Chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn

CHƯƠNG 2: KHÁI NIỆM CƠ BẢN QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG

2.2 TỔNG QUAN VÀ ĐÁNH GIÁ NHẬN XÉT VỀ CÁC MÔ HÌNH QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CÓ SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

2.2.3 Chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn

1. Vài nét về lịch sử hình thành chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn

Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn là một trong những chương trình về môi trường gây được ấn tượng và có hiệu quả nhất. Mỗi năm có hơn 35 triệu người đến từ 120 nước khác nhau tham gia vào chiến dịch với nỗ lực nhằm tạo nên một sự chuyển biến thực sự đối với môi trường Trái đất.

Chiến dịch được khởi xướng bởi một nhà xây dựng, đồng thời cũng là một vận động viên đua thuyền buồm người Australia, ông Ian Kiernan. Sau cuộc đua thuyền buồm vòng quanh thế giới trong quãng thời gian 1986 -1987, ông đã phải kinh ngạc vì sự ô nhiễm mà ông được chứng kiến trên các đại dương ông đi qua.

Sau khi trở về quê hương Sydney (Australia), ông quyết định phải làm một điều gì đó cho thành phố quê hương mình. Năm 1989, ông và một nhóm bạn bè đã tổ chức Ngày Làm sạch cảng Sydney đầu tiên với hơn 1.000 người tham gia. Những người

tình nguyện đã thu dọn bờ biển và các tuyến đường thủy, nhặt nhạnh vỏ chai, bơm tiêm, thậm chí cả những chiếc xe hơi cũ bị bỏ vung vãi. Hoạt động này đã thành công đến mức những năm sau đó Ngày Làm sạch cảng Sydney đã trở thành ngày Làm sạch Australia. Và cứ như thế hằng năm vào tháng 9, ngày Làm Sạch Austrlia thu hút hàng trăm, hàng nghìn người tình nguyện tham gia thu dọn rác trên khắp đất nước Australia.

Thành công to lớn của chiến dịch đã được nhân rộng khắp hành tinh qua việc phát động chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn đầu tiên vào năm 1993, với sự phối hợp tổ chức của Chương trình môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP).

Ian Kiernan nhận giải thưởng từ Chiến dịch

Năm 1994, Ian Kiernan đã được phong tặng danh hiệu cao quý nhất nước Australia “Người Australia của năm” cho những đóng góp vì môi trường của ông. Năm 1998, ông nhận được giải thưởng của Liên Hiệp Quốc có tên là Sasakawa vì thành tích

“Huy động được hàng triệu người trên khắp thế giới quan tâm, chăm sóc môi trường”.

Ông cũng được nhận giải thưởng Global 500 của Chương trình môi trình môi trường Liên Hiệp Quốc.

Chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn cũng nhận được giải thưởng Người công dân thế giới do Hiệp hội hướng đạo sinh thế giới bình chọn vì khả năng huy động mọi người cùng làm những công việc có ích cho môi trường.

2. Chương trình Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn

Chương trình giúp giải quyết một trong những vấn đề môi trường lớn nhất ngày nay - sự gia tăng hàng núi rác thải được tạo ra do lối sống hiện đại “vứt bỏ”.

Mỗi năm các công dân của Trái đất đã thải ra một lượng chất thải khoảng 650 tỷ tấn. Có tới 95% lượng chất thải này được thải ra từ những thành phố lớn và chúng được đổ vào những bãi rác lộ thiên, chúng có thể làm cho đất mất khả năng sử dụng và gây hại cho sức khỏe con người. Rác rưởi thông thường được ném ra các đường phố hay đổ vào các dòng chảy càng có hại đối với sức khỏe con người và cuộc sống hoang dã. Mỗi năm, có tới hơn 5 triệu người chết bởi những căn bệnh có liên quan đến những chất thải bỏ đi.

Trừ khi mọi sự thay đổi, nếu không vấn đề này sẽ ngày càng trở nên trầm trọng.

Năm 2000, trong số hơn 6 tỷ người dân trên trái đất, có tới hơn một nữa sống đô thị.

Theo UNDP, nhân tố này có thể làm tăng lượng chất thải gấp 4 đến 5 lần vào năm 2025.

Giải pháp duy nhất là giảm lượng chất thải tạo ra.

Những nỗ lực của chương trình Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn nhằm:

- Liên kết mọi người dân tại khắp các hang cùng ngõ hẻm trên thế giới trong một hoạt động đơn giản nhưng có tác dụng tích cực cải thiện môi trường sống xung quanh mình.

- Chia sẻ với các quốc gia và các nền văn hóa khác những tin tức và kinh nghiệm thực tiễn về làm sạch.

- Thành lập những trung tâm truyền thông quốc tế cho những hoạt động làm sạch qua đó nâng cao nhận thức của chính phủ, các ngành công nghiệp và các cộng đồng về các vấn đề môi trường địa phương, giảm thiểu, tái chế và quản lý chất thải.

Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn là gì ?

Chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn là một chương trình mang tính cộng đồng quốc tế nhằm liên kết những cộng đồng trên khắp thế giới trong hành động Làm sạch với quy mô toàn cầu được tổ chức vào tháng 9 hàng năm. Chiến dịch được điều hành bởi Ủy ban Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn phối hợp với Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc.

Chiến dịch được tổ chức ở những nơi như: bờ biển, dòng chảy, công viên, chợ, hè đường phố và ở các trường học.

Việc Làm sạch rất đa dạng và phong phú. Từ việc dọn dẹp rác thải địa phương hay tiến hành những chiến dịch giáo dục môi trường, những dự án trồng cây cho tới việc thành lập những trung tâm tái chế.

LCTGSH không những chỉ quan tâm đến chất thải là rác mà còn quan tâm tới tài nguyên. Phương châm của chiến dịch là Giảm thiểu, Tái sử dụng và Tái chế chất thải.

LCTGSH là một cơ hội lớn cho mọi người kể cả các thương nhân và chính phủ tham gia vào những hoạt động thu gom chất thải ở khu vực của mình, đồng thời tìm ra những giải pháp thiết thực trong tương lai nhằm làm giảm lượng chất thải.

LCTGSH đem đến một nhận thức mới về môi trường đang bị nguy hại của chúng ta, tác động đến các chính phủ để có được những bộ luật về môi trường tốt hơn, nó đã tạo ra sự hợp tác giúp đỡ các cộng đồng vượt qua các ngăn cách về chính trị và văn hóa.

Tất cả những nơi nào đã nhận được thông điệp LCTGSH, mọi người đều cảm thấy có quyền hành động và thay đổi, mọi người đều thích thú được làm việc với nhau vì một cộng đồng to lớn hơn.

3. Tổng quan và đánh giá chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn a. Trên thế giới

Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn được mọi nơi trên toàn cầu đón nhận bởi lẽ “Hoạt đông đơn giản nhưng hiệu quả

cao”. Vì thế, chiến dịch ngày càng thu hút được nhiều thành viên “chung tay, góp sức”

tạo nên sự phát triển mạnh mẽ đó. Khi mà với lần đầu tiên phát động tại Australia năm 1993 chỉ có 10 thành viên thì cho đến nay đã có 650 thành viên với hơn 35 triệu người tình nguyện đến từ 120 nuớc trên thế giới tham gia với những hoạt động mang tính cá nhân hoặc những hoạt động tập thể. Cụ thể:

- 2004: 610 thành viên với 121 nước tham gia – tăng 20% so với 2003. Trong đó có 12 nước mới tham gia: Austria, Azerbaijan, EI Salvador, Iran, Kyrgyzstan, Antilles, Panama, Romania, Sao Tome e Prince, Saudi Arabia, Senegal, Sudan.

- 2005: 683 thành viên với 120 nước tham gia – tăng 12% so với 2004. Có 3 nước mới tham gia: Malawi, Saint Vincent, The Genadines.

- 2006: 624 thành viên, trong đó: 207 đến từ Châu Phi; 171 từ Châu Á Thái Bình Dương; 82 từ Châu Âu; 138 nước Châu mỹ Latin và vùng Caribbean; 11 từ Bắc Mỹ và 16 từ Tây Á. Có 4 thành viên mới: Afghanistan, Albania, Guyana và Latvia Số lượng thành viên tham gia chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn đựơc biểu diễn trong sơ đồ hình 2.2 và danh sách các nước tham gia chiến dịch được liệt kê trong bảng 2.1.

10

488

610

683

624

0 100 200 300 400 500 600 700

1993 2003 2004 2005 2006

Hình 2.2 - Số lượng thành viên tham gia chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn

Bảng 2.1 – Danh sách các nước tham gia Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn 2005 Châu Phi Benin; Bostwana; Cameroon; Congo; Egypt; Ethiopia; Gabon; Ghana;

Ivory Coast; Kenya; Liberia; Madagasca; Malawi; Mali; Mauritania;

Morocco; Namibia; Nigeria; Senegal; Seychelles; Sierra Leone; South Africa; Sudan; Tanzania; Togo; Tunisia; Uganda; Zambia; Zimbabwe.

Châu Á –Thái Bình Dương

Afghanistan; American Samoa; Australia; Bangladesh; Cambodia; China; Fiji; Hong Kong; India; Indonesia; Iran; Japan; Kiribati; Laos; Malaysia; Maldives; Mashall Islands; Micronesia; Mongolia;

Nepal; New Caledonia; New Zealand; Pakistant, Papua New Guinea;

Philippines; Singapore; Solomon Islands; Korea; Sri Lanka; Taiwan;

Thailand; Timor Leste; Tonga; Uzbekistant; Vanuatu; Vietnam; Samor.

Châu Âu Albania; Austria; Belarus; Bulgaria; Croatia; Cyprus; Czech;

Denmark; France; Georgia; Germany; Gibraltar; Greece; Hungary;

Iceland; Ireland; Israel; Italy; Latvia; Lithuania; Luxembourg;

Macedonia; Malta; Poland; Portugal; Romania; Russia; Serbia and Montenegro; Slovakia; Spain; Sweden; Switzerland; Turkey; Ukraine; United Kingdom.

Châu Mỹ Latinh

Argentina; Mahamas; Bolivia; Brazil; Chile; Colombia; Costa Rica;

Cuba; Ecuador; EL Salvador; Guatemala; Guyana; Mexico; Netherlands Antilles; Nicaragua; Panama; Peru; St Vincent and The Grenadines;

Uruguay; Venezuela.

Bắc Mỹ Canada; United States or America.

Tây Á Bahrain; Jordan; Palestine; Qatar; Saudi Arabia; United Arab Emirates.

Chú thích: Các nước đã tham gia Chiến dịch từ 10 năm trở lên.

- Những nước có nhiều tổ chức tham gia: Nigeria (55); India (50); Argentina (32);

Kenya (31); Mexico (30); Philippines (23); Brazil (23); Uganda (22); Australia (21);

Tanzana (18); Congo (17); Indonesia (17); Spain (16); Ghana (13); Peru (13); USA (12); United Kingdom (10)…

Chú thích: Số trong ngoặc đơn là số lượng tổ chức tham gia Chiến dịch của nước đó.

EGYPT TURKEY ISRAEL Hình 2.3 - Hưởng ứng Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn ở Egypt, Turkey, Israel - Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn thường được diễn ra vào tuần thứ 3 của tháng 9 như là

sự kiện để ghi nhớ người đã tạo ra chiến dịch nhưng thực ra nó còn được tổ vào các

thời điểm khác của năm như: tháng 1 - United Arab Emirates; tháng 6 - Mexico;

tháng 7 – France, USA, Japan.

- Nhờ vào chiến dịch Làm Cho Thế Gíới Sạch Hơn đã đưa mọi người lại gần nhau, như trường hợp của Israel và Palestine, trong dịp lễ hội Do Thái Tubifast, những trẻ em Do Thái chính thống dọn dẹp các đường phố trong khu vực của họ và trồng cây trong sân trường, trong khi ở phần bên kia của thành phố Jerusalem, những trẻ em Palestin dọn dẹp một nghĩa trang Ả Rập và trồng cây ở đó. Sierra Lone là một thí dụ khác về một dân tộc đang xung đột xích lại gần nhau vì hoạt động Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn. SriLanKa cũng là một trường hợp tương tự - đã hòa nhập những phụ nữ đến từ Muslim, Sinhala và Tamil của các đạo giáo khác nhau ( Islam, Buddhism, Hindu và Christan) đến với nhau và cùng nhau làm việc trong cơ sở tái chế giấy.

- Hiệu quả mà chiến dịch mang lại đã thu hút được nhiều nhà tài trợ: chương trình môi trường Liên hiệp quốc UNEP; công ty dịch vụ kiểm toán quốc tế KPMG; hãng hàng không QANTAS Australia; chính phủ Australia; VEOLIA Environment; kênh truyền hình địa lý quốc tế; tổ chức GECKO’S ADVENTURES.

* Kể từ khi bắt đầu đến nay (1993 – 2006) những thành viên của chiến dịch đã thu nhặt khoảng 3.574.991 tấn rác thải, đủ để lấp đầy 5.710 hồ bơi có kích thước đạt tiêu chuẩn Olympic. Nhựa, thủy tinh, kim loại và tàn thuốc lá là những loại rác phổ biến nhất được thu nhặt.

Hình 2.4 – Logo của các nhà tài trợ cho chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn b. Việt Nam

Nhận thức rằng cách tiếp cận từ cơ sở của Chiến dịch “Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn” là một sáng kiến mang lại hiệu quả cao, tạo điều kiện cho mọi người dân tham gia vào giải quyết các vấn đề có ảnh hưởng đến môi trường của họ, Việt Nam đã tích cực tổ chức các hoạt động thiết thực hưởng ứng Chiến dịch.

Kể từ khi Cục Môi trường, Bộ KHCN & MT nay là Cục Bảo vệ Môi trường, Bộ Tài Nguyên & Môi Trường – Cơ quan quản lý các hoạt động bảo vệ môi trường trong cả nước được thành lập, Việt Nam đã hưởng ứng các hoạt động Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn do Australia khởi xướng và phát động qua các năm 1994 – 2006:

Năm 1994: Ngày 15/ 9, Cục Môi trường, Bộ KHCN & MT đã tổ chức lễ phát động Chiến dịch Làm sạch thế giới tại Hà Nội, với sự tham gia của 10 bộ, ngành và 9 tổ chức xã hội khác.

Đây là năm đầu tiên Việt Nam tham gia hưởng ứng Chiến dịch cùng với thế giới song đã thu được những kết quả rất đáng khích lệ. Các cơ quan, địa

phương đồng loạt hưởng ứng Chiến dịch bằng nhiều hình thức khác nhau với các hoạt động khá phong phú. Bên cạnh đó, các phương tiện truyền thông đại chúng cũng đã liên tục đưa tin, tuyên truyền và giới thiệu về Chiến dịch tới rộng rãi quần chúng nhân dân.

Năm 1995: Ngày 17/ 9, Bộ KHCN & MT phối hợp với Đại sứ quán Australia tại Việt Nam, Sở Giáo dục Hà Nội, công ty Môi trường đô thị Thủ đô và các cơ quan đoàn thể tổ chức lễ phát động Chiến dịch Làm sạch thế giới tại 3 địa điểm của Hà Nội: Vườn hoa Indra Gandi, công viên Lênin và đường Thanh Niên - Hồ Trúc Bạch.

- Hoạt động: Tiến hành làm sạch quanh hồ Gươm, hồ Thuyền Quang, công viên Lênin và đường Thanh Niên – Trúc Bạch để mở đầu cho Chiến dịch này.

* Những công việc cụ thể với nhiều ý nghĩa tốt đẹp đã là sự khởi đầu cho nhiều công việc bổ ích và sinh động khác của Chiến dịch Làm sạch thế giới trong những ngày sau đó trên khắp đất nước, đặc biệt là sự tham gia hưởng ứng của lớp trẻ tại 53 tỉnh, thành.

Năm 1996: Ngày 22/9, tại thành phố Nam Định, tỉnh Nam Hà, Bộ KHCN & MT phối hợp với Đại sứ quán Australia và UBND tỉnh Nam Hà tổ

chức lễ phát động Chiến dịch Làm sạch thế giới của Việt Nam năm 1996. Các hoạt động hưởng ứng:

- Làm vệ sinh môi trường, giải tỏa các tụ điểm tồn đọng rác thải trên 15 phường, nạo vét đất hai bên hè đường, khơi thông cống rãnh …

- Thực hiện hoạt động tuyên truyền như: Tổ chức đoàn xe

diễu hành trên đường phố, treo, dán hàng trăn băng – rôn, panô, áp phích tuyên truyền cổ động về Chiến dịch, liên tục đưa tin về Chiến dịch trên các phương tiện đài, báo, truyền hình.

* Hoạt động hưởng ứng Chiến dịch Làm sạch thế giới của Việt Nam năm 1996 được kéo dài đến tháng 3 năm 1997 với khá nhiều các hoạt động hưởng ứng phong phú từ khắp các bộ, ngành, địa phương trong cả nước.

Năm 1997: Ngày 20/ 9, tại thành phố Thái Nguyên, Bộ KHCN & MT đã tổ chức lễ phát động Chiến dịch Làm sạch thế giới của Việt Nam. Các hoạt động:

Tại buổi lễ cũng đã diễn ra lễ trao giải thưởng cho một số đơn vị đoạt giải trong cuộc thi Xanh - Sạch - Đẹp tổ chức tại thành phố Thái Nguyên.

Trồng cây xanh tại một số điểm công cộng.

Tham gia dọn vệ sinh trong khuôn viên nhà máy cán thép Gia Sàng.

Năm 1998: Ngày 19/9, lễ phát động Chiến dịch Làm sạch thế giới của Việt Nam được tổ chức tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quãng Ninh. Các hoạt động hưởng ứng: Mittinh, thu gom rác trên bãi biển, trồng cây xanh, trình diễn ứng cứu tràn dầu trên biển, tổ chức các hoạt động tuyên truyền, cổ động.

Năm 1999: Ngày 2/10/1999, tại khu di tích lịch sử Đền Hùng (Phú Thọ) đã tổ chức lễ phát động Chiến dịch Làm sạch thế giới của Việt Nam năm 1999. Các hoạt động: Mít- tinh tại đền Hùng, thu dọn rác và trồng cây ở khu vực đền Hùng và các khu lân cận. Sau đó, các hoạt động tuyên truyền, cổ động, tổng vệ sinh đường phố tiếp tục diễn ra tại thành phố Việt Trì.

Năm 2000: Kể từ năm 2000, chiến dịch Làm sạch thế giới được đổi tên thành chiến dịch LCTGSH. Ngày 22/9/2000, lễ phát động chiến dịch được tổ chức tại thị xã Thái Bình. Các hoạt động diễn ra tại 8 huyện, thị xã của tỉnh Thái Bình:

- Trồng cây lưu niệm nhân năm Môi trường ASEAN,

thu dọn rác tại các nơi trong thị xã với sư tham gia của toàn thể nhân dân thị xã.

- Tham quan các nơi: trạm xử lý nước thải bệnh viện và công trình thoát nước sông Vĩnh Trà; mô hình sản xuất rau sạch và mô hình phân loại rác từ hộ gia đình…

NĂM 2001: 22/9/2001, Bộ KHCN & MT đã tổ chức lễ phát động Chiến dịch tại Hà Giang. Các hoạt động diễn ra tại tất cả các huyện thị của

tỉnh Hà Giang đã thu hút lực lượng quần chúng tham gia:

- Dọn vệ sinh đường phố, trồng cây xanh ở nơi công cộng, tuyên truyền nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

- Tham quan các mô hình Trạm xử lý nước sông Miện,

dự án xử lý rác sinh hoạt thị xã Hà Giang; tham quan triễn lãm tranh, ảnh về môi trường tại Bảo tàng tỉnh Hà Giang .

- Tổ chức giao lưu, trao đổi kinh nghiệm về quản lý môi trường tại các địa phương.

NĂM 2002: Chủ đề của chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn là “Cộng đồng của bạn, trái đất của chúng ta”.

Chiến dịch được phát động tại Quảng Bình ngày 20/9.

Chiến dịch đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của các

tầng lớp nhân dân tại tất cả các huyện thị của tỉnh Quảng Bình và trên khắp các địa phương của cả nước.

NĂM 2003: Chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn được phát động tại Cà Mau ngày 19/9. Chiến dịch đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của các tầng lớp nhân dân tại tất cả huyện, thị của tỉnh Cà Mau và trên khắp các địa phương của cả nước với nhiều hoạt động sôi nổi, thiết thực nhằm gìn giữ môi trường sạch – đẹp.

Năm 2004: Chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn được phát động tại Quất Lâm, thành phố Nam Định với các hoạt động mittinh, trồng cây, phóng sinh …

Năm 2005: Lễ phát động quốc gia chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn được Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Hà Tây và Đại sứ quán Austrlia tổ chức tại thị xã Hà Đông ngày 17/9/2005. Các hoạt động diễn ra ở đây gồm có mittinh, trao giải thưởng báo chí toàn quốc viết về môi trường lần thứ 2, trồng cây, dọn vệ sinh quanh thị xã và trên khắp các huyện của tỉnh Hà Tây, dâng hương và trao tặng các thùng đựng rác tại khu di tích, thắng cảnh chùa Thầy…

Năm 2006: Lễ phát động chiến dịch Làm Cho Thế Giới Sạch Hơn được tổ chức tại Thanh Hóa vào ngày 17/9/2006. Với các hoạt động: Mit

tinh, trồng cây xanh, nạo vét kênh rạch, thu gom rác, phát hoang cỏ dại, thực hiện tuyên truyền, cổ động, … Cùng với các hoạt động trên, ở TP.HCM lễ ra quân cũng được tổ chức ở Quận Bình Thạnh và sau đó nhân rộng ra các quận huyện khác của thành phố.

c. Nhận xét chung:

- Chiến dịch đã giúp các nước giải quyết được vấn đề ô nhiễm môi trường mà hầu như nước nào cũng gặp phải đó là rác thải. Đồng thời nó gắn kết mọi người với việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

- Chiến dịch đã chứng tỏ được sức mạnh của cộng đồng và phát huy được điều đó trong hoạt động bảo vệ môi trường.

- Chiến dịch đã liên kết mọi người đến với nhau vượt qua rào cản tôn giáo, sắc tộc, chính trị và văn hóa.