng ngѭӡi lao ÿӝng trong quá trình giҧi quyӃt vҩn ÿӅ.
- Các nhà quҧn trӏ phҧi năng ÿӝng, thay vì áp dөng các nguyên tҳc cӭng nhҳc.
Bà cho rҵng sӵ phӕi hӧp giӳ vai trò quyӃt ÿӏnh ÿӕi vӟi các hoҥt ÿӝng quҧn trӏ và ÿã ÿѭa ra 4 nguyên lý v͉ ph͙i hͫp nh˱ sau:
1) Sӵ phӕi hӧp sӁ ÿѭӧc thӵc hiӋn hӳu hiӋu nhҩt khi nhӳng ngѭӡi chӏu trách nhiӋm ra quyӃt ÿӏnh có sӵ tiӃp xúc trӵc tiӃp.
2) Sӵ phӕi hӧp giӳ vai trò rҩt quan trӑng trong suӕt giai ÿoҥn ÿҫu cӫa hoҥch ÿӏnh và thӵc hiӋn các dӵ án.
3) Sӵ phӕi hӧp cҫn nhҳm ÿӃn tҩt cҧ các yӃu tӕ trong mӛi tình huӕng cө thӇ.
4) Sӵ phӕi hӧp phҧi ÿѭӧc tiӃn hành liên tөc.
Ĉóng góp cӫa Follett vӅ nhӳng nghiên cӭu tâm lý cӫa cá nhân trong ÿӡi sӕng xã hӝi ÿӕi vӟi các vҩn ÿӅ quҧn trӏ còn có nhӳng ÿiӇm ÿáng lѭu ý
Phѭѫng pháp giҧi quyӃt các mâu thuүn trong tә chӭc – theo Follett, "thӕng nhҩt" ÿó chính là phѭѫng pháp tӕt nhҩt và làm vӳng lòng nhҩt ÿӇ chҩm dӭt mâu thuүn.
ViӋc ÿӅ ra mӋnh lӋnh và chҩp hành mӋnh lӋnh phҧi xuҩt phát tӯ mӕi quan hӋ giӳa ngѭӡi ra lӋnh và ngѭӡi thi hành lӋnh. Quan hӋ này ÿѭӧc giҧi quyӃt và thông qua hoàn cҧnh cө thӇ chӭ không theo ÿҷng cҩp hoһc quyӅn hành ÿã ÿѭӧc thiӃt lұp, sao cho ngѭӡi ta có thӇ tiӃp nhұn mӋnh lӋnh mà vүn cҧm thҩy ÿѭӧc mӝt phҫn trách nhiӋm.
Ngѭӡi quҧn trӏ phҧi hiӇu ÿѭӧc vӏ trí cӫa mӛi các nhân trong tә chӭc, bҧn chҩt cӫa mӕi quan hӋ làm viӋc tӕt ÿҽp là ngѭӡi lao ÿӝng làm viӋc vӟi ai chӭ không phҧi dѭӟi quyӅn ai và nhҩn mҥnh tҫm quan trӑng cӫa kiӇm tra chӭ không phҧi bӏ kiӇm tra.
2.2.4. Elton Mayo (1880 - 1949)
Ông cho rҵng sӵ thӓa mãn các nhu cҫu tâm lý cӫa con ngѭӡi nhѭ muӕn ÿѭӧc ngѭӡi khác quan tâm, kính trӑng, muӕn có vai trò quan trӑng trong sӵ nghiӋp chung, muӕn làm viӋc trong bҫu không khí thân thiӋn giӳa các ÿӗng sӵ,... có ҧnh hѭӣng lӟn ÿӃn năng suҩt và thành quҧ lao ÿӝng cӫa con ngѭӡi.
Quan ÿiӇm cѫ bҧn cӫa lý thuyӃt này cNJng giӕng nhѭ quan ÿiӇm cӫa lý thuyӃt quҧn trӏ khoa hӑc. Hӑ cho rҵng sӵ quҧn trӏ hӳu hiӋu tùy thuӝc vào năng suҩt lao ÿӝng cӫa con ngѭӡi làm viӋc trong tұp thӇ.
Tuy nhiên, khác vӟi ý kiӃn cӫa lý thuyӃt quҧn trӏ khoa hӑc, lý thuyӃt tâm lý xã hӝi cho rҵng, yӃu tӕ tinh thҫn có ҧnh hѭӣng mҥnh ÿӕi vӟi năng suҩt cӫa lao ÿӝng.
Tӯ nhұn thӭc ÿó, các nhà lý thuyӃt tâm lý quҧn trӏ cho rҵng các nhà quҧn trӏ nên thay ÿәi quan niӋm vӅ công nhân. Hӑ không phҧi là nhӳng con ngѭӡi thө ÿӝng, thích ÿѭӧc chӍ huy, thích ÿѭӧc giao viӋc
cө thӇ. Trái lҥi, hӑ sӁ làm viӋc tӕt hѫn, năng suҩt cao hѫn, phát huy sáng kiӃn nhiӅu hѫn, nӃu ÿѭӧc ÿӕi xӱ nhѭ nhӳng con ngѭӡi trѭӣng thành, ÿѭӧc tӵ chӫ ÿӝng trong công viӋc. Ngoài ra, nhà quҧn trӏ phҧi cҧi thiӋn các mӕi quan hӋ con ngѭӡi trong tә chӭc, tӯ mӕi quan hӋ giӳa thӫ trѭӣng vӟi nhân viên, ÿӃn mӕi quan hӋ giӳa các ÿӗng sӵ ngang hàng, vì con ngѭӡi sӁ làm viӋc tӕt hѫn trong mӝt môi trѭӡng quan hӋ thân thiӋn.
2.2.5. Abraham Maslow (1908 - 1970)
Có thӇ nói lý thuyӃt vӅ hӋ thӕng nhu cҫu con ngѭӡi cӫa Maslow là lý thuyӃt nәi trӝi nhҩt trong nhóm các lý thuyӃt tác phong. Maslow ÿѭa ra 05 nhu cҫu cӫa con ngѭӡi theo thӭ tӵ tӯ thҩp ÿӃn cao nhѭ sau:
- Nhu c̯u sinh lý: ăn uӕng, ngӫ, tình dөc…
- Nhu c̯u v͉ an ninh, an toàn: Tránh các mӕi nguy hiӇm thân thӇ, tài sҧn…
- Nhu c̯u có tính ch̭t xã h͡i: Tham gia câu lҥc bӝ, ÿҧng phái…
- Nhu c̯u v͉ t tr͕ng: Thích danh tiӃng, tһng danh hiӋu…
- Nhu c̯u v͉ t thân v̵n ÿ͡ng (t kh̻ng ÿ͓nh mình): muӕn hoàn thiӋn, phát triӇn nhân cách, sáng tҥo…
Năm nhu cҫu trên ÿѭӧc phân thành 02 cҩp bұc cao và thҩp:
- Nhu c̯u b̵c cao: gӗm nhu cҫu tӵ khҷng ÿӏnh và nhu cҫu vӅ tӵ trӑng
- Nhu c̯u b̵c th̭p: gӗm nhu cҫu vӅ xã hӝi, an toàn và nhu cҫu vұt chҩt.
Tӯ 05 nhu cҫu trên, Maslow ÿѭa ra chính sách ÿӝng viên con ngѭӡi ÿӕi vӟi các nhà quҧn trӏ nhѭ trong bҧng sau:
Loҥi nhu cҫu Chính sách ÿӝng viên cӫa nhà quҧn trӏ
T th͋ hi͏n mình
Tҥo ra nhӳng thách thӭc trong công viӋc ÿӕi vӟi hӑ
Tҥo cѫ hӝi thăng tiӃn
Tҥo cѫ hӝi sáng tҥo
Tҥo cѫ hӝi ÿӇ ÿҥt thành tích cao
S tôn tr͕ng
Tҥo ra nhӳng hoҥt ÿӝng quan trӑng trong công viӋc
Tên công viӋc phҧi làm sao cho mӑi ngѭӡi kính nӇ
Tҥo ra sӵ có trách nhiӋm cho hӑ
Sӵ thӯa nhұn công viӋc ÿó mӝt cách công khai
Xã h͡i
Tҥo ra cho hӑ nhu cҫu giao tiӃp trong xã hӝi
Sӵ әn ÿӏnh các nhóm làm viӋc
Sӵ khuyӃn khích hӧp tác
An toàn ĈiӅu kiӋn làm viӋc tӕi ѭu hóa
Phҧi ÿҧm bҧo có viӋc làm
V̵t ch̭t ĈiӅu kiӋn làm viӋc, nhiӋt ÿӝ, ánh sáng, tiӅn lѭѫng - Tѭ tѭӣng chính cӫa nhóm tâm lý xã hӝi:
+ Tә chӭc là mӝt phҫn trong hӋ thӕng xã hӝi.
+ Khi ÿӝng viên không chӍ bҵng yӃu tӕ vұt chҩt mà còn phҧi quan tâm ÿӃn nhӳng nhu cҫu xã hӝi.
+ Tұp thӇ ҧnh hѭӣng trên tác phong các cá nhân
+ Lãnh ÿҥo không chӍ là quyӅn hành do tә chӭc, mà còn do các yӃu tӕ tâm lý xã hӝi cӫa tә chӭc chi phӕi.
+ Tuy vұy nó cNJng còn mӝt sӕ hҥn chӃ:
+ Quá chú ý ÿӃn yӃu tӕ xã hӝi - Khái niӋm “con ngѭӡi xã hӝi” chӍ có thӇ bә sung cho khái niӋm “con ngѭӡi kinh tӃ” chӭ không thӇ thay thӃ.
+ Lý thuyӃt này coi con ngѭӡi là phҫn tӱ trong hӋ thӕng khép kín mà không quan tâm ÿӃn yӃu tӕ ngoҥi lai.