2. Yêu cầu cơ bản: Cảm nhận chi tiết tiếng sáo thông qua đoạn trích trong đề:
- Hoàn cảnh xuất hiện của tiếng sáo: Mị từ khi bị bắt về làm dâu nhà thống lí Pá Tra đã trở thành người khác hẳn. Không còn là cô Mị trẻ trung, yêu đời, có biết bao người mê ngày đêm thổi sáo đi theo. Mị trở nên câm lặng, chỉ biết vùi mình vào việc, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa. Mị mất hết ý niệm về thời gian, bản thân, cảm xúc và tinh thần phản kháng cũng bị tê liệt. Những đêm tình mùa xuân trên núi cao đã trở lại ngày tết trai gái rủ nhau đánh pao, đánh quay rồi thổi sáo gọi bạn đi chơi. Ngày tết Mị lén lấy rượu uống, rồi say lịm mặt ngồi đấy, Mị nghe thấy tiếng sáo, Mị nhẩm thầm bài hát của người đang thổi, Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo tiếng sáo trở thành một nguồn sống trong tâm hồn Mị...
- Tiếng sáo là một chi tiết nghệ thuật được nhà văn nhắc đến nhiều lần với dụng ý nghệ thuật sâu sắc:
+ Tiếng sáo là âm thanh gợi lên cảnh sắc đặc trưng, phong tục, nét đẹp văn hóa người dân miền núi. Tiếng sáo mở ra một không gian xa xôi của núi rừng tây
bắc. Tiếng sáo gọi bạn, gọi người yêu là nét đẹp văn hoá của người dân miền núi: Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi, tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng, tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lơ lửng bay ngoài đường…
+ Tiếng sáo đại diện cho tài năng của con người: Mị thổi sáo giỏi, Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo. Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đẽ thổi sáo đi theo Mị.
+ Tiếng sáo khiến Mị nhớ về một quá khứ tươi đẹp, ước mơ về cuộc sống hạnh phúc, đồng thời tiếng sáo là chất xúc tác trực tiếp khơi gợi sức sống tiềm tàng của Mị Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi, Mị vùng bước đi.
+ Tiếng sáo là biểu tượng cho tiếng gọi cuộc sống, tình yêu; nó đã lay gọi khát vọng yêu đời, yêu cuộc sống tự do trong Mị, có quan hệ mật thiết với quá trình diễn biến tâm lí của Mị, là động lực thúc đẩy Mị đi đến hành động chuẩn bị đi chơi xuân.
+ Tiếng sáo thể hiện tư tưởng của tác phẩm: Sức sống con người cho dù bị giẫm đạp, trói buộc nhưng vẫn luôn âm ỉ chờ cơ hội bùng lên. Và dù bị trói suốt đêm nhưng dây trói chỉ giữ được thể xác Mị còn tiếng sáo đã đem tâm hồn Mị trở lại với thời con gái, với những cuộc chơi ngày trước. Đây là giá trị nhân đạo sâu xa của truyện.
+ Tiếng sáo là chi tiết nghệ thuật đặc biệt tố cáo bản chất của giai cấp thống trị thực dân phong kiến miền núi, cự tuyệt quyền sống, quyền làm người của con người. Nếu tiếng chân ngựa đạp vào vách là sự lên tiếng của hiện thực phũ phàng thì tiếng sáo lại là hiện thân của những ước mơ, hoài niệm.
- Chi tiết Tiếng sáo đêm tình mùa xuân là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo nhằm khám phá, thể hiện vẻ đẹp nhân vật và chủ đề tư tưởng của tác phẩm. Nhờ tiếng sáo mùa xuân mà Mị có được sự thức tỉnh trong tâm hồn, giả sử không có tiếng sáo mùa xuân thì có lẽ tâm hồn Mị không bao giờ thức dậy được. Nó là cú hích để Mị dũng cảm làm một cuộc vượt ngục trong tâm hồn, nó khơi dậy sức sống tinh thần phản kháng lâu nay bị vùi lấp trong Mị. Tiếng sáo đã trở thành điểm tựa và Mị đã vững vàng hơn. Chi tiết tiếng sáo là sản phẩm của một sự am
tường cặn kẽ, tinh thông về phong tục, lối sống của đồng bào rẻo cao. Là sản phẩm của một ngòi bút tài hoa: văn như nhạc, như tranh, tải được cả màu sắc, hương vị, âm điệu, linh hồn của núi rừng Tây Bắc: Trong sáng, hồn nhiên mà tình tứ, réo rắt da diết, mà khỏe khoắn lạ thường. Thật trọn vẹn, ngọt ngào và đầy dư vị!
3. Yêu cầu phân hóa: Liên hệ với tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá trong truyện Chí Phèo của Nam Cao để bàn luận về ý kiến: Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn.
- Liên hệ âm thanh trong Chí Phèo của Nam Cao:
+ Chí Phèo là tác phẩm tiêu biểu cho những sáng tác về đề tài người nông dân nghèo trước Cách mạng thánh Tám của Nam Cao. Nam Cao miêu tả Chí Phèo từ đứa trẻ bị bỏ rơi, được người làng nuôi, lớn lên thành anh canh điền khỏe mạnh lương thiện. Rồi Chí bị giai cấp phong kiến và nhà tù thực dân hãm hại.
Chúng bắt Chí đi tù mà không rõ lý do. Khi ra tù trở về làng Chí trượt dài trong tội lỗi, trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại. Cuộc gặp gỡ bất ngờ với Thị Nở và trận ốm đã làm cho con quỹ dữ có sự thay đổi hẳn cả về tâm sinh lý. Từ khi đi tù về, đây là lần đầu tiên sau bao nhiêu năm Chí hết say, hoàn toàn tỉnh táo và có được một khoảng ngưng lặng để nghe được những âm thanh quen thuộc của cuộc sống: Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá, tiếng mấy bà đi chợ về... những âm thanh thường nhật ấy ngày nào mà chả có nhưng hôm nay Chí mới nghe được bởi vì đến bây giờ hắn mới được tỉnh sau những cơn say dài mênh mang.
+ Tiếng chim hót, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá, tiếng mấy bà đi chợ hỏi nhau là những âm thanh nhỏ giọt vào tâm hồn Chí, như dòng nước mát lành, như cơn mưa mùa hạ đang đổ xuống thớ đất tâm hồn khô cằn sỏi đá, thiếu vắng tình thương yêu đồng cảm chia sẻ của Chí. Âm thanh đó đã đánh thức trong Chí những cảm xúc của con người. Chí nhận ra ngoài cái lều ẩm ướt thấp chỉ có hơi mờ lờ của mình rằng: mặt trời chắc đã lên cao,và nắng bên ngoài chắc là rực rỡ. Cũng như những ngày người say tỉnh dậy, Chí Phèo thấy miệng đắng, lòng mơ hồ buồn,
+ Những âm thanh của cuộc sống chính làm Chí dần lấy lại ý thức về cuộc sống đưa Chí nhớ về quá khứ, rằng có một thời, đã ước mơ có một cuộc sống gia đình nho nhỏ. Những âm thanh cuộc sống ấy cũng khiến Chí nhận ra hắn già mà vẫn còn cô độc. Chí nghĩ suy nhiều hơn, sâu xa hơn, hình dung được tương lai đầy bất ổn ở phía trước để rồi lo sợ... Âm thanh tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá, tiếng mấy bà đi chợ về là chi tiết quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển của cốt truyện, khắc họa sâu sắc nét tính cách tâm lý và bi kịch của nhân vật. Chi tiết ấy nhỏ, chỉ thoáng qua vài câu văn ngắn nhưng lại là yếu tố nội liên văn bản làm cho mạch truyện từ đây bất ngờ rẽ sang hướng khác. Nhờ nó mà ta có thể nhìn thấy hai nửa cuộc đời của Chí. Đó là chi tiết đắt giá thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc của nhà văn.
- Nhận xét về vai trò của chi tiết trong tác phẩm - chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn: Trong tác phẩm văn học, chi tiết nghệ thuật cực kỳ quan trọng, nếu không có nó, tác phẩm dường như chưa thực sự có được tầm vóc. Chi tiết nghệ thuật giống như một hạt cát nhưng đủ để mang đến một sa mạc mênh mông chi tiết nghệ thuật giống như một giọt nước nhưng có thể làm đồng hiện cả đại dương bao la. Chi tiết nghệ thuật là những yếu tố nhỏ lẻ của tác phẩm nhưng mang lại sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng, sức chinh phục của hình tượng nghệ thuật là ở sự truyền cảm xúc và thì góp phần quyết định tạo ra sức truyền cảm hấp dẫn, lôi cuốn người đọc là nhờ ở chi tiết. Chi tiết bao giờ cũng có khả năng thuyết minh, biểu hiện cái toàn thể.
4. Đánh giá chung
Có thể nói, chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn, với tiếng sáo trong Vợ chồng A Phủ và tiếng chim hót trong Chí Phèo là những chi tiết nghệ thuật có sức dư ba, làm giường cột cho cả hai tác phẩm, góp phần tạo nên hai thiên truyện ngắn đặc sắc nhất của văn chương Việt Nam. Qua hai chi tiết nghệ thuật ấy, ta càng hiểu sâu sắc hơn tấm lòng nhân đạo của hai nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn của văn học dân tộc.
I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
Trên diễn đàn tranh luận Debate. org, có một câu hỏi như thế này: “Should you sacrifice your life to save someone else’s?” (có nên hy sinh cuộc đời để cứu người khác?). Tính đến thời điểm hiện tại đã có rất nhiều câu trả lời khác nhau với tỷ lệ 73% người nói “có” và 27% người nói “không”.
Gần như những người nói “có” đều đưa ra lý lẽ rằng hy sinh người khác là một việc làm cao cả, là hành động anh hùng và xã hội này rất cần lòng nhân đạo. Lòng tốt trong xã hội vẫn chưa biến chất, đổi thay và con người vẫn không có gì khác xưa cả. Tuy nhiên, những người nói “không” lại đưa ra nhiều lý lẽ khác nhau nhưng có một điều rằng, dẫn chứng của họ ở một mức độ nào đó đều rất thuyết phục:
“Không. Cuộc đời rất quan trọng. Việc được sinh ra còn có nghĩa gì nếu bạn hy sinh cuộc đời mình cho người khác bằng mọi giá? Đó là điều không công bằng. Cuộc đời là thứ quan trọng nhất trên thế giới. Mặc dù nó có chút ích kỷ nhưng cuộc đời của bạn cũng giá trị như cuộc đời của người mà bạn định hy sinh vì người đó”.
“Nói chung là không. Nó còn tùy thuộc vào người mà bạn định cứu, tình huống và điều kiện liên quan. Tôi có gia đình. Vợ và con cái là những người quý giá nhất của tôi. Sẽ rất lố bịch nếu như tôi hiến dâng cuộc đời mình cho một người không hề quen biết nào đó, đó còn chưa kể gia đình tôi sẽ rất khốn khổ. Họ cũng cần tôi”.[…]
[…] Ai dám khẳng định những lý lẽ này là vô căn cứ?
Chúng ta đang sống trong một xã hội có tốc độ phát triển rất nhanh. Nhiều người bận rộn tới mức chẳng hề có thời gian để nghỉ ngơi và làm thứ gì đó cho những người mình yêu quý. Chúng ta có quá nhiều thứ để nghĩ trong đầu.
Chúng ta bị ám ảnh bởi bài thuyết trình quan trọng ngày mai hay phân vân về việc sẽ nấu gì cho bữa tối. Chúng ta háo hức khi sắp được đi du lịch dài ngày.
Về cơ bản, chúng ta bị mắc kẹt trong thế giới suy nghĩ, cảm xúc của riêng mình nên cảm thấy vô cùng khó khăn để “ngó” sang cuộc sống của những người khác.
Là một công dân của xã hội hiện đại, chúng ta dường như đang đánh mất bản năng tử tế, tốt bụng và tinh thần sẵn sàng mở rộng vòng tay tình bạn.
Những phản ứng của chúng ta với trẻ con, người lớn tuổi, người lạ tất cả đều bị giới hạn bởi suy nghĩ không muốn bị xúc phạm và nỗi sợ can dự tới chuyện – nhà – người – khác.
Thậm chí, một số khảo sát còn ghi nhận rằng xã hội đang ngày càng đánh giá cao những người có thế mạnh về kinh tế thay vì đánh giá dựa trên lòng tốt và sự đồng cảm.
(Trích Lòng tốt “dè dặt” và những con người cô đơn trong xã hội hiện đại, From Your Soul, 28/07/2017) Câu 1. Xác định đề tài của đoạn trích trên.
Câu 2. Dựa vào đoạn trích trên cho biết nguyên nhân khiến sự tử tế và lòng tốt ở con người đang dần mất đi.
Câu 3. Cho biết tác dụng của phép liệt kê trong đoạn trích: Chúng ta đang sống trong một xã hội có tốc độ phát triển rất nhanh. Nhiều người bận rộn tới mức chẳng hề có thời gian để nghỉ ngơi và làm thứ gì đó cho những người mình yêu quý. Chúng ta có quá nhiều thứ để nghĩ trong đầu. Chúng ta bị ám ảnh bởi bài thuyết trình quan trọng ngày mai hay phân vân về việc sẽ nấu gì cho bữa tối.
Chúng ta háo hức khi sắp được đi du lịch dài ngày. Về cơ bản, chúng ta bị mắc kẹt trong thế giới suy nghĩ, cảm xúc của riêng mình nên cảm thấy vô cùng khó khăn để “ngó” sang cuộc sống của những người khác.
Câu 4. Anh/chị có đồng ý với việc xã hội đang ngày càng đánh giá cao những người có thế mạnh về kinh tế thay vì đánh giá dựa trên lòng tốt và sự đồng cảm không? Vì sao?
II. LÀM VĂN (7,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm)
Từ đoạn trích phần Đọc hiểu, anh/ chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) với chủ đề: Đừng để sự tử tế và lòng tốt cô đơn.
Câu 2. (5,0 điểm)
Bàn luận về nhân vật Tràng trong truyện ngắn Vợ nhặt của nhà văn Kim Lân (Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục, 2017) có ý kiến cho rằng: Tràng là một gã trai quê nông nổi, liều lĩnh nhưng lại đầy khát khao và tốt bụng. Anh/ Chị hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.
Từ đó, liên hệ với nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nam Cao (Ngữ văn 11, Tập một, NXB Giáo dục, 2017) để nhận xét về số phận của người nông dân thông qua hai nhân vật này.
I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Câu 1. Đề tài: Lòng tốt của con người.
Câu 2. HS tham khảo câu trả lời dưới đây:
- Chúng ta đang sống trong một xã hội có tốc độ phát triển rất nhanh. Nhiều người bận rộn tới mức chẳng hề có thời gian để nghỉ ngơi và làm thứ gì đó cho những người mình yêu quý. Chúng ta có quá nhiều thứ để nghĩ trong đầu.
Chúng ta bị ám ảnh bởi bài thuyết trình quan trọng ngày mai hay phân vân về việc sẽ nấu gì cho bữa tối. Chúng ta háo hức khi sắp được đi du lịch dài ngày.
Về cơ bản, chúng ta bị mắc kẹt trong thế giới suy nghĩ, cảm xúc của riêng mình nên cảm thấy vô cùng khó khăn để “ngó” sang cuộc sống của những người khác.
- Là một công dân của xã hội hiện đại, chúng ta dường như đang đánh mất bản năng tử tế, tốt bụng và tinh thần sẵn sàng mở rộng vòng tay tình bạn. Những phản ứng của chúng ta với trẻ con, người lớn tuổi, người lạ tất cả đều bị giới hạn bởi suy nghĩ không muốn bị xúc phạm và nỗi sợ can dự tới chuyện-nhà- người-khác.
- Thậm chí, một số khảo sát còn ghi nhận rằng xã hội đang ngày càng đánh giá cao những người có thế mạnh về kinh tế thay vì đánh giá dựa trên lòng tốt và sự đồng cảm.
Câu 3. HS tham khảo câu trả lời dưới đây:
- Với phép liệt kê, những lí do khiến con người hiện đại bớt đi lòng tốt và sự tử tế của mình được đưa ra, tác giả muốn nhấn mạnh cho mọi người cùng nhận thức được rằng: cần phải sống chậm, biết lắng nghe và quan tâm hơn nữa đến cuộc sống của những người xung quanh.
Câu 4.
- Không đồng ý với việc xã hội đang ngày càng đánh giá cao những người có thế mạnh về kinh tế thay vì đánh giá dựa trên lòng tốt và sự đồng cảm. Vì như
thế tính cách con người trong tương lai sẽ thay đổi theo chiều hướng thực dụng.
Những giá trị đạo đức, nhân cách và chuẩn mực con người trong tương lai sẽ thay đổi tiêu cực. Xã hội không coi trọng lòng tốt và sự đồng cảm nghĩa là xã hội ấy đang chối bỏ đi một xã hội tốt đẹp, giàu tính nhân văn.
- Đồng ý với việc xã hội đang ngày càng đánh giá cao những người có thế mạnh về kinh tế thay vì đánh giá dựa trên lòng tốt và sự đồng cảm. Vì tôi nghĩ rằng, con người cần thích ứng những sự thay đổi của môi trường sống.
- Vừa đồng ý vừa không đồng ý: (Tham khảo hai ý kiến trên).
II. LÀM VĂN (7,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm)
HS tham khảo đoạn trích dưới đây:
Sự thật sâu sắc nhất về con người không phải là cái mà chúng ta quá nhiều lần được chứng kiến – mà chính là việc tất cả chúng ta được thúc đẩy bởi tính tư lợi, rằng bản chất của chúng ta là cạnh tranh không ngừng; rằng các hành động của chủ nghĩa vị tha thể hiện bên ngoài chỉ là tấm bình phong che đậy cho động cơ thật sự của chúng ta – thứ mà gần như được nhìn thấy như là những hành động “tốt đẹp”. Vâng, chúng ta có thể như vậy. Nhưng sự thật sâu xa hơn nhiều: về bản chất, chúng ta là những sinh vật xã hội; đa phần những hành động vị tha chính xác đều là những gì được thể hiện ra ngoài; sự thôi thúc hợp tác nằm sâu bên trong chúng ta. Giống như nhiều loài sinh vật khác trên Trái Đất, chúng ta phụ thuộc vào các cộng đồng để cứu sống chính mình. Chúng ta không hoạt động tốt khi bị tách biệt, chúng ta cần có nhau. Tuy nhiên, các cộng đồng mà giúp chúng ta tồn tại không chỉ tự nhiên xuất hiện và chúng không phải lúc nào cũng sống sót. Chúng ta buộc phải nuôi dưỡng chúng, phải gắn kết vào chúng; mỗi một người phải đóng góp vào vốn xã hội (social capital) – đóng vai trò là thứ bảo hiểm cho chúng ta khỏi tình trạng hỗn loạn. Đó là cảm giác phụ thuộc lẫn nhau ngăn mọi xã hội khỏi việc bị sa vào sự hỗn loạn. Gắn kết với cuộc sống cộng đồng – tình hàng xóm, xã hội – không chỉ duy trì sự sáng suốt của riêng chúng ta mà nó còn nuôi dưỡng các tài nguyên xã hội cứu sống tất cả chúng ta nữa. Đừng chỉ tìm kiếm hạnh phúc, hãy đi tìm cả ý nghĩa.
Đừng chỉ nghĩ cho lợi ích của riêng mình, hãy đi tìm cả một cộng đồng có thể