´NH
ViӋc ra quyӃt ÿӏnh hiӋu quҧ cҫn nhӳng phҭm chҩt cá nhân quan trӑng cӫa nhà quҧn trӏ, bao gӗm: (1) kinh nghiӋm, (2) khҧ năng xét ÿoán, (3) óc sáng tҥo và (4) khҧ năng ÿӏnh lѭӧng.
(1) Kinh nghiӋm
Kinh nghiӋm giӳ vai trò quan trӑng trong viӋc quyӃt ÿӏnh. Khi ÿӕi phó vӟi mӝt vҩn ÿӅ, ngѭӡi quҧn lý rút tӯ kho kinh nghiӋm cӫa mình mӝt giҧi pháp ÿã thành công trong quá khӭ. Trong nhӳng trѭӡng hӧp ÿòi hӓi nhӳng quyӃt ÿӏnh theo chѭѫng trình, thì kinh nghiӋm càng tӓ ra có lӧi thӃ hѫn. Ngѭӡi quҧn lý có kinh nghiӋm chҷng nhӳng giҧi quyӃt công viӋc mӝt cách dӉ dàng, nhanh chóng mà còn có hiӋu quҧ nӳa. Ĉӕi vӟi nhӳng trѭӡng hӧp ÿòi hӓi mӝt sӵ ÿáp ӭng không theo chѭѫng trình, thì kinh nghiӋm có thӇ có lӧi mà cNJng bҩt lӧi. Bҩt lӧi chính là ӣ chӛ nhӳng bài hӑc kinh nghiӋm hoàn toàn không thích hӧp vӟi vҩn ÿӅ mӟi, nó dӉ dүn nhà quҧn trӏ ÿӃn lӕi mòn cӫa thói quen và tính bҧo thӫ. Tuy nhiên, kinh nghiӋm có thӇ là mӝt lӧi thӃ trong viӋc phân biӋt nhӳng vҩn ÿӅ có cҩu trúc tӕt và nhӳng vҩn ÿӅ có cҩu trúc xҩu.
Kinh nghiӋm làm tăng khҧ năng cӫa mӝt ngѭӡi quҧn trӏ là hӧp lý theo lѭѫng tri. Quan niӋm trӑng thâm niên trong tә chӭc, theo ÿó nhӳng cá nhân nào ÿã phөc vө lâu nhҩt thì ÿѭӧc lãnh mӭc lѭѫng cao nhҩt là dӵa trên giá trӏ cӫa kinh nghiӋm. Sӵ lӵa chӑn nhân viên cNJng thѭӡng ÿһt nһng yӃu tӕ kinh nghiӋm cá nhân. Nhӳng thành công và
thҩt bҥi ÿã qua là căn cӭ cho nhӳng hành ÿӝng tѭѫng lai. Ngѭӡi làm viӋc mѭӡi năm phҧi có kinh nghiӋm hѫn ngѭӡi năm năm, vӟi ÿiӅu kiӋn liên tөc hӑc hӓi trong suӕt 10 năm ÿó và vӟi ÿiӅu kiӋn không phҧi là hӑc ÿi hӑc lҥi mӝt kinh nghiӋm tӟi 10 lҫn.
(2) Khҧ năng xét ÿoán
Xét ÿoán là khҧ năng ÿánh giá tin tӭc mӝt cách khôn ngoan. Nó gӗm có lѭѫng tri, sӵ chín chҳn, lý luұn và kinh nghiӋm. Thông thѭӡng, sӵ xét ÿoán tăng lên cùng vӟi tuәi tác và kinh nghiӋm. Tuy nhiên có nhӳng ngѭӡi thu ÿѭӧc kinh nghiӋm mà khҧ năng xét ÿoán không ÿѭӧc cҧi thiӋn, do vұy không thӇ ÿánh ÿӗng xét ÿoán vӟi kinh nghiӋm ÿѭӧc.
Ngѭӡi có trí xét ÿoán tӕt có thӇ nҳm nhӳng tin tӭc quan trӑng, ÿӏnh lѭӧng và ÿánh giá chúng. Xét ÿoán sáng suӕt rҩt quan trӑng cho nhӳng vҩn ÿӅ có cҩu trúc xҩu, vì ngѭӡi làm quyӃt ÿӏnh chӍ có thӇ ÿoán ÿѭӧc kӃt quҧ bҵng sӵ xét ÿoán các tѭѫng tác, áp dөng nhӳng trӑng lѭӧng thích hӧp cho các tiêu chuҭn, hiӇu rõ nhӳng bҩt trҳc, và có thӇ ÿѫn giҧn hóa vҩn ÿӅ mà không bóp méo nhӳng phҫn cӕt yӃu.
Khҧ năng xét ÿoán cҫn thiӃt trong các bѭӟc cӫa quá trình ra quyӃt ÿӏnh, nó cung cҩp cho nhà quҧn trӏ mӝt cái nhìn hӋ thӕng và bao quát vҩn ÿӅ.
(3) Óc sáng tҥo
Óc sáng tҥo là khҧ năng liên kӃ thay kӃt hӧp nhӳng ý tѭӣng ÿӇ ÿҥt ÿѭӧc mӝt kӃt quҧ vӯa mӟi lҥ vӯa hӳu hiӋu. Các nhà quҧn trӏ dùng óc sáng tҥo cӫa mình trong viӋc xác ÿӏnh nhӳng vҩn ÿӅ, các giҧi pháp và hình dung nhӳng kӃt quҧ cuӕi cùng.
Ngѭӡi có óc sáng tҥo có thӇ hiӇu và ÿánh giá vҩn ÿӅ mӝt cách ÿҫy ÿӫ hѫn. Hӑ còn nhìn ra ÿѭӧc nhӳng vҩn ÿӅ mà ngѭӡi khác không thҩy, phát hiӋn nhӳng khҧ năng lӵa chӑn. Khi ÿi tìm nhӳng khҧ năng này, nhà quҧn trӏ nhӡ vào kinh nghiӋm, kiӃn thӭc và óc sáng tҥo cӫa mình mà phát triӇn các khҧ năng lӵa chӑn.
Chӑn lӵa mӝt khҧ năng ÿã rõ ràng thì vҩn ÿӅ rҩt ÿѫn giҧn, nhѭng trong hҫu hӃt các trѭӡng hӧp, các vҩn ÿӅ mà nhà quҧn trӏ gһp phҧi ÿӅu có cҩu trúc xҩu nên tính sáng tҥo luôn cҫn thiӃt. Ngay cҧ khi vҩn ÿӅ có cҩu trúc tӕt thì tính sáng tҥo cNJng không thӯa vì nó càng làm cho giҧi pháp ÿa dҥng và thích hӧp hѫn.
(4) Khҧ năng ÿӏnh lѭӧng
Ĉây là phҭm chҩt cuӕi cùng cҫn thiӃt cho viӋc quyӃt ÿӏnh có hiӋu quҧ. Phҭm chҩt này liên quan tӟi khҧ năng áp dөng nhӳng phѭѫng pháp ÿӏnh lѭӧng nhѭ qui hoҥch tuyӃn tính, lý thuyӃt nhұn dҥng, mô hình thӕng kê.... Ĉó là nhӳng kӻ thuұt giúp cho nhӳng ngѭӡi quҧn lý ÿҥt ÿѭӧc nhӳng quyӃt ÿӏnh hiӋu quҧ, ÿánh giá nhӳng khҧ năng lӵa chӑn. Tuy nhiên, nhӳng kӻ thuұt này chӍ là công cө chӭ không thӇ thay thӃ sӵ xét ÿoán cá nhân cӫa nhà quҧn trӏ ÿѭӧc.
Ngoài ra, nhà quҧn trӏ phҧi thu thұp nhiӅu thông tin, tӟi mӭc tӕi ÿa, trѭӟc lúc phҧi ÿi ÿӃn quyӃt ÿӏnh, và quan trӑng hѫn là phҧi có khҧ năng phân tích nhӳng thông tin ÿó. Ĉӗng thӡi hӑ cNJng phҧi quan tâm ÿúng mӭc tӟi triӃt lý kinh doanh và chiӃn lѭӧc công ty vì nó là nhӳng tѭ tѭӣng, quan ÿiӇm chӫ ÿҥo chi phӕi mӑi hoҥt ÿӝng kinh doanh cӫa công ty ÿó. Bên cҥnh ÿó, cҫn có thêm mөc ÿích cӫa công ty, phѭѫng châm ÿӇ thӵc hiӋn mөc ÿích, hay xác ÿӏnh bӝ mһt, phong cách, văn hóa cӫa công ty. ChiӃn lѭӧc công ty xác ÿӏnh nhӳng phѭѫng hѭӟng phát triӇn chӫ yӃu cӫa công ty trong tѭѫng lai nhѭ mөc tiêu sҧn phҭm, thӏ trѭӡng vӕn, ÿào tҥo và sӱ dөng nguӗn nhân lӵc...
Mӑi quyӃt ÿӏnh cӫa công ty ÿӅu mang dҩu ҩn triӃt lý kinh doanh và chiӃn lѭӧc. Mӝt công ty không có triӃt lý kinh doanh và chiӃn lѭӧc phát triӇn rõ ràng thì sӁ gһp khó khăn khi phҧi ra nhӳng quyӃt ÿӏnh.
(5) Trӵc giác
Cuӕi cùng, nhà quҧn trӏ cNJng cҫn có phҭm chҩt riêng mình trѭӟc tiên, ÿó là trӵc giác. Ĉây là phҭm chҩt rҩt quan trӑng giúp cho nhà quҧn trӏ ÿѭa ra ÿѭӧc quyӃt ÿӏnh ÿúng ÿҳn vào thӡi ÿiӇm hӧp lý nhҩt.
NhiӅu nhà quҧn trӏ thѭӡng ÿòi hӓi phҧi có ÿҫy ÿӫ dӳ kiӋn mӟi ra quyӃt
ÿӏnh. Nhѭng thӵc tӃ không phҧi bao giӡ cNJng cho phép nhѭ thӃ. Trong mӝt môi trѭӡng kinh doanh cҥnh tranh biӃn ÿӝng liên tөc, nhiӅu khi mӝt quyӃt ÿӏnh ÿúng ÿҳn hóa ra sai lҫm nӃu thӵc hiӋn hiӋn trӉ. Thӭ hai là phҧi quyӃt ÿoán và có bҧn lƭnh. Lee Lacocca nói: “chính sách cӫa tôi là luôn tӓ ra dân chӫ trên con ÿѭӡng ÿi ÿӃn quyӃt ÿӏnh. Nhѭng rӗi cuӕi cùng tôi trӣ nên ÿӝc tài: Ĉ˱ͫc r͛i, tôi ÿã l̷ng nghe ṱt c̫ m͕i ng˱ͥi. Bây giͥ là ÿi͉u mà chúng ta ph̫i làm”.
Theo Mc Cormack, trѭӟc khi ÿi ÿӃn quyӃt ÿӏnh, ông nghiên cӭu và phân tích, cân nhҳc rҩt kӻ càng, khi ÿã quyӃt ÿӏnh rӗi thì ông không còn ÿҳn ÿo và băn khoăn nӳa, ông dӕc hӃt khҧ năng và sӭc lӵc cӫa mình ÿӇ thӵc hiӋn quyӃt ÿӏnh ÿó.
3.13. T CH¥C TH¨C HIN VÀ KIM SOÁT CÁC QUYT ´NH
Mӝt nhà kinh tӃ ngѭӡi Mӻ ÿã nói rҵng: Ngѭӡi Mӻ suy nghƭ trong hai giӡ thì ra ÿѭӧc mӝt quyӃt ÿӏnh nhѭng ÿӇ thӵc hiӋn chúng lҥi cҫn ÿӃn cҧ năm, trong khi ÿó ngѭӡi Nhұt suy nghƭ cҧ năm mӟi ra ÿѭӧc mӝt quyӃt ÿӏnh, nhѭng ÿӇ thӵc hiӋn thì chӍ cҫn có mӝt giӡ. Tҩt nhiên ÿây là mӝt nhұn xét mang tính hình tѭӧng, nhѭng có mӝt thӵc tӃ là quá trình thӵc hiӋn và kiӇm soát các quyӃt ÿӏnh cNJng quan trӑng không kém so vӟi viӋc ÿѭa ra ÿѭӧc quyӃt ÿӏnh ÿúng.
Tә chӭc thӵc hiӋn quyӃt ÿӏnh là mӝt vҩn ÿӅ quan trӑng và là mӝt quá trình ÿҫy nhӳng khó khăn và phӭc tҥp, nӃu quyӃt ÿӏnh ra tӕt nhѭng thӵc hiӋn kém thì kӃt quҧ cNJng không ÿҥt. Trong quá trình tә chӭc thӵc hiӋn quyӃt ÿӏnh, cҫn làm tӕt nhӳng công viӋc sau:
(1) TriӇn khai quyӃt ÿӏnh
Nӝi dung các quyӃt ÿӏnh phҧi ÿѭӧc triӇn khai cө thӇ, rõ ràng tӟi các nhóm và cá nhân có trách nhiӋm thӵc hiӋn, bҧo ÿҧm rҵng các bӝ phұn liên quan thҩu hiӇu trách nhiӋm và vӏ trí cӫa mình, ÿӗng thӡi phҧi ÿúng thӡi gian. Cҫn có kiӇm tra ÿánh giá sӵ am hiӇu nhiӋm vө cӫa các bӝ phұn, nӃu có sӵ hiӇu lҫm hay chѭa rõ nhiӋm vө thì cҫn
mình thì hӑ mӟi có thái ÿӝ ÿúng ÿҳn trong thӵc thi quyӃt ÿӏnh. Thӵc tӃ cho thҩy nhiӅu quyӃt ÿӏnh không ÿѭӧc thӵc thi có hiӋu quҧ chӍ vì nhân viên không ÿѭӧc triӇn khai nhiӋm vө ÿúng mӭc.
(2) Bҧo ÿҧm các ÿiӅu kiӋn vұt chҩt
Trong thӵc hiӋn quyӃt ÿӏnh luôn ÿòi hӓi phҧi có nhӳng ÿiӅu kiӋn vұt chҩt ÿӫ ÿӇ triӇn khai các giҧi pháp ÿã chӑn. NӃu các nguӗn lӵc không ÿӫ hay không ÿúng thӡi hҥn sӁ dүn ÿӃn sӵ ÿình trӋ trong hoҥt ÿӝng, là nguyên nhân quan trӑng ÿѭa ÿӃn sӵ phá sҧn các quyӃt ÿӏnh trong thӵc thi.
(3) Ĉҧm bҧo các thông tin phҧn hӗi
Giӳ vӳng các thông tin phҧn hӗi giúp nhà quҧn trӏ phӕi hӧp có hiӋu quҧ và nhӏp nhàng giӳa các bӝ phұn, nhanh chóng giҧi quyӃt các trӣ ngҥi và nhұn diӋn nhӳng sai lӋch ÿӇ sӱa chӳa kӏp thӡi.
(4) Tәng kӃt và ÿánh giá kӃt quҧ
Nhanh chóng ÿánh giá kӃt quҧ tӯ viӋc thӵc hiӋn quyӃt ÿӏnh ÿӇ rút ra các kinh nghiӋm và các bài hӑc, làm cho các vòng quyӃt ÿӏnh sau có hiӋu quҧ hѫn vì quyӃt ÿӏnh luôn có tính kӃ thӯa, thӇ hiӋn tính liên tөc cӫa quá trình quҧn trӏ.
TÓM TT CH£©NG
Mӑi hoҥt ÿӝng trong lƭnh vӵc kinh doanh nói chung và quҧn trӏ nói riêng ÿӅu cҫn có thông tin và thông tin ÿѭӧc nhiӅu ngѭӡi xem nhѭ là mӝt nguӗn lӵc thӭ tѭ trong quҧn lý.
Thông tin giӳ vai trò quan trong trӑng viӋc ra quyӃt ÿӏnh, phân tích, dӵ báo, phòng ngӯa rӫi ro và thӵc hiӋn các chӭc năng quҧn trӏ.
Cҫn phҧi chú ý các ÿһc ÿiӇm cӫa thông tin là:
- Thông tin là nhӳng tin tӭc cho nên nó không thӇ sҧn xuҩt ÿӇ dùng dҫn ÿѭӧc.
- Thông tin phҧi thu thұp và xӱ lý mӟi có giá trӏ.
- Thông tin càng cҫn thiӃt càng quý giá.
- Thông tin càng chính xác, càng ÿҫy ÿӫ, càng kӏp thӡi càng tӕt.
Mô hình thông tin ÿѫn giҧn trong quҧn trӏ thѭӡng ÿѭӧc thӵc hiӋn trӵc tiӃp tӯ nhà quҧn trӏ ÿӃn các ÿӕi tѭӧng quҧn trӏ.
Ĉӕi vӟi mӝt tә chӭc lӟn thì mô hình thông tin trong quҧn trӏ sӁ phӭc tҥp hѫn. Mӝt tә chӭc cҫn phҧi quan tâm ÿúng mӭc ÿӃn viӋc xây dӵng mô hình thông tin quҧn trӏ có hiӋu quҧ ÿӇ ÿҧm bҧo sӵ thông ÿҥt trong tә chӭc, góp phҫn thӵc hiӋn các nhiӋm vө, mөc tiêu cӫa nó.
Ra quyӃt ÿӏnh là nhiӋm vө quan trӑng cӫa nhà quҧn trӏ, kinh nghiӋm, khҧ năng xét ÿoán, óc sáng tҥo và khҧ năng ÿӏnh lѭӧng là mӝt quá trình chӑn lӵa mӝt trong nhiӅu khҧ năng. Quá trình này thӇ hiӋn trong các công viӋc quҧn trӏ. TiӃn trình ra quyӃt ÿӏnh gӗm có các bѭӟc:
(1) Xác ÿӏnh vҩn ÿӅ, (2) LiӋt kê các yӃu tӕ ҧnh hѭӣng ÿӃn quyӃt ÿӏnh, (3) Thu thұp và chӑn lӑc thông tin (4) QuyӃt ÿӏnh giҧi pháp, (5) Tә chӭc thӵc hiӋn quyӃt ÿӏnh và (6) Ĉánh giá kӃt quҧ thӵc hiӋn quyӃt ÿӏnh.
Trong khi ra quyӃt ÿӏnh nhà quҧn trӏ có thӇ sӱ dөng nhiӅu công cө ÿӏnh lѭӧng vӟi sӵ trӧ giúp cӫa máy tính và có thӇ lӵa chӑn các hình thӭc ra quyӃt ÿӏnh khác nhau nhѭ quyӃt ÿӏnh cá nhân hay quyӃt ÿӏnh tұp thӇ. Tuy nhiên, ÿӇ có mӝt quyӃt ÿӏnh hӧp lý, nhà quҧn trӏ phҧi có nhӳng phҭm chҩt nhѭ kinh nghiӋm, khҧ năng xét ÿoán, óc sáng tҥo và khҧ năng ÿӏnh lѭӧng.
CÂU HI ÔN T|P
1. Quá trình thông tin g͛m nhͷng b˱ͣc nào? Nhͷng trͧ ng̩i và bi͏n pháp c̫i thi͏n trong thông tin g͛m nhͷng gì?
2. Hãy li͏t kê các kênh khác nhau ÿ͋ truy͉n ÿ̩t m͡t thông báo.
Phân tích v͉ các ˱u ÿi͋m và nh˱ͫc ÿi͋m cͯa các kênh khác nhau ÿó.
3. Ti͇n trình ra quy͇t ÿ͓nh g͛m nhͷng b˱ͣc ÿi nh˱ th͇ nào?
4. M͡t quy͇t ÿ͓nh hͫp logic c̯n ph̫i ÿáp ͱng nhͷng yêu c̯u nào? Theo b̩n yêu c̯u nào là quan tr͕ng nh̭t?
5. Nhà qu̫n tr͓ c̯n có nhͷng pẖm ch̭t nào ÿ͋ có th͋ ra quy͇t ÿ͓nh hͷu hi͏u trong các ho̩t ÿ͡ng s̫n xṷt kinh doanh?
CÂU HI THtO LU|N
1. S thông tin liên l̩c tͳ trên xu͙ng d˱ͣi có nhͷng lo̩i nào?
Th̫o lu̵n v͉ các lo̩i thông tin hay ÿ˱ͫc dùng nh̭t mà b̩n bi͇t.
2. Hãy nêu m͡t s͙ khó khăn trong vi͏c thông tin liên l̩c lên trên.
B̩n ÿ͉ ngh͓ gì ÿ͋ kh̷c phͭc nhͷng khó khăn ÿó?
3. Hãy nh̵n xét câu:“Ra quy͇t ÿ͓nh là nhi͏m vͭ c˯ b̫n cͯa nhà qu̫n tr͓”.
4. T͝ chͱc mu͙n c̭t nh̷c b̩n lên m͡t chͱc vͭ cao h˯n nh˱ng ph̫i làm vi͏c ͧ m͡t n˯i xa, mà gia ÿình b̩n không thích. Hãy ÿ̿t ra nhͷng kh̫ năng ch͕n la, kèm theo xác sṷt n͇u có th͋
ÿ˱ͫc, và cho bi͇t quy͇t ÿ͓nh sau cùng cͯa b̩n.
CH²áNG 4
CH¥C N}NG HOvCH ´NH
Hӑc xong chѭѫng này ngѭӡi hӑc có thӇ:
- N̷m b̷t ÿ˱ͫc ti͇n trình ra quy͇t ÿ͓nh.
- Bi͇t ÿ˱ͫc nhͷng kͿ năng c̯n có cͯa nhà qu̫n tr͓ trong vi͏c ra quy͇t ÿ͓nh hi͏u qu̫.
- Mô t̫ ÿ˱ͫc nhͷng ki͋u ra quy͇t ÿ͓nh.
- Xác ÿ͓nh ÿ˱ͫc nhͷng thu̵n lͫi và b̭t lͫi cͯa vi͏c ra quy͇t ÿ͓nh theo nhóm.
- Bi͇t nhͷng kͿ thu̵t nh̹m c̫i ti͇n vi͏c làm, quy͇t ÿ͓nh theo nhóm.
Hoҥt ÿӝng cӫa con ngѭӡi ÿӇ thӵc hiӋn mӝt viӋc gì ÿó khác loài vұt ӣ chӛ con ngѭӡi biӃt tѭ duy, suy nghƭ, hình dung, lӵa chӑn cách làm trѭӟc khi con ngѭӡi bҳt tay vào thӵc hiӋn. Ĉây là các hoҥt ÿӝng có kӃ hoҥch cӫa con ngѭӡi, hay nói cách khác kӃ hoҥch hóa hay hoҥch ÿӏnh là mӝt viӋc cҫn thiӃt và rҩt ÿһc trѭng trong các hoҥt ÿӝng cӫa con ngѭӡi.