oO) rong lúc Khổng Tử khuyên người ta theo những mệnh lệnh của Trời để trở thành những thành viên có nhiều lòng nhân ái và tốt đẹp hơn của xã hội, Lão Tử khuyên họ cư xử theo tính cách tự nhiên, như được tóm lược trong Đạo (Con Đường) Những hình thức giải thích phong phú về Đạo thật rõ ràng trong những lời đầu tiên của Đạo Đức Kinh, nói rằng đạo là một
chất ảo diệu vô cùng, lúc có thể có, lúc có thé không — có nghĩa là Đạo không thể diễn đạt bằng lời. Tuy thế cũng có những câu trong kinh làm sáng tỏ ý nghĩa muốn nói của Lão Tử. Trước tiên, Đạo là nguyên lý nghĩa là nhân cho sự sinh ra tất cả vạn vật: Đạo sinh ra một, một sinh ra hai, hai sinh ra ba, ba sinh ra tất cả vạn vật. Thứ hai, đạo có cái bao la như thế cho nên không thể định nghĩa nó được. Nó giống như một khối gỗ không được khác chạm : để phân loại nó, để chạm trổ khối gỗ, sẽ làm tổn thương sự trọn vẹn của nó. Thứ ba, Đạo được kết hợp với thuật ngữ Trung Quốc “vô” (không) thay vì “hữu” (có) “Tất cả vạn vật trong thế gian trở thành hiện
hữu”, từ hữu (eó), và từ hữu trở thành vô (không). Nói một cách khác “Tất cả vạn vật được sanh từ cái có và cái có sinh ra từ cái không” cái không có ở đây để cập đế Đạo. Lão Tử so sánh đạo với trục của bánh xe ở đó các chiếc căm dựa vào, đối với khoảng không của chiếc bình, không có khoảng không cục đất sét không thể sử dụng gì được, với cái phòng khôngcó khoảng trống là cửa sổ, cửa cái là không phải cái phòng.
Chữ Đạo của ngôn ngữ Trung Quốc.
216
Chữ Đức trong Đạo Đức Kinh thường được diễn giải như
“năng lực” hoặc “đạo đức”. Nó là một phẩm chất xuất phát từ Đạo, và được biểu hiện trong thiên nhiên. Trong vũ trụ học của người Trung Quốc nói rằng hai sức mạnh này hoạt động khắp vũ trụ: âm (yin) và dương (yang). Yang chứa đựng những phẩm chất của sự tươi sáng rực rỡ, cứng rắn, nguyên lý nam, trong khi đó yin tượng trưng cho cái tối, cái mềm về tính nữ. Đạo Khổng được xem như một triết lý yang, do bởi nó tin tưởng vào sự tham gia tích cực và dẫn đắt xã hội hướng đến những mục tiêu xã hội và chính trị. Ở một khía cạnh khác, Lão giáo theo trạng thái yin, thụ động, khiêm tốn và bằng lòng để vạn vật theo tính tự nhiên của chúng. Năng lực của nó thiên nhiên đến trực tiếp và người ta có thể hiểu nó tốt nhất theo tính cách của thế giới tự nhiên.
Không giống như “Trời” của Dao Khổng, “Đạo” của đạo Lão không hợp đạo lý mà cũng không thiên vị - theo khía cạnh này, nó như định luật tự nhiên. Thiên nhiên, khẳng định sự thiên về của Lão giáo đối với những đặc tính mềm và kín đáo của yin với sự tươi sáng và
cứng rắn của yang (dương). Đặc biệt “nước” tượng trưng như Đạo
“Không có gì mềm hơn nước, tuy thế nó mạnh mẽ hơn bất cứ cái gì khi nó tấn công vào những vật đối kháng và cứng rắn. Tính dịu dàng đánh bại thô lỗ (nhu thắng cương)” ; sự tốt lành nhất giống như nước:
nước mang lợi ích cho vô số Biểu tượng âm dương đen trắng, chung
A Š 4 RS quanh có tam qué bao quanh của
sinh vật không chút tranh giành finn Dich được trình bây ở một cổng với chúng và nó dừng lại nghỉ ra vào của một công viên ở Bangkok,
ngơi ở bất cứ nơi nào. Như vậy, __ ỉ9 Lóo thừa nhận những biểu tượng
a š a Be es # nay là sự tương trưng cho sức mạnh
nó thật gần gủi với Đạo”. của vũ trụ
217
Đạo Đức Kinh dạy rằng con đường cơ bản để hòa hợp với thiên nhiên là tu tập “vô vi”. Điều này không có ý nghĩa chính xác là không hành động gì cả và nó không bao hàm sự lười biếng không nghỉ ngơi, tốt hơn là không phung phí sự nỗ lực vô ích và không hành động bất kỳ điều gì ngược lại với tự nhiên, hai hành động này theo quan điểm của Đạo Lão, chúng sẽ dẫn đến sự đối nghịch về kết quả dự định. Như vậy, Dao Đức Kinh đặc biệt khuyên rằng những nhà hiển triết hoặc một người cai có thể đạt được thành quả bằng cách không hành động diéu gi và truyền dạy thật nhiều bằng sự giữ im lặng (xem phần dưới) Người dân và quốc gia sẽ tự mình phát triển, không có sự can thiệp từ bên ngoài. “Không hành động và cũng không có bất cứ điều gì để hành động”.
Đối với Lão giáo, cuộc sống là một trạng thái thay đổi liên tục: không có điều gì cố định. “Đạo” có ảnh hưởng điều hòa khắp mọi vật và hoạt động trong tính cách mà Đạo Đức Kinh mô tả như là tính mơn man. Nếu bất cứ điều gì bị đẩy quá xa, “Đạo”
sẽ đẩy nó trở về tình trạng trước đó - một ý niệm có một ẩn số giống nhau như là “sự thay đổi hẳn lập trường" thường được đề cập trong sự bình luận chính trị Phương Tây.
Theo tính cách cá nhân, Lão Tử cổ vũ độc giả của ngài
“kiên trì giữ vững tính khiêm tốn” Điều này liên hệ với việc sống một cuộc đời giản đị, tránh xa những ham muốn và tham vọng mà tất hẳn tạo nên sự thay đổi số mệnh trong thời kỳ chính trị hỗn loạn, kiên trì giữ vững tính khiêm tốn có thể giúp một người trảnh được một cái chết không đúng lúc.
Nha Nhe Lio Gido
Giống như các trường phái tư tưởng khác, đấu tranh giành ảnh hưởng của mình trong thời kỳ chiến quốc Đạo Lão là một triết lý mang tính chính trị Mặc dù chưa bao giờ 218
có một nhà nước Lão giáo, Đạo Đức Kinh đã nói nhiều về một nhà nước phải như thế nào. Điều thứ nhất, người trị vì càng ít can thiệp vào cuộc sống của nhân dân càng tốt. Thứ đến, người trị vì nên tìm cách giáo dục và thuyết giảng cho nhân dân, bởi vì sự giáo dục sẽ gia tăng sự hiểu biết của họ và sự hiểu biết sẽ gia tăng sự ham muốn. Người trị vì hoàntoàn đảm bảo rằng nhân dân có
đủ an, đủ mặc và sống trong an lạc, Che *08 wr wong eung điện tất nhiên ông ta nên tránh xa sự XÚi _ Hoàng đế ở Bắc Kinh chứng dục hoặc bị lôi kéo vào các cuộc chiến. _ tỏ nhà nước ủng hộ tư tưởng
Đạo Đức Kinh giải thích “Càng có Lấ9 đáo
những luật hạn chế và những điều
ngăn cấm, trong thế giới thì càng có nhiều người dân nghèo khổ hơn. Người dân càng có nhiều vũ khí, đất nước càng loạn lạc: càng có nhiều nghệ nhân tài giỏi, càng có nhiều dụng cụ nguy hại xuất hiện. Nhiều luật lệ đặt ra, càng có nhiều trộm cướp hơn.”
Sau khi xóa bỏ những nguyên nhân đố ky và bất hảo, người trị vì sẽ áp dụng nguyên lý “vô vi” cho công việc trị vì của mình. Người dân sẽ giống như đàn gà, sống một cách giản dị hồn nhiên “Nếu như người dân không thấy bất cứ điều kích động ham muốn, họ sẽ không hoang mang. Vua hiển cai trị bằng cách làm rỗi cái tâm (tức là không có trí thức), đẩy cái bụng yếu cái chí (tức là không có dục vọng), mạnh mẽ gân cốt. Như vậy dân không có trí thức và không có ham muốn”. Bậc vua hiển cũng khát khao sự mộc mạc giản dị, nhưng điều này đến như là một kết quả của sự tự tu dưỡng, cũng hơn là tránh xa sự cám dỗ. Trong xã hội ngày nay không có ai cho rằng mọi người đều bình đẳng.
219