XỬ LÝ CHẤT THẢI RẮN
5.2 TÁI CHẾ,TÁI SỬ DỤNG
5.2.1 Khái niệm Tái chế,Tái sử dụng
Tái chế
-Tái chế là các hoạt động thu hồi lại từ chất thải các thành phần có thể sử dụng để chế biến thành các sản phẩm mới nhằm sử dụng lại cho các hoạt động sinh hoạt và sản xuất. Bao gồm: Tái chế vật liệu, tái chế nhiệt, tái sinh sản phẩm chuyển hoá hoá học,
tái sinh các sản phẩm chuyển hoá sinh học…Việc tái chế thường nhằm vào các loại rác có khối lượng lớn như rác hữu cơ dễ phân huỷ chiếm khoảng 65% tổng khối lượng, loại rác này sau khi tái chế thường cho ra các sản phẩm sau:
+Phân Compost;
+Phân hữu cơ vi sinh;
+Khí đốt;
+Điện.
-Hoạt động tái chế rác thường mang lại các lợi ích sau:
+Tiết kiệm tàinguyên thiên nhiên bởi việc sử dụng vật liệu được tái chế thay cho vật liệu gốc;
+Giảm lượng rác thông qua việc giảm chi phí đổ thải, giảm tác động môi trường do đổ thải gây ra, tiết kiệm diện tích chôn lấp;
+Một lợi ích quan trọng và có thể thu lợi nhuận từ hoạt động tái chế là tăng sản phẩm cho xã hội từ rác (phát triển kinh tế).
Tái sử dụng
-Tái sử dụng là sử dụng lại đúng tính chất ban đầu của nó thông qua các gia công đơn giản. Các loại rác tái sử dụng hiện nay là quần áo cũ, bao bì, chai lọ, bình ga, bút bi…Nói chung các loại rác tái sử dụng là không khuyến khích và nên có các biện pháp chế tài để các loại rác này quay trở về người sản xuất hoặc phân phối nó, và cấm tái sử dụng các phế liệu có thể gây nguy hiểm cho người tiêu dùng như bình ga, ống quẹt ga, các chai lọ thực phẩm trừ các đơn vị sản xuất ra chính sản phẩm thu hồi để tái sử dụng.
-Hoạt động tái chế, tái sử dụng tạiThành Phố Hồ Chí Minh rất đa dạng và phong phú. Xuất phát từ việc tận dụng các chất thải có thể tái sử dụng được nên trong rác có thành phần nào tái sử dụng được là tương ứng với việc hình thành một loại hình tái chế.
Hình 5.4: Hoạt động tái chế,tái sử dụng
Hình 5.5: Một số nhãn hiệ tái chế được sử dụng trên thế giới
5.2.2 Hiện trạng hoạt động tái chế chất thải rắn sinh hoạt tại TP.HCM
-Hoạt động tái chế tại TP.HCM rất đa dạng và phong phú, xuất phát từ việc tận dụng các chất thải có thể tái sử dụng được là tương ứng với việc hình thành một loại hình tái chế. Nhìn chung hoạt động tái chế mang tính tự phát và phát triển được là nhờ nguồn nguyên liệu”tinh khiết” có giá thành cao. Các doanh nghiệp muốn tăng sức cạnh tranh sản phẩm thì phải hạ giá thành sản xuất. Do đó bất kỳ lĩnh vực sản xuất nào có chất thải có thể tái sử dụng được đều hình thành thị trường cung cấp các sản phẩm tái chế.
Hình 5.6: Sơ đồ hệ thống tái chế
Hoạt động tái chế và thu hồi chất thải
-Hoạt động tái chế và thu hồi chất thải được thực hiện thông qua hệ thống thu gom chất thải rắn theo mạng lưới 3 cấp gồm: Người thu gom, đồng nát và buôn bán phế liệu.
+Cấp thứ nhất (gồm người đồng nát và người nhặt rác): hai nhóm có cùng chức năng trong hệ thống thu gom, nhưng lại khác nhau về địa điểm hoạt động, công cụ làm việc và nhu cầu vốn lưu động;
+Cấp thứ hai (gồm người thu mua đồng nát, người thu mua phế liệu, người nhặt rác và đồng nát trên vỉa hè): những người thu mua phế liệu này cũng tiến hành theo cách tương tự tại những nơi cố định;
Phế liệu giá trị Nguồn đa dạng:
+Hộ gia đình
+Cơ quan,trường học
Phế liệu ít giá trị Nguồn đa dạng:
+Rác hộ dân,đường phố,rác chợ…
Nguồn thuần khiết,ổn định:
+Cửa hàng lớn +Xí nghiệp +các tỉnh
Vựa thu mua nhỏ
Vựa thu mua trung bình
Vựa thu mua lớn
Bãi chôn
lấp rác
Các cơ sở tái chế,tái sử dụng Thu mua ve chai dạo
Thu nhặt dọc đường Thu nhặt tại
bô,bãi rác
Thu nhặt tại bãi rác+phân loại kỹ(chủ yếu là nhựa)
Người môi giới
Phân loại kỹ Phân loại sơ cấp
Nguồn phế liệu
+Cấp thứ ba : gồm những người buôn bán hoạt động kinh doanh với quy mô lớn hơn ở nhiều địa điểm cố định và các đại lý thu mua thường là điểm nút đặc biệt trong buôn bán như các bên trung gian giữa các nghành công nghiệp và người bán lại.
-Tuỳ thuộc vào vị trí, nguồn nguyên liệu, công nghệ sản xuất, thành phần chất thải mà lựa chọn các phương pháp tái chế khác nhau;
-Tất cả các vật liệu trưc và sau khi sử dụng có thể cần cho hoạt động kinh doanh, có trong rác thải đô thị như các chất thải hữu cơ, kim loại, nhựa, giấy, kính..được gọi là “vật liệu có thể tái chế”;
-Hoạt động tái chế cũng cần chi phí để thu gom, vận chuyển, chế biến và ngăn chặn các tác động tiêu cực lên môi trường do quá trình tái chế gây ra, do đó nếu như chi phí tái chế cao hơn lợi ích tái chế thì lúc đó hoạt động tái chế không được coi là hoạt động kinh doanh. Ngược lại nếu như chi phí tái chế thấp hơn lợi ích tái chế thì hoạt động tái chế được coi là hoạt động kinh doanh.
Hoạt động tái sử dụng và thu hồi chất thải
-Việc thu hồi và tái sử dụng chất thải là hoạt động rất phát triển ở Thành Phố Hồ Chí Minh, nhưng trong hệ thống quản lý rác của Thành Phố không hề đề cập đến lĩnh vực tái chế này và xem nó như là một hoạt động kinh tế hoàn toàn độc lập vì nó nằm trong lĩnh vực tư nhân năng động.
-Việc thu hồi và tái sử dụng chất thải có ý nghĩa tích cực: giảm chi phí xử lý, tăng tuổi thọ bãi chôn lấp
Hình 5.7: Sơ đồ mạng lưới thu gom chất thải rắn của tư nhân Nguồn phế thải
phế liệu Nhóm thu gom phế liệu
Nhóm thu mua
phế liệu Nhóm buôn bán và người sử dụng
lại phế liệu Bãi chôn lấp Đội quân bới rác
tại bãi rác Thu mua tại bãi đổ rác
Cơ quan trường học Nhà hàng ăn uống,nhà trọ
Xuất khẩu Bãi tập kết tạm
thời trạm trung chuyển Xe rác đẩy tay
Đường phố
Thùng rác,bể chứa rác
Căn hộ gia đình Khách sạn
Đội quân nhặt rác lưu động
Những người mua đồng nát lưu động
Thu mua đồng nát tại khó chứa
Hoạt động thu mua dọc đường
ố Đại lý và những người
buôn bán
Các cơ sở sản xuất nghành
công nghiệp
Bảng 5.3: So sánh hai phương án đề nghị cho tổ chức thu gom rác phế liệu Những yêu cầu chung cho cả hai phương án
Thu gom hiệu quả các thành phần rác đã được phân loại tại nguồn;
Quản lý nhà nước dễ dàng và không cồng kềnh;
Đạt được hiệu quả kinh tế chung trong toàn bộ hệ thống quản lý rác tái chế(thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý) vể phía nhà nước cũng như về phía tư nhân;
Hoà hợp các mối quan hệ xã hội trong hoạt động thu gom rác phế liệu (người thu gom rác dù là lực lượng nhà nước hay tư nhân cũng đều thu được lợi nhuận từ việc bán các phế liệu có giá trị tái chế);
Phù hợp với xu hướng và chủ trương xã hội hoá công tác quản lý chất tải rắn đô thị.
Phương án 1: lực lượng thu gom công lập Phương án 2: lực lượng thu gomdân lập
Ưu điểm
Nhà nước thu được toàn bộ lợi nhuận từ việc tái chế (hoặc bán lại ) các thành phần có giá trị trong rác;
Dễ dàng hiện đại hoá hệ thống;
Quản lý được giá cả thu mua;
Đảm bảo chất lượng môi trường trong các khâu thu gom,vận chuyển và xử lý rác tái chế.
Ưu điểm
Tận dụng được toàn bộ hệ thống thu gom, tái sinh và tái chế hiện có;
Không phải đầu tư lớn vào toàn bộ các khâu của hệ thống quản lý rác phế liệu;
Hệ thống chính sách, quy định và luật lệ có thể thay đổi dần theo sự hiểu biết của dân;
Đáp ứng chủ trương xã hội hoá của đảng và chính phủ;
Nhà nước có điều kiện tập trung vào giải quyết vấn đề chất thải hữ cơ.
Nhược điểm
Xoá bỏ toàn bộ hệ thống thu mua phế liệu, tái sinh, tái chế trên địa bàn;
Phải đầu tư rất lớn vào toàn bộ các khâu của hệ thống quản lý rác phế liệu;
Số lượng xe thu gom và vận chuyển tăng, phải xây dựng trạm phân loại rác phế liệu tập trung;
Với phương thức và trình độ hiện nay nhà nước sẽ khó quản lý được và khó cạnh tranh với hệ thống tư nhân;
Rất nhiều điều trong công tác quản lý trái với pháp luật như khả năng gia tăng giá của các đơn vị độc quyền.
Nhà nước không thu được lợi nhuận từ hệ thống phân loại rác tại nguồn để hoàn vốn đầu tư ban đầu, mặc dù tổng lợi ích kinh tế của toàn xã hội vẫn không thay đổi;
Khó có khả năng hiện đại hoá hệ thống để tăng năng suất và giảm tính độc hại cho người lao động vì vốn tư nhân không cao;
Khó quản lý được giá cả thu mua;
Khó đảm bảo chất lượng môi trường trong các khâu thu gom, vận chuyển và xử lý rác tái chế;
Cần phải xây dựng hệ thống quản lý nhà nước, chính sách, chế độ,quy định và luật lệ chặt chẽ để quản lý.