Ngân sách nhà nước là bảng dự toán thu chi bằng tiền của nhà nước cho một khoảng thời gian nhất định nào đó. Thường là một năm. Do vậy, ngân sách nhà nước với tư cách là bảng dự toán, luôn gắn liền với khoảng thời gian nhất định, phổ biến gắn với từng năm. Có thể nói, năm được dùng làm đơn vị thời gian chuẩn bị cho hoạt động của ngân sách nhà nước. Hầu hết các nước trên thế giới dự toán ngân sách nhà nước được xác định cho từng năm. Các năm đó gọi là năm ngân sách hay năm tài khoá.
Năm ngân sách được hiểu là khoảng thời gian mà hoạt động thu chi ngân sách nhà nước được thực hiện theo dự toán đã duyệt. Điều khác nhau là ở các nước đó là mốc tính năm ngân sách, có nghĩa là thời điểm bắt đầu và kết thúc của một năm ngân sách không giống nhau hoàn toàn.
Ví dụ:
Nước Thời gian bắt đầu Thời gian kết thúc
Việt Nam 1/1/N–1 31/12/N
Ý, Na uy 1/7/N–1 30/06/N
Mỹ, Lào 1/10/N–1 30/9/N
Ne pan 16/7/N–1 15/7/N
Dự toán ngân sách gắn chặt với các năm ngân sách, nên khi năm ngân sách này kết thúc có nghĩa là bắt đầu năm ngân sách mới. Do vậy, hoạt động của ngân sách có tính chu kỳ, lặp đi lặp lại hình thành nên các chu trình ngân sách liên tục.
3.4.2. Chu trình ngân sách nhà nước
Chu trình ngân sách là thuật ngữ dùng để chỉ toàn bộ hoạt động của một ngân sách kể từ khi bắt đầu hình thành cho tới khi kết thúc chuyển sang ngân sách mới. Một chu trình ngân sách gồm 3 giai đoạn nối tiếp nhau, đó là lập ngân sách, chấp hành ngân sách và quyết toán ngân sách.
Các giai đoạn của chu trình ngân sách nhà nước
Chu trình ngân sách bao gồm 3 giai đoạn là lập dự toán ngân sách nhà nước, chấp hành ngân sách nhà nước và quyết toán ngân sách nhà nước.
Lập dự toán ngân sách nhà nước là quá trình phân tích, đánh giá, tổng hợp, lập dự toán nhằm xác định các chỉ tiêu về thu ngân sách và chi ngân sách của nhà nước có thể đạt được trong năm ngân sách, đồng thời xác định các biện pháp chủ yếu về kinh tế – tài chính để đảm bảo thực hiện tốt các chỉ tiêu về ngân sách đã định ra.
Chấp hành ngân sách nhà nước là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế, tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu, chi ngân sách ghi trong dự toán ngân sách nhà nước năm trở thành hiện thực.
Quyết toán ngân sách nhà nước là giai đoạn cuối cùng của một chu trình ngân sách nhà nước. Mục đích của quyết toán ngân sách nhà nước là tổng kết đánh giá lại toàn
bộ quá trình thu, chi ngân sách trong một năm ngân sách. Quyết toán ngân sách nhà nước sẽ cung cấp đầy đủ thông tin về quản lý điều hành thu, chi ngân sách nhà nước cho những cơ quan nhà nước có thẩm quyền như: Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Chính phủ, các nhà tài trợ, người dân... từ đó rút ra các ưu điểm, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cho chu trình ngân sách nhà nước tiếp theo.
T óm lược cuối bài
Bất kể một thể nhân hay một pháp nhân nào muốn theo dõi và kiểm soát các khoản thu nhập và chi tiêu của mình đều phải sử dụng công cụ ngân sách. Ngân sách hay ngân quỹ là bản dự toán số tiền đã có hoặc cần phải có trong một thời gian nhất định. Như vậy khái niệm ngân sách đã có từ lâu, khi loài người đã biết cách thu chi tiền và cất trữ tiền. Việc thu tiền ở đâu và bằng cách nào, sử dụng tiền vào những mục đích gì, dự tính số tiền thừa thiếu là bao nhiêu, đây là công việc của những người làm ngân sách.
Tóm lại, bài 3 đề cập tới toàn bộ những khái niệm cơ bản nhất về ngân sách nhà nước, nội dung các khoản thu chi, cơ cấu các khoản thu chi, cân đối ngân sách, thâm hụt ngân sách cũng như các tác động của nó tới nền kinh tế. Qua đó, chúng ta cũng được tìm hiểu về mục lục ngân sách như một hệ thống các tên gọi được quy định sẵn nhằm quản lý ngân sách theo đúng chuẩn mực và quy định, và nắm bắt được cách quản lý ngân sách theo năm tài khoá và theo chu trình ngân sách.