2.3.1 Đánh giá việc thực hiện mục tiêu về quản lý nhà nước về khoáng sản Một số khó khăn, bất cập
- Sự phối hợp giữa chính quyền địa phương với Sở Tài nguyên và Môi trường trong công tác quản lý tài nguyên khoáng sản còn hạn chế. Lực lượng cán bộ quản lý nhà nước về tài nguyên môi trường còn thiếu, đặc biệt ở cấp cơ sở nên chưa chú trọng công tác kiểm tra, giám sát việc bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác khoáng sản. Việc kiểm tra, xử lý khai thác khoáng sản trái phép được chú trọng, kịp thời hơn, nhưng vẫn còn một số địa phương xảy ra khai thác trái phép, gây bức xúc trong nhân dân.
Sự bất cập về chính sách:
+ Việc cấp phép khai thác đất, cát phải qua thăm dò, phê duyệt trữ lượng và đấu giá quyền khai thác khoáng sản nên mất nhiều thời gian để được khai thác phục vụ công trình, không đảm bảo tiến độ.
+ Các khoản ngân sách phải nộp ngày càng tăng cao, cộng với thủ tục cấp phép khai thác khoáng sản phức tạp, các tổ chức, cá nhân rất khó khăn trong khai thác khoáng sản cát xây dựng, dẫn đến tình trạng khai thác đất, cát trái phép nguy cơ ngày càng phát sinh trên tất cả các địa phương trong tỉnh.
+ Tại Điểm đ Khoản 3 Điều 62 của Luật Đất đai năm 2013 quy định: Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với “Dự án khai thác khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, trừ trường hợp khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn, khoáng sản tại các khu vực có khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ và khai thác tận thu khoáng sản”. Như vậy Nhà nước chỉ thu hồi đất đối với các dự án khai thác khoáng sản do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép; đối với các dự án khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường do UBND tỉnh cấp phép Nhà nước không thu hồi đất. Do đó khi được cấp phép khai thác khoáng sản đối với những khu vực đất đã giao và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gia đình, cá nhân thì doanh nghiệp phải tự thỏa thuận bồi thường với người dân để nhận chuyển nhượng hoặc thuê lại đất khai thác khoáng sản, đồng thời phải thực hiện thủ tục thuê đất và nộp tiền thuê đất cho Nhà nước nên rất khăn và dẫn đến tăng chi phí sản xuất.
2.3.2 Điểm mạnh của quản lý Nhà nước về khoáng sản tại sở Tài nguyên và Môi trường Bình Định
Trong thời gian qua, công tác quản lý đất đai, đo đạc và bản đồ đáp ứng được yêu cầu về sử dụng đất cho đầu tư phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Bình Định. Giảm thiểu tình trạng sử dụng đất đai lãng phí, không đúng mục đích, góp phần tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn tài nguyên đất đai trên địa bàn tỉnh. Các địa phương từng bước khắc phục những tồn tại, nâng cao trách nhiệm trong công tác quản lý lĩnh vực tài nguyên và môi trường theo thẩm quyền; tình trạng lấn chiếm đất đai được ngăn chặn, không để xảy ra lấn, chiếm đất đai mới và tập trung xử lý kiên quyết các tồn tại cũ.
Công tác quản lý khoáng sản được chú trọng, tăng cường công tác hậu kiểm, kịp thời xử lý các trường hợp khai thác trái phép. Công tác thực thi pháp luật tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh chuyển biến tích cực; từng bước chấm dứt hoạt động thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước không phép. Công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh được giám sát chặt chẽ, không để xảy ra sự cố ô nhiễm môi trường; huy động tốt hơn nguồn lực của toàn xã hội trong công tác bảo vệ môi trường. Từ đó, không để xảy ra điểm nóng kéo dài, ngăn ngừa nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trên địa bàn tỉnh.
Hoạt động giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường được Sở chỉ đạo quyết liệt, khắc phục kịp thời các thiếu sót, hạn chế về giải quyết hồ sơ
trễ hạn, nâng cao tinh thần trách nhiệm của công chức, viên chức trong thực thi công vụ, đáp ứng yêu cầu của tổ chức và công dân. Tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hẹn của Sở Tài nguyên và Môi trường đạt 99,68%.
2.3.3 Hạn chế của quản lý Nhà nước về khoáng sản của sở Tài nguyên và Môi trường Bình Định
2.3.4 Một số tồn tại hạn chế, khó khăn vướng mắc 2.3.4.1 Về cơ chế, chính sách
Hiện nay, Luật Quy hoạch số 21/2017/QH14 có hiệu lực từ ngày 01/01/2019 quy định Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường thuộc Danh mục các quy hoạch ngành quốc gia, là một bộ phận thuộc Quy hoạch cấp quốc gia, trong khi đó các văn bản hướng dẫn dưới Luật chưa cụ thể hóa đối với Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường thuộc thẩm quyền cấp phép của UBND tỉnh, điều này gây khó khăn cho công tác lập Quy hoạch khoáng sản cũng như công tác quản lý hoạt động khoáng sản trên địa bàn.
Một số quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản không còn phù hợp với Luật đấu giá tài sản số 01/2016/QH14 nhưng chưa được sửa đổi, bổ sung.
Hiện nay, địa phương cấp tỉnh cấp phép các loại mỏ vật liệu xây dựng thông thường đất san lấp (mỏ đơn giản) để thi công các công trình, tuy nhiên trình tự thủ tục rất phức tạp, kéo dài phải thăm dò, phê duyệt trữ lượng, chuyển đổi đất lâm nghiệp, bồi thường giải phóng mặt bằng, thuê đất mới được khai thác phục vụ thi công công trình.
Các khoản ngân sách phải nộp đang tăng cao, cộng với thủ tục cấp phép khai thác khoáng sản phức tạp, các tổ chức, cá nhân rất khó khăn trong khai thác khoáng sản cát xây dựng, đất san lấp dẫn đến tình trạng khai thác trái phép nguy cơ ngày càng phát sinh trên tất cả các địa phương trong tỉnh.
Theo quy định Điều 62 của Luật Đất đai năm 2013 quy định: Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với “Dự án khai thác khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, trừ trường hợp khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn, khoáng sản tại các khu vực có khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ và khai thác tận thu khoáng sản”. Như vậy Nhà nước chỉ thu hồi đất đối với các dự án khai thác khoáng sản do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép; đối với các dự án khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường do UBND tỉnh cấp phép Nhà nước không thu hồi đất. Do đó khi được cấp phép khai thác khoáng sản đối với những khu vực đất đã giao và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gia đình, cá nhân thì doanh nghiệp phải tự thỏa thuận bồi thường với người dân để nhận chuyển nhượng
hoặc thuê lại đất khai thác khoáng sản, đồng thời phải thực hiện thủ tục thuê đất và nộp tiền thuê đất cho Nhà nước nên rất khăn và dẫn đến tăng chi phí sản xuất.
2.3.4.2. Về nguồn lực
Trong công tác quản lý nhà nước về khoáng sản đòi hỏi phải có trình độ chuyên môn, hiểu biết về địa chất, khoáng sản. Hiện nay lực lượng quản lý này rất thiếu, ở cấp huyện người được phân công quản lý khoáng sản trên địa bàn huyện thường là người có chuyên môn khác (địa chính, môi trường, kinh tế, ...), đặc biệt là tuyến xã chỉ có cán bộ địa chính phụ trách lĩnh vực tài nguyên và môi trường trên địa bàn xã, phần lớn không đủ chuyên môn để quản lý về khoáng sản. Vì vậy, đề nghị cần phải tăng cường biên chế chuyên môn về địa chất, khoáng sản cho cán bộ làm công tác quản lý khoáng sản ở cấp huyện, xã.
2.3.4.3 Các vấn đề khác
Việc đấu giá quyền khai thác khoáng sản ở khu vực chưa có kết quả thăm dò, đánh giá trữ lượng gây khó khăn cho cơ quan có tài sản đấu giá lẫn tổ chức, cá nhân tham gia đấu giá vì không xác định được cụ thể giá trị của tài sản đấu giá. Tổ chức trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản (thuộc thẩm quyền của UBND tỉnh) khó khăn trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng do không đạt được sự thỏa thuận giữa doanh nghiệp và người dân bị ảnh hưởng.
Việc triển khai quy trình đấu giá theo thời gian quy định tương đối dài, đồng thời, sau khi trúng đấu giá, các tổ chức, cá nhân trúng đấu giá phải tiếp tục hoàn thành các thủ tục hành chính liên quan như: tổ chức thăm dò, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, bồi thường, giải phóng mặt bằng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất để thực hiện thuê đất…
Trình tự, thủ tục thực hiện công tác khoanh định, công bố khu vực có khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ mất nhiều thời gian, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý khoáng sản tại địa phương.
Việc chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang khai thác khoáng sản gặp nhiều khó khăn, doanh nghiệp phải đồng thời vừa ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường và vừa phải bắt buột trồng rừng thay thế, ký quỹ chuyển mục đích sử dụng đất lâm nghiệp (02 lần chi phí trồng rừng) dẫn đến gia tăng chi phí sản xuất.
Công tác quản lý nhà nước về khoáng sản tại một số địa phương cấp xã còn buông lỏng, thiếu sự phối hợp, đồng bộ.