1.2.1. Những vấn đề đã được nghiên cứu
Qua việc tổng quan tình hình nghiên cứu về lý luận vật quyền và sự vận dụng trong xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam cho thấy các công trình nghiên cứu tương đối phong phú, đề cập đến nhiều khía cạnh, nội dung và ở nhiều góc độ tiếp cận khác nhau. Các tài liệu này thể hiện quá trình nghiên cứu công phu, sâu sắc của các học giả, các nhà nghiên cứu lập pháp.
Đối với các công trình, tài liệu công bố ở nước ngoài, những vấn đề đã được nghiên cứu gồm:
- Chế định vật quyền trong pháp luật La Mã cổ đại;
- Tài sản - đối tượng của vật quyền;
- Khái niệm, đặc trưng, nguyên tắc, phân loại, nội dung của lý luận vật quyền;
- Mối quan hệ của chế định vật quyền với các chế định khác có liên quan như vật quyền và trái quyền, vật quyền chính và vật quyền hạn chế; vật quyền và vấn đề đăng ký tài sản…
Đối với các công trình, tài liệu khoa học trong nước, những giá trị có thể tiếp thu gồm:
- Nội dung chế định vật quyền đã được ghi nhận trong pháp luật dân sự Việt Nam (quyền sở hữu, quyền hưởng dụng, quyền bề mặt, địa dịch);
- Chế định giao dịch bảo đảm và mức độ ảnh hưởng của chế định vật quyền bảo đảm;
- Pháp luật về đăng ký tài sản và vấn đề hoàn thiện pháp luật về đăng ký tài sản.
Về tổng thể, các bài viết kể trên đã góp phần nhận diện ở mức độ nhất định về nội dung lý luận vật quyền, hỗ trợ tích cực cho quá trình xây dựng BLDS năm 2015 của Việt Nam.
1.2.2. Những vấn đề liên quan đến Luận án chưa được đề cập và cần tiếp tục được Luận án nghiên cứu
Đối với các công trình, tài liệu nghiên cứu nước ngoài về lý luận về vật quyền mà tác giả Luận án tiếp cận được cho thấy còn có một số vấn đề sau:
Phân tích một phần hoặc một số khía cạnh của đặc điểm, phân loại, nguyên tắc vật quyền mà chưa có tính toàn diện. Nói cách khác, các công trình này đề cập đến một hoặc một số khía cạnh của lý luận vật quyền mà chưa có tính tổng hợp, hệ thống hóa và chưa thực sự toàn diện, tổng thể nội dung lý luận về vật quyền.
Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về vật quyền mà mới chỉ có một số công trình đề cập liên quan đến một số khía cạnh nào đó về lý luận về vật quyền hoặc liên quan đến một vật quyền cụ thể; chưa hệ thống hóa một cách tổng thể các loại vật quyền. Các công trình, tài liệu hầu hết mới phân tích quyền sở hữu và một số vật quyền khác thông dụng như quyền hưởng dụng, địa dịch, vật quyền bảo đảm và ít tài liệu phân tích nội dung của một số vật quyền hạn chế như nợ điền địa, quyền ưu tiên, quyền thuê đất dài hạn,... Hiện tại, các công trình nghiên cứu cũng chưa tiếp cận vật quyền dưới góc độ là một hệ thống các quyền năng mà trong đó có chứa đựng những mối quan hệ hữu cơ, nội tại với nhau.
Các mối liên hệ giữa các vật quyền cũng chưa được làm rõ, đồng thời vị trí từng vật quyền trong hệ thống vật quyền cũng chưa được thể hiện rõ ở các công trình nghiên cứu trước đây.
Chưa phân tích về thể chế pháp luật của các nước theo hệ thống pháp luật thành văn về quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản.
Đối với các công trình, tài liệu nghiên cứu trong nước về lý luận về vật quyền mà tác giả Luận án tiếp cận được cho thấy còn có một số vấn đề sau:
Các công trình nghiên cứu tập trung chủ yếu vào việc phân tích chế định vật quyền tại BLDS mà chưa phân tích các văn bản QPPL có liên quan trong lĩnh vực như đất đai, xây dựng, các loại tài sản trong phát triển nền KTTT; chưa đánh giá được mức độ vận dụng lý luận vật quyền trong xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam; chưa chỉ rõ được hạn chế của các vật quyền được ghi nhận trong pháp luật Việt Nam, các vật quyền khác cần tiếp tục được ghi nhận trong thời gian tới; các kiến nghị giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam cũng chưa thực sự có tính hệ thống, toàn diện.
Chưa nghiên cứu, đánh giá mức độ vận dụng lý luận về vật quyền trong pháp luật hiện hành của Việt Nam và khả năng tiếp tục ứng dụng lý luận về vật quyền để hoàn thiện pháp luật dân sự vẫn còn là nội dung để ngỏ. Thực tế, chính việc tồn tại những tranh luận dai dẳng và không đạt được sự đồng thuận cao về mức độ sử dụng lý luận về vật quyền trong quá trình xây dựng BLDS năm 2015 vừa qua cũng cho thấy nhiều vấn đề lý luận cơ bản về vật quyền chưa được tiếp nhận, chẳng hạn, tại dự thảo BLDS trình Quốc hội vào năm 2014, Chính phủ đặt tên phần hai của dự thảo là "vật quyền" nhưng không nhận được sự tán đồng của đại biểu Quốc hội.
Từ đó, tác giả Luận án xác định những vấn đề Luận án cần tiếp tục nghiên cứu gồm:
- Nghiên cứu, phân tích, hệ thống hóa các loại vật quyền; làm rõ nội dung, đặc trưng cơ bản của mỗi một loại vật quyền;
- Tổng hợp kinh nghiệm các nước về sự vận dụng lý luận về vật quyền và bài học đối với Việt Nam;
- Phân tích, đánh giá sự vận dụng lý luận về vật quyền trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam; những bất cập, hạn chế của chế định vật quyền và đề xuất giải pháp tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới.
1.2.3. Giả thiết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu từ phần tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Luận án, Luận án đặt ra giả thuyết nghiên cứu như sau: Việt Nam đã có những quy định về quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản, tuy nhiên, các quy định này còn có những bất cập, chưa thực sự tiếp cận đúng các nguyên lý vật quyền, chưa có sự thống nhất trong hệ thống pháp luật;
hiệu quả thực thi còn nhiều hạn chế. Để tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản ở nước ta, cần làm rõ được những bất cập nêu trên, xác định giải pháp khắc phục, gồm cả giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực thi pháp luật.
Luận án cần trả lời một số câu hỏi nghiên cứu như sau:
(1) Nội dung chính của lý luận vật quyền là gì?
(2) Pháp luật về quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản của Việt Nam đã vận dụng lý luận vật quyền như thế nào? Bất cập, hạn chế như thế nào?
(3) Các giải pháp để khắc phục và tiếp tục vận dụng đúng đắn lý luận vật quyền trong hệ thống pháp luật của Việt Nam?
1.2.4. Hướng tiếp cận nghiên cứu
Trên cơ sở mô hình hóa lý luận vật quyền, nghiên cứu kinh nghiệm pháp luật các nước tác giả Luận án sẽ phân tích hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam để xác dịnh mức độ ảnh hưởng, tiếp thu và tính đúng đắn trong việc tiếp nhận tinh thần của chế định vật quyền. Cùng với đó, tác giả Luận án sẽ phân tích yêu cầu, bối cảnh của Việt Nam và chủ trương, đường lối của Đảng về hoàn thiện thể chế pháp luật KTTT định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó có thể chế về quyền đối với tài sản để đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật cho phù hợp.
Kết luận Chương 1
Qua nghiên cứu tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy những nghiên cứu về lý luận vật quyền có nền tảng tương đối lâu dài trong các nghiên cứu của các học giả nước ngoài. Tại Việt Nam, số lượng các luận văn, Luận án về chủ đề này không nhiều và tập trung trong giai đoạn sửa đổi BLDS (từ 2012- 2017). Đến nay, các công trình khoa học, bài viết tương đối nhiều, tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào tổng hợp, phân tích một cách toàn diện lý luận vật quyền, hệ thống các loại vật quyền và những vật quyền đã được ghi nhận, mức độ ghi nhận trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam. Bởi vậy, việc nhận diện tổng thể lý luận và hệ thống vật quyền, đề xuất các giải pháp tiếp tục tiếp thu lý luận vật quyền là hoạt động nghiên cứu cần thiết, có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay.