CHƯƠNG 4: LÝ THUYẾT VỀ HÀNH VI CỦA NHÀ SẢN XUẤT
4.1. LÝ THUYẾT VỀ SẢN XUẤT
4.1.5 Nguyên tắc tối đa hóa sản lượng hay tối thiểu hóa chi phí
4.1.5.1 Nguyên tắc tối đa hóa sản lượng
Nếu như người tiêu dùng tối đa hóa hữu dụng trong điều kiện ràng buộc của ngân sách thì nhá sản xuất cũng muốn tối đa hóa sản lượng trong điều kiện ràng buộc của chi phí. Trong thực tế doanh nghiệp thông thường mong muốn đạt được sản lượng tối đa ứng với một khoản chi phí nhất định. Ðây là một khía cạnh của hành vi tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp, thông qua đó xã hội có thể sử dụng tài nguyên cho sản xuất có hiệu quả. Vậy doanh nghiệp sẽ lựa chọn phối hợp đầu vào nào để tối đa hóa sản lượng? Vấn đề đặt ra đối với doanh nghiệp là với một mức chi phí cho trước và giá các yếu tố sản xuất cố định được thể hiện bằng đường đẳng phí TC như hình 4.6 thì doanh nghiệp sẽ chọn phối hợp nào để sản xuất ra lượng sản phẩm tối đa.
Các phương án phối hợp A, B, và C đều nằm trong giới hạn chi phí với giá các yếu tố sản xuất cho trước. Nhưng ở phối hợp A, và C chỉ cho ra mức
171 sản lượng Q1 vì chúng đều nằm trên đường đẳng lượng Q1, còn phối hợp B cho ra mức sản lượng Q2> Q1 vì nó nằm trên đường đẳng lượng Q2 cao hơn Q1. Các điểm nằm trên đường đẳng lượng Q3 như điểm D chẳng hạn cho mức sản lượng cao hơn Q2 nhưng lại đòi hỏi một mức chi phí cao hơn.
Hình 4.6. Các phối hợp trong sản xuất
Như vậy tại phối hợp B đường đẳng phí tiếp xúc với đường đẳng lượng Q2 là phương án phối hợp tối ưu nhất, tại đây độ dốc của đường đẳng lượng bằng độ dốc của đường đẳng phí. Do đó ta có:
Hay
Phối hợp B nằm trên đường đẳng phí tức là doanh nghiệp đã sử dụng hết chi phí.
TC = PL.L + PK.K
Như vậy nguyên tắc tối đa hóa sản lượng là doanh nghiệp phải sử dụng hết chi phí đã cho và năng suất biên của một đồng đầu tư vào lao động phải bằng năng suất biên của một đồng đầu tư vào vốn.
Để đạt được sản lượng cao nhất nhà sản xuất phải phân bổ số tiền đầu tư có hạn của mình để mua các yếu tố sản xuất với số lượng mỗi loại sao cho năng suất biên mỗi đồng đầu tư cho các yếu tố khác nhau phải bằng nhau.
Điều này được gọi là nguyên tắc cân bằng biên.
172
Diễn giải 39: Vídụ. Hàm sản xuất của sản phẩm A có dạng Q = 100KL, với Q là sản lượng là sản phẩmđầu ra; L là số lao động đơn vị tính là số lượng lao động; K là số lượng vốn doanh nghiệp sư dụng đơn vị tính số đơn vị vốn. Giá của vốn (PK) là 120.000 đ/ngày và giá của lao động (PL) là 30.000 đ/ngày.Yêu cầu:
a/ Viết hàm năng suất biên của vốn và hàm năng suất biên của lao động
a. Ta có:MPK dTP d(100 ) 100KL L
dQ dK
= = = và MPL dTP d(100 ) 100KL K
dQ dL
= = =
b. Để tối đa hoá sản lượng với mức chi phí 2.400.000đ, doanh nghiệp phải lựa chọn tỷ lệ phối hợp số lượng đầu vào vào vốn (K) và lao động (L) thoả mãn 2 điều kiện:
↔ KK LL
K L
MP MP
P P
KP LP TC
=
+ =
↔ 120.000 30.000100 100
120.000 30.000 2.400.000
L K
xK xL
=
+ =
↔ 4
4 80
L K K L
=
+ =
↔
40 10 L K
=
=
Sản lượng tối đa doanh nghiệp có thể đạt được với mức chi phí (TC = 2.400.000) là: Q =100 x 10 x 40 = 40.000 sản phẩm
c. Để tối đa hoá sản lượng với mức chi phí 2.400.000đ, doanh nghiệp phải lựa chọn tỷ lệ phối hợp số lượng đầu vào vào vốn (K) và lao động (L) thoả mãn 2 điều kiện:
↔
K L
K L
K L
MP MP
P P
KP LP TC
=
+ =
↔
100 100
120.000 40.000
120.000 40.000 2.400.000
L K
xK xL
=
+ =
↔ 3
3 60
L K K L
=
+ =
↔
30 10 L K
=
=
Sản lượng tối đa doanh nghiệp có thể đạt được với mức chi phí (TC = 2.400.000) là: Q =100 x 10 x 30 = 30.000 sản phẩm
173 4.1.5.2 Nguyên tắc tối thiểu hóa chi phí
Một khía cạnh khác của việc tối đa hóa lợi nhuận là các doanh nghiệp tìm kiếm một phương thức sản xuất ra một mức sản lượng nhất định có chi phí thấp nhất. Bất cứ một doanh nghiệp nào cũng tìm kiếm kỹ thuật sản xuất với chi phí thấp nhất với khối lượng đầu ra cho trước hay tối đa hóa lợi nhuận với chi phí cho trước, vì giảm một đồng chi phí có nghĩa là lợi nhuận sẽ tăng thêm được một đồng. Sản xuất với chi phí thấp nhất sẽ mang lại lợi nhuận cao nhất cho doanh nghiệp.
Hình 4.7. Nguyên tắc tối thiểu hóa chi phí
Hình 4.7 mô tả nguyên tắc tối thiểu hóa chi phí của doanh nghiệp. Giả sử doanh nghiệp xác định cần phải sản xuất ra một mức sản lượng Q nhất định, đường đẳng lượng ở mức sản lượng Q cho biết tất cả các tập hợp đầu vào có thể tạo ra Q. Doanh nghiệp sẽ chọn sản xuất tại một điểm trên đường này sao cho có chi phí sản xuất thấp nhất. Với mức giá của các yếu tố đầu vào và chi phí cho trước ta có các đường đẳng phí lần lượt là TC1, TC2, và TC3. Tương tự như việc tối đa hóa sản lượng, ta cũng nhận thấy tại điểm B, đường đẳng lượng Q tiếp xúc với đường đẳng phí TC2. Tổng chi phí TC2 là thấp nhất để sản xuất ra số lượng sản phẩm là Q.
Tại điểm B đường đẳng phí TC2 tiếp xúc với đường đẳng lượng Q do đó ta có:
174
hay
Điểm B nằm trên đường đẳng lượng Q nên số vốn và lao động được sử dụng sẽ sản xuất ra khối lượng sản phẩm là Q, tức là: Q= f( )K,L
Như vậy nguyên tắc tối thiểu hóa chi phí là năng suất biên của một đồng đầu tư vào lao động phải bằng năng suất biên của một đồng đầu tư vào vốn và số lượng vốn và lao động được sử dụng phải đảm bảo sản xuất được Q theo yêu cầu.
Diễn giải 40:
Ví dụ.Hàm sản xuất của sản phẩm A có dạng Q = 100KL, trong đó Q là sản lượng (số sản phẩm đầu ra) đơn vị tính là sản phẩm; L là số lao động đơn vị tính là số lượng lao động; K là số lượng vốn doanh nghiệp sử dụng đơn vị tính số đơn vị vốn. Giá của vốn (PK) là 120.000 đ/ngày và giá của lao động (PL) là 30.000 đ/ngày.Yêu cầu:
a. Viết hàm năng suất biên của vốn và hàm năng suất biên của lao độngb. Để sản xuất 10.000 đơn vị sản phẩm X doanh nghiệp cần phải có mức chi phí tối thiểu là bao nhiêu?
Giải:
a. Ta có: MPK dTP d(100 ) 100KL L
dQ dK
= = = và MPL dTP d(100 ) 100KL K
dQ dL
= = =
b. Để tối đa hoá sản lượng với mức chi phí 2.400.000đ, doanh nghiệp phải lựa chọn tỷ lệ phối hợp số lượng đầu vào vốn (K) và lao động (L) thoả mãn 2 điều kiện:
↔
10.000
K L
K L
MP MP
P P
Q
=
=
↔ 120.000 30.000100 100 100 10.000
L K
KL
=
=
↔ 4
100 L K KL
=
=
↔ 20
5 L K
=
=
Chi phí tối thiểu để sản xuất 10.000 sản phẩm là:
TC = KPK + LPL = 120.000 x 5 + 30.000 x 20 = 1.200.000 đ.
175