Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu

CHƯƠNG 2: CUNG, CẦU VÀ CÂN BẰNG THỊ TRƯỜNG

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu

Bên cạnh lượng cầu về một sản phẩm phụ thuộc vào giá của sản phẩm đó, cầu của một sản phẩm hay dịch vụ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác: thu nhập, thị hiếu, giá cả hàng hóa có liên quan, qui mô dân số....

QD = f( P, I, PY, T, N, E )

a) Các yếu tố làm dịch chuyển đường cầu(Shift of the demand curve) Các yếu tố ngoại sinh (exogenous factors) khi thay đổi làm cho đường cầu dịch chuyển sang phải hoặc trái tức là cầu tăng hoặc giảm. Các yếu tố ngoại sinh chủ yếu tác động cầu hàng hóa và dịch vụ:

i) Thu nhập của người tiêu dùng;

ii) Giá cả hàng hóa có liên quan;

iii) Sở thích hay thị hiếu;

iv) Qui mô thị trường;

v) Kỳ vọng.

i) Thu nhập (Income)

Thu nhập là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến các quyết định của những người tiêu dùng. Sự thay đổi về thu nhập thường dẫn đến sự thay đổi trong nhu cầu của họ. Tuy nhiên, ảnh hưởng của thu nhập đến cầu về các hàng hoá có thể là khác nhau, tùy theo tính chất của chính hàng hoá mà ta xem xét:

- Hàng hóa thông thường(normal goods):Cầu về một loại hàng hoá sẽ tăng khi thu nhập của người tiêu dùng tăng lên.

Hình 2.2. Đường cầu dịch chuyển sang phải

Khi thu nhập khả dụng tăng lên người tiêu dùng sẽ sẳn lòng mua nhiều hơn ở mỗi mức giá. Nếu giá thị trường ở mức P0 thì lượng cầu tăng lên từ Q0 đến Q0’ và nếu ở mức giá P1 thì lượng cầu tăng từ Q1 đên Q1’, điều này tương tự xảy ra ở mọi mức giá khác, do đó kết quả làm toàn bộ đường cầu dịch sang bên phải, cầu tăng.

Ngược lại, khi thu nhập giảm, người tiêu dùng về hàng hoá sẽ giảm.

Lượng cầu ở mọi mức giá đều giảm. Đường cầu sẽ dịch chuyển sang trái, cầu giảm.

26 Hình 2.2. Đường cầu dịch chuyển sang phải

Ngược lại, khi thu nhập giảm, người tiêu dùng về hàng hoá sẽ giảm. Lượng cầu ở mọi mức giá đều giảm. Đường cầu sẽ dịch chuyển sang trái, cầu giảm.

Hình 2.3. Đường cầu dịch chuyển sang trái

- Hàng hóa thứ cấp (inferior goods): Là loại hàng hóa giá rẻ nhưng chất lượng thấp mà người tiêu dùng không muốn mua khi có điều kiện dư giả hơn hay thu nhập tăng lên.

Đối với một số hàng hóa cấp thấp như: tivi trắng đen, sắn, khoai, gạo chất lượng thấp... là những sản phẩm cần thiết hàng ngày đối với những người tiêu dùng có thu nhập thấp.

Nhưng khi thu nhập của họ tăng lên thì họ sẽ ít dùng những sản phẩm này mà chuyển sang sử ngày càng nhiều hơn những sản phẩm có chất lượng cao hơn: gạo dẻo thơm, thịt bò, thịt gà...

ii) Giá của các loại hàng hóa liên quan

Đường cầu mô tả quan hệ giữa lượng cầu về một loại hàng hoá và mức giá của chính nó. Giá cả của các loại hàng hoá khác được coi là một yếu tố nằm trong cụm từ “các yếu tố khác không đổi”. Khi loại giá cả này thay đổi, đường cầu về hàng hoá mà ta đang phân tích sẽ thay đổi và dịch chuyển. Tác động như vậy diễn ra như thế nào tuỳ thuộc vào quan hệ của những hàng hoá trên với hàng hoá đang được thể hiện trên đường cầu

Q P1

D1 Q1 Q1’ Q0’

Q P1

D1 0

Q1’ Q1 Q0’ Q0

47 Hình 2.3. Đường cầu dịch chuyển sang trái

- Hàng hóa thứ cấp (inferior goods): Là loại hàng hóa giá rẻ nhưng chất lượng thấp mà người tiêu dùng không muốn mua khi có điều kiện dư giả hơn hay thu nhập tăng lên. Đối với một số hàng hóa cấp thấp như: tivi trắng đen, sắn, khoai, gạo chất lượng thấp... là những sản phẩm cần thiết hàng ngày đối với những người tiêu dùng có thu nhập thấp. Nhưng khi thu nhập của họ tăng lên thì họ sẽ ít dùng những sản phẩm này mà chuyển sang sử ngày càng nhiều hơn những sản phẩm có chất lượng cao hơn: gạo dẻo thơm, thịt bò, thịt gà...

ii) Giá của các loại hàng hóa liên quan

- Hàng hóa thay thế (Substitutes goods).

Là hàng hóa có thể sử dụng thay cho hàng hóa khác. Ví dụ Laptop và Ipad là hai hàng hóa có thể thay thế cho nhau. Khi giá của Laptop tăng lên thì người tiêu dùng sẽ mua Laptop giảm xuống, nhưng để có công cụ làm việc thì nhiều người sẽ chuyển sang mua Ipad làm cho cầu về Ipad sẽ tăng.

Vậy giá của hàng hóa thay thế tăng thì cầu hàng hóa tăng và ngược lại.

26 Hình 2.2. Đường cầu dịch chuyển sang phải

Hình 2.3. Đường cầu dịch chuyển sang trái

ii) Giá của các loại hàng hóa liên quan

Q P1

D1 Q1 Q1’ Q0’

Q P1

Q1’ Q1 Q0’ Q0

- Hàng hóa bổ sung (Complements goods):

Là hàng hóa khi sử dụng hàng hóa này đồng thời với hàng hóa khác.

Xăng và xe là hai hàng hóa bổ sung, khi giá xe tăng lên thì người tiêu dùng sẽ hạn chế mua xe làm cho lượng cầu về xe giảm xuống, lúc đó cầu về xăng sẽ giảm và ngược lại.

iii) Thị hiếu (Taste )

Là sở thích hay sự ưu tiên của người tiêu dùng đối với hàng hóa và dịch vụ. Khi người tiêu dùng thay đổi ý thích thì quyết định mua hàng hóa dịch vụ cũng sẽ thay đổi.

Diễn giải 11:

Khi người Việt Nam thích xem phim Hàn Quốc và thích những diễn viên Hàn Quốc thì thường họ cũng sẽ thích thời trang Hàn Quốc, làm cho cầu về thời trang Hàn Quốc sẽ tăng. Các doanh nghiệp thường xuyên chi cho hoạt động quảng cáo, mục đích nhằm thông tin, thuyết phục và làm thay đổi thị hiếu của người tiêu dùng nhằm ảnh hưởng đến đến sự lựa chọn của họ, thông thường sự tăng chi phí quảng cáo sẽ làm tăng cầu đối với sản phẩm của họ.

iv) Qui mô dân số (Number of population)

Cầu của thị trường bằng tổng cầu của các cá nhân, khi số lượng người mua hay người tiêu dùng trên một thị trường hàng hoá tăng lên thì cầu thị trường về hàng hoá này cũng tăng lên và ngược lại.

Diễn giải 12:Chẳng hạn, các thành phố lớn như Hồ Chí Minh hay Hà Nội là nơi tập trung kinh doanh rất nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn so với các tỉnh, bởi một trong những lý do ở những nơi này dân số đông hơn. Hoặc những tuyến đường ở TP.HCM mà có nhiều người qua lại thường giá cho thuê mặt bằng cao vì có cầu cao.

v) Kỳ vọng (Expectations):

Kỳ vọng là sự dự kiến thay đổi trong tương lai về giá, thu nhập, thị hiếu... sẽ ảnh hưởng đến cầu hiện tại. Khi giá kỳ vọng tăng, cầu về hàng hoá sẽ tăng và đường cầu sẽ dịch chuyển về bên phải. Trái lại, khi giá kỳ vọng giảm, cầu về hàng hoá sẽ giảm và đường cầu sẽ dịch sang trái.

49 Diễn giải 13:Trong những cơn sốt vàng, đất hay chứng khoán, như đã từng xảy ra ở Việt Nam trong những năm qua, người ta quan sát thấy một hiện tượng tồn tại như là nghịch lý: khi giá vàng hay giá đất, chứng khoán đang tăng nhanh, người ta lại đổ xô đi mua vàng, mua đất hay chứng khoán. Phải chăng trong trường hợp này, quy luật cầu không còn đúng. Sự thật thì không phải giá các hàng hoá này tăng lên là nguyên nhân làm cho mức cầu về chúng gia tăng. Khi các cơn sốt giá bùng phát, cái kích thích người tiêu dùng đổ xô đi mua hàng chính là giá cả kỳ vọng. Khi những người tiêu dùng kỳ vọng rằng giá hàng hoá sẽ còn gia tăng mạnh trong tương lai, họ sẽ cố gắng đi mua hàng ngay từ hôm nay nhằm có thể mua được nhiều hàng hoá hơn trong lúc giá của nó còn thấp, tương lai giá tăng lên họ sẽ bán và kiếm được lợi nhuận. Điều này hoàn toàn phù hợp với qui luật cầu vì ở đây, người tiêu dùng vẫn cố gắng mua khối lượng hàng hoá nhiều hơn khi giá của nó thấp và bán nó đi khi giá cao. Ở đây, không phải xảy ra một sự trượt dọc theo đường cầu mà là một sự dịch chuyển của cả đường cầu.

b) Yếu tố gây nên sự vận động trên đường cầu (movement along the demand curve):

Giá của chính hàng hóa đó là yếu tố nội sinh (endogenous factor), do chính bản thân hàng hóa đó quyết định.

Hình 2.4 Sự vận động trên đường cầu

28 b) Yếu tố gây nên sự vận động trên đường cầu (movement along the demand curve):

Giá của chính hàng hóa đó là yếu tố nội sinh (endogenous factor), do chính bản thân hàng hóa đó quyết định.

Hình 2.4 Sự vận động trên đường cầu

Khi có một sự thay đổi giá làm cho lượng cầu của hàng hóa thay đổi, ban đầu giá của sản phẩm P0 thì lượng cầu sản phẩm ở mức Q0 khi giá sản phẩm giảm về mức P1 làm lượng cầu tăng đến Q1, như vậy có một sự vận động trên đường cầu từ điểm A0 đến điểm A1 khi giá sản phẩm giảm từ P0 đến P1.

Trạng thái cân bằng cung – cầu

Sự thay đổi của trạng thái cân bằng