Là một đô thị phát triển về giáo dục, thì việc thiết kế những hội đoàn sinh hoạt thanh niên là vô cùng quan trọng, hướng những cư dân trẻ có hoài bão, có ý hướng, kỹ năng để sống tích cực. Thanh niên Đà Lạt giai đoạn 1954 đến 1975, ngoài tham gia những chương trình hoạt động trong các nhà trường, thì cũng có nhiều tổ chức sinh hoạt cộng đồng xã hội.
Lữ quán Thanh niên và Lao động
Năm 1961, kiến trúc sư Võ Đức Diên, một tên tuổi trong ngành kiến trúc miền Nam đã thiết kế công trình Lữ quán Thanh niên và Lao động Đà Lạt với lối kiến trúc modernism (hiện đại). Đó là một tòa nhà rộng lớn nằm trên ngọn đồi, cạnh Dinh Tỉnh trưởng. Đây là nơi lưu trú, phục vụ ăn uống cho những trại hè của đoàn thể thanh niên với mức giá cực rẻ.
Sau biến cố Mậu Thân, Lữ quán Thanh niên ngưng hoạt động để sửa chữa nhưng vẫn còn một quán cơm xã hội giá rẻ hoạt động chật vật để hỗ trợ thành phần lao động, thanh niên sinh viên nghèo trong thị xã Đà Lạt.
Đến khoảng gần 1970 thì Lữ quán nhận được chế độ hỗ trợ của Tòa Thị
trưởng Đà Lạt, nên hoạt động có thuận lợi hơn. Ngoài phục vụ ăn uống, lưu trú thì khoảng sân rộng thường xuyên trở thành nơi diễn ra những đêm nhạc trẻ khá sôi động.
Trịnh Công Sơn, Lê Uyên-Phương và nhiều văn nghệ sĩ cũng thường đến biểu diễn, giao du với thanh niên trí thức Đà Lạt tại đây.
Đoàn sinh viên Phật tử Viện Đại học Đà Lạt
Thuộc Tổng Vụ Thanh niên, giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất với ý hướng mang tinh thần Bi-Trí-Dũng của đức Phật vào đời sống sinh viên. Ngoài những hoạt động văn hóa do phía chùa tổ chức, thì Đoàn Sinh viên Phật tử cũng phát hành nguyệt san Tin Tưởng trong không gian giảng đường của Viện Đại học Đà Lạt. Bên cạnh đó, phối hợp với các tổ chức thanh niên thiện chí khác để làm từ thiện, cứu trợ cộng đồng.
Hội Thanh niên Thiện chí Đà Lạt
Phong trào Thanh niên Thiện chí Việt Nam chính thức thành lập từ 1958 (thực ra, manh nha hoạt động từ 1956), dưới sự bảo trợ của Viện Đại học Sài Gòn và Bộ Quốc gia Giáo dục (Việt Nam Cộng hòa).
Cũng trong năm 1958, điều lệ gồm 29 khoản của phong trào này được soạn thảo, nhưng mãi đến 1960 thì mới được công nhận bởi một nghị định của Bộ trưởng Phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm.
Tại Đà Lạt, Hội Thanh niên Thiện chí được thành lập chính thức ngày 8-4-1960; là tổ chức quy tụ thanh niên sinh viên Đà Lạt, không phân biệt tôn giáo, giới tính hay giai cấp xã hội với những mục đích: xây dựng kỹ năng sống, phát triển tinh thần phục vụ xã hội của giới thanh niên qua lao động chân tay; mở rộng kiến thức thanh niên trên các lãnh vực liên quan đến Quốc gia, dân tộc và nhân loại; phát triển tính hợp quần và khả năng lãnh đạo của thanh niên; xây dựng tinh thần hữu nghị quốc tế;
không coi thường lao động chân tay, đề cao tự học, hướng thiện.
Tại Đà Lạt, hội này đã tổ chức nhiều hội nghị bàn về cuộc sống thanh niên, tìm kiếm những giải pháp cụ thể xoa dịu vết thương chiến tranh
trên đất nước, hỗ trợ cho việc theo đuổi học vấn của nhiều thanh niên nghèo, có nhiều chương trình hỗ trợ người dân chịu thiên tai, mất mát chiến tranh, làm đường sá, giúp đồng bào dân tộc thiểu số ở những vùng đời sống nghèo nàn, lạc hậu…
Phong trào Thanh niên Công giáo Đại học Việt Nam, Đà Lạt (Young Christian student – YCS)
Cũng thành lập vào cuối năm 1958, tên gọi ban đầu là Thanh niên Sinh viên Công giáo Đại học. Đến 1965 đổi tên là Phong trào Thanh niên Công giáo Đại học Việt Nam. Ngày 10-1-1967 thì chính thức đi vào hoạt động.
Tháng 12-1968, phong trào này lan rộng tới Viện Đại học Đà Lạt và phát triển rất mạnh mẽ. Tinh thần chung của phong trào này đó là xây dựng tình huynh đệ theo phúc âm, để “cải thiện và thánh hóa môi trường đại học”.
Là một tổ chức mang nặng yếu tố tôn giáo, nhưng ngoài các hoạt động mang yếu tố truyền giáo thì đây cũng là nơi tập hợp và hướng thanh niên vào công tác xã hội như: mở lớp học miễn phí cho học sinh nghèo trong thị xã, huấn luyện kỹ năng sống, xây dựng môi trường giảng đường hướng thiện với ý hướng kiến tạo một thế hệ trẻ sống có ích.
Ngoài ra, cũng tại Viện Đại học Đà Lạt có một tổ chức tương tự, đó là Đoàn Sinh viên Công giáo (thành lập 8-12-1958) với hoạt động tương tự.
Về phương diện sinh hoạt văn hóa, Đoàn Sinh viên Công giáo Viện Đại học Đà Lạt hoạt động sâu hơn về học thuật, từng xuất bản tập san Năng Tĩnh, nơi quy tụ nhiều cây bút sinh viên bày tỏ quan điểm trước nhiều vấn đề thời cuộc đặt ra.
Hội Việt - Mỹ Đà Lạt
Với khẩu hiệu kêu gọi dấn thân thời bấy giờ của John Fitzgerald Kennedy: “Ask not what your country can do for you, ask what you can do for the country” hay một câu khác, cũng của Kennedy, “If a free society can not help the many who are poor, it can not save the few who are rich”177, Hội Việt - Mỹ Đà Lạt trước 1975 cũng là nơi tập hợp thanh niên để thực hiện nhiều hoạt động vì cộng đồng.
Đặc biệt, một chương trình thú vị của Hội Việt Mỹ Đà Lạt làm được đó là Thư viện lưu động. Trong những năm tháng chiến tranh, những người trẻ đã đem sách đến với các vùng dân tộc thiểu số ở Ban Mê Thuột, Nha Trang và những vùng sâu lân cận Đà Lạt như xã Lát, Đam Pao, Ka Đô, Phú Lệ…
Tại Đà Lạt, trong các cơ sở giáo dục còn có nhiều hoạt động văn hóa thanh niên khác, chúng tôi chỉ xin liệt kê một số tổ chức tiêu biểu trên để thấy rằng, trong lòng một đô thị giáo dục thanh bình, nơi người trẻ ở tứ xứ đến học hành vẫn có những tụ điểm sinh hoạt sôi nổi, những không gian chia sẻ, tương tác, trao truyền các giá trị sống nhân văn.