Từ sự phân tích kết quả khảo sát định lượng và định tính về nhận thức, thái độ của sinh viên đối với một số giá trị truyền thống dân tộc cho thấy nhận thức, thái độ của sinh viên đối với một số giá trị truyền thống hiện nay có sự khác biệt so với những thế hệ đi trước. Tuy nhiên, nhìn chung sinh viên hiện nay vẫn có nhận thức, thái độ tương đối tích cực và đúng đắn về một số giá trị truyền thống dân tộc.
Nhưng nếu chỉ nhận thức đúng đắn thôi thì chưa đủ để duy trì và phát triển các giá trị truyền thống dân tộc cho phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế hiện nay. Điều cần thiết là phải biến sự nhận thức, thái độ đúng đắn đó thành những hành vi biểu
hiện cụ thể trong đời sống thực tiễn. Có như vậy, các giá trị truyền thống mới phát huy vai trò của chúng trong đời sống hiện đại.
2.3.1. Những biểu hiện, hành vi của sinh viên đối với giá trị Yêu nước.
Như phân tích ở trên, mặc dù giá trị Yêu nước chỉ được xếp hàng thứ ba trong hệ giá trị được sinh viên coi trọng hiên nay (tỷ lệ lựa chọn khá thấp) nhưng khi được hỏi Bạn cần làm gì để thể hiện lòng yêu nước của mình? đa số sinh viên có những biểu hiện khá tích cực và ý thức được những gì cần làm để góp phần xây dựng đất nước.
Bảng 2.6:Hình thức sinh viên thể hiện lòng Yêu nước.
Nội dung Tần số Phần trăm
Tự hào, coi trọng thành tựu của dất nước 50 50.0 Tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và nhà
nước 28 28.0
Bài trừ và phòng chống tệ nạn xã hội 39 39.0 Tôn trọng và tuân theo luật pháp 59 59.0 Cố gắng lao động và học tập tốt 59 59.0 Tham gia các chương trình tình nguyện 31 31.0 Phấn đấu trở thành Đảng viên 15 15.0 Thực hiện tốt mọi nghĩa vụ của người công dân 67 67.0
Có lối sống lành mạnh 75 75.0
(Nguồn: Một số yếu tố tác động đến nhận thức, thái độ của sinh viên đối với giá trị truyền thống dân tộc trong điều kiện hiện nay, 2007 .)
Bảng số liệu cho thấy số sinh viên lựa chọn nội dung Có lối sống sống lành mạnh có tỷ lệ lựa chọn cao nhất (75%), tiếp đến là nội dung Thực hiện tốt mọi nghĩa vụ công dân (67%) và hai nội dung có tỷ lệ lựa chọn như nhau (cùng đứng thứ ba) là Tôn trọng và tuân theo pháp luật; Cố gắng lao động và học tập (59%).
Như vậy ta thấy rằng những nội dung được đa số sinh viên lựa chọn chiếm tỷ lệ cao là những nội dung về trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm của công dân đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Còn những nội dung còn lại chiếm tỷ lệ không cao như Bài trừ và phòng chống tệ nạn xã hội (39%); Tham gia các trương trình tình nguyện (31%). Đặc biệt là nếu như ngày trước ông cha ta đặt niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và nhà nước rất cao thì đối với sinh viên ngày nay điều này được đánh giá khá
thấp, có 28% sinh viên lựa chọn nội dung tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và nhà nước và chỉ có 15% sinh viên lựa chọn nội dung Phấn đấu trở thành Đảng viên để thể hiên tình yêu đất nước (con số này xếp cuối cùng trong bảng nội dung thể hiện lòng yêu nước).
Kết quả phỏng vấn sâu cũng cho thấy những hành vi biểu hiện lòng Yêu nước của sinh viên như sau:
Theo tôi, việc thể hiện lòng yêu nước không phải là cầm súng giết giặc như ngày trước nữa, chỉ cần bạn cố gắng học tập thật tốt để có một tương lai tươi sáng, là một người con ngoan trong gia đình là cũng thể hiện lòng yêu nước rồi. (Nữ, năm 4, khối xã hội).
Thật ra tôi cũng không rõ là làm gì để thể hiện lòng Yêu nước nhưng tôi nghĩ đơn giản là tôi chỉ cần sống tốt, lao động tốt, làm những việc có ích cho xã hội như vậy là cũng đóng góp vào sự phát triển của đất nước rồi. (Nam, năm 4, khối kinh tế).
Đối với sinh viên để thể hiện lòng yêu nước của mình thì trước tiên phải học tập thật tốt, biết tiếp thu những cái mới từ những nước bạn, không ngừng cố gắng vươn lên và sống là một người công dân có ích để góp phần xây dựng đất nước.
(Nữ, năm 4, khối kinh tế).
Ngày nay, tôi thấy các bạn trẻ trong đó có sinh viên, thậm chí là các bạn học sinh, tuổi còn rất nhỏ nhưng do ảnh hưởng của lối sống phương Tây nên bắt chước từ đó có lối sống buông thả, không phù hợp với truyền thống dân tộc như việc
“sống thử”. Rõ ràng điều này không phù hợp với bản chất của người phương Đông nhưng các bạn vẫn cho là bình thường và không ảnh hưởng gì. Rồi đến cách ăn mặc, cách ứng xử của các bạn cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, theo tôi nghĩ điều trước tiên để thể hiện lòng yêu nước là phải giữ gìn những truyền thống vốn có của dân tộc, hòa nhập nhưng đừng để hòa tan bản sắc dân tộc của mình. (Nam, năm 4, khối xã hội).
2.3.2. Những biểu hiện hành vi của sinh viên đối với giá trị Đoàn kết tương thân tương ái.
Tinh thần đoàn kết tương thân tương ái là một truyền thống nhân nghĩa tốt đẹp của người Việt Nam. Nhân nghĩa trước hết thể hiện lòng nhân ái, sự thưong yêu giúp đỡ nhau trong cuộc sống nhất là những lúc khó khăn. Giúp đỡ không đắn đo tính toán, không vụ lợi theo phương châm “nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng”. Tình yêu thương tha nhân đã đi vào ca dao, tục ngữ “thương người như thể thương thân, và trở thành triết lý đạo đức, quan niệm sống của mọi người như “một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”.Truyền thống nhân nghĩa còn được thể hiện sâu sắc ở lòng vị tha, sự cảm thông và chia sẻ. Như trên đã phân tích gía trị tinh thần Đoàn kết tương thân, tương ái là một trong những giá trị được sinh viên coi trọng (có tỷ lệ lựa chọn cao nhất trong hệ giá trị được coi trọng thứ ba) và đánh giá là cần thiết cho cuộc sống của họ (có tỷ lệ lựa chọn cao thứ hai trong hệ gía trị được cho là cần thiết thứ ba). Và để thấy được những biểu hiện hành vi của sinh viên đối với tinh thần Đoàn kết tương thân tương ái, chúng ta cùng nhìn vào bảng kết quả khảo sát sau:
Bảng 2.7 Những biểu hiện thể hiện tinh thần Đoàn kết tương thân tương ái của sinh viên (%).
Nội dung Chưa
bao giờ
Ít khi Thỉnh thoảng
Thường xuyên
Rất thường
xuyên Đoàn kết giúp đỡ bạn bè trong
học tập và trong cuộc sống 3 39 47 11 Tham gia hoạt động từ thiện 4 19 62 13 2 Giúp đỡ mọi người xung
quanh
khi họ gặp khó khăn
5 45 43 7 Giúp đỡ người khác khi có lợi
cho bản thân 35 40 17 4 4 Giúp đỡ người khác khi họ yêu
cầu 4 34 53 8 1
Không kỳ thị với người bị
HIV/AIDS 16 32 23 27 2 (Nguồn: Một số yếu tố tác động đến nhận thức, thái độ của sinh viên đối với giá trị truyền thống dân tộc trong điều kiện hiện nay, 2007 .)
Kết quả khảo sát cho thấy, trong các nội dung biểu hiện tinh thần Đoàn kết tương thân tương ái của sinh viên, tỷ lệ nội dung được sinh viên thực hiện thường xuyên
chiếm tỷ lệ khá cao, tập trung chủ yếu là: Đoàn kết giúp đỡ bạn bè trong cuộc sống chiếm tỷ lệ cao nhất trong những hình thức sinh viên làm để thể hiện tinh thần đoàn kết tương thân tương ái (47%) và Gíup đỡ mọi người xung quanh khi họ gặp khó khăn đứng vị trí thứ hai trong những nội dung mà sinh viên đang thể hiện tinh thần đoàn kết tương thân tương ái (43%). Còn nội dung Tham gia hoạt động từ thiện;
Không kỳ thị với người bị HIV/AIDS có tỷ lệ lựa chọn ở mức độ thường xuyên chiếm tỷ lệ khá thấp (lần lượt là 13%, 27%). Đối với nội dung đi ngược với giá trị tinh thần Đoàn kết tương thân tương ái như Giúp đỡ người khác khi có lợi cho bản thân; Giúp người khác khi họ yêu cầu chiếm tỷ lệ rất thấp (lần lượt 4% - 8%). Như vậy ta thấy rằng, nội dung mà sinh viên thường thể hiện tinh thần Đoàn kết tương thân tương ái là giúp đỡ bạn bè trong học tập, cuộc sống và giúp đỡ mọi người khi họ gặp khó khăn. Điều này cũng rất dễ hiểu, bởi vì đối với sinh viên, bạn bè là người rất dễ gần gũi, nhất là đối với những sinh viên xa nhà, hơn ai hết họ rất cần sự giúp đỡ, cảm thông từ bạn bè và những người xung quanh. Chính vì vậy, đa số các sinh viên đều đề cao và coi trọng tình bạn, đối với họ tình bạn không thể thiếu trong cuộc sống nói chung và trong học tập nới riêng. Bên cạnh đó, đặc trưng sống của sinh viên hiện nay là rất thực tế, trong quan hệ bạn bè sẽ tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi cho cuộc sống, cho học tập và nghề nghiệp tương lai của sinh viên sau này. Do đó, đa số sinh viên đều ý thức được cần phải đoàn kết, giúp đỡ nhau trong học tập và trong cuộc sống, mình giúp bạn, bạn sẽ giúp lại mình và cả hai cùng tiến bộ. Tuy nhiên, một số sinh viên vẫn chưa có cái nhìn thiện cảm đối với những bị nhiễm HIV/AIDS và chưa tích cực tham gia các hoạt động từ thiện. Điều này cho thấy, vẫn còn một số sinh viên ngày nay vẫn chưa thực hiện đúng nghĩa tinh thần đoàn kết tương thân tương ái như các thế hệ đi trước.
2.3.3 Những biểu hiện hành vi của sinh viên đối với giá trị Cần cù lao động, học tập.
Cần cù lao động, học tập không chỉ là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Viêt Nam mà còn là nhiệm vụ hàng đầu đối với sinh viên hiện nay. Ngoài thời gian học tập trên lớp, thời gian tự học của sinh viên trung bình là 3tiếng/ngày. Cụ thể, đối với thời gian tự học, có 73 trên tổng số 100 trường hợp trả lời có thời gian tự học từ 1
đến 3 tiếng/ngày (chiếm 73%) và có 27 trường hợp giành thời gian cho việc tự học là từ 4 đến 6 tiếng. Đối với sinh viên, thời gian tự học như vậy là quá ít.
Bảng 2.8 Thời gian tự học của sinh viên
Thời gian tự học Tần số Phần trăm(%) 1->3 tieáng 73 73.0
4->6 tieáng 27 27.0 Toồng 100 100.0
(Nguồn: Một số yếu tố tác động đến nhận thức, thái độ của sinh viên đối với giá trị truyền thống dân tộc trong điều kiện hiện nay, 2007 .)
Ngoài thời gian tự học thì việc tra cứu tài liệu trong các nhà sách, thư viện cũng là một trong những phương thức hữu hiệu giúp sinh viên tự đào sâu kiến thức để học tập tốt hơn, có thể đạt được hiệu quả cao hơn và có cơ hội thăng tiến về tri thức của sinh viên. Kết quả khảo sát mức độ thường xuyên đi thư viện của sinh viên cho thấy trong tổng số 100 sinh viên được hỏi mức độ đi thư viện, nhà sách, chỉ có 14% sinh viên đi thường xuyên, 58% thỉnh thoảng mới đến và 25% sinh viên ít khi đến thư viện, nhà sách. Tuy nhiên, khi khảo sát mức độ xem ti vi thì cho kết quả ngược lại, có 19% sinh viên rất thường xuyên xem ti vi, đọc sách báo, và có tới 54%
trả lời thường xuyên, còn ở mức độ thỉnh thoảng chỉ có 23% sinh viên lựa chọn. Đối với sinh viên, việc đi thư viện, nhà sách để bổ sung thêm kiến thức là điều rất cần thiết, nhưng thực tế khảo sát cho thấy, vẫn còn không ít sinh viên rất ít đến thư viện, nhà sách. Điều này cho thấy một bộ phận không nhỏ sinh viên còn coi nhẹ việc tra cứu tài liệu ở thư viện, nhà sách hoặc chưa có phương pháp học tập thật tích cực.
Bảng 2.9 Mức độ thường xuyên đi thư viện, nhà sách và xem ti vi của sinh viên.
Mức độ
Đi thư viện, nhà sách Xem ti vi Tần số Phần trăm(%) Tần số Phần
trăm(%) Không bao giờ 2 2.0
Ít khi 25 25.0 4 4.0
Thỉnh thoảng 58 58.0 23 23.0
Thường xuyên 14 14.0 54 54.0
Rất thường xuyên 1 1.0 19 19.0 (Nguồn: Một số yếu tố tác động đến nhận thức, thái độ của sinh viên đối với giá trị truyền thống dân tộc trong điều kiện hiện nay, 2007 .)
Cùng với sự phát triển chung của thời đại, nội dung học tập và phương thức
học tập của sinh viên ngày nay đã khác nhiều so với những thế hệ đi trước. Nếu trước đây, việc học tập chỉ chú trọng đến bản tính siêng năng cần cù và học tập tốt những kiến thức trong sách vở thì ngày nay, việc học tập với nội dung và cách thức như thế vẫn chưa đủ. Sinh viên giờ đây còn biết coi trọng việc phải đặt ra mục tiêu rõ ràng trong học tập, có tinh thần ham học hỏi và có tính sáng tạo. Về nội dung học tập, sinh viên chủ yếu dành phần lớn thời gian học tập của mình để học những môn chuyên ngành, tiếp đó là các môn ngoại ngữ, tin học. Đó là những môn cần thiết cho đời sống thực tiễn và việc làm của sinh viên sau này. Vì trong xu thế phát triển của xã hội hiện nay đặt ra đòi hỏi đối với mỗi sinh viên là “biết nhiều nghề, giỏi một nghề”. Do đó, ngoài thời gian học chính thức trên lớp đa số sinh viên còn đi học thêm ngoại ngữ, tin học, nhằm mục đích tạo chỗ đứng vững chắc trong thị trường lao động hiện nay. Trong khi đó những môn có nội dung học tập về chính trị, đạo đức, văn hóa nghệ thuật – những nội dung học tập nâng cao tư tưởng, đời sống văn hóa tinh thần – lại ít được sinh viên chú trọng đầu tư. Điều này có thể một phần là do sự hạn chế về mặt thời gian cũng như hoàn cảnh kinh tế gia đình nên sinh viên dù muốn cũng không có điều kiện để theo học nhưng mặt khác, cũng có những sinh viên chưa ý thức được vai trò của những môn học nâng cao tư tưởng, đời sống văn hóa tinh thần này. Cụ thể, tỷ lệ sinh viên dành thời gian để học tập những kiến thức chuyên môn là 85%, học ngoại ngữ là 81%. Tỷ lệ này cao hơn gấp nhiều lần so với những nội dung học tập còn lại (chỉ có 4% sinh viên dành thời gian để học tập những kiến thức về chính trị, 20% sinh viên dành thời gian cho nội dung văn hóa đạo đức và 33% sinh viên học tập văn hóa nghệ thuật.
Bảng 2.10 Nội dung học tập của sinh viên.
Nội dung Tần số Phần trăm Các kiến thức chuyên
moân 85 85.0%
Ngoại ngữ, tin học 81 81.0%
Học tập chính trị 4 4.0%
Văn hóa đạo đức 20 20.0%
Văn hóa nghệ thuật 33 33.0%
Tổng 100 100.0%
(Nguồn: Một số yếu tố tác động đến nhận thức, thái độ của sinh viên đối với giá trị truyền thống dân tộc trong điều kiện hiện nay, 2007 .)
Tinh thần hiếu học của sinh viên còn thể hiện qua thái độ nghiêm túc trong học tập và thi cử. Số liệu cho thấy tính nghiêm túc trong học tập hiện nay của sinh
viên là không cao. Có tới 54 trường hợp trong tổng số 99 người trả lời (1 người không trả lời) chiếm 54% cho rằng họ đã quay cóp một vài lần trong thi cử. Số lượng sinh viên chưa quay cóp bao giờ có 33 trường hợp, chiếm 33%. Điều đáng nói là những lí do mà sinh viên quay cóp đưa ra chủ yếu là do: không học bài kịp;
ngại học các môn lý thuyết, chính trị; tất cả đều quay, nếu mình không quay sẽ bị điểm thấp hơn; thầy cho quay v.v…Như vậy, ta thấy rằng vẫn có một bộ phận sinh viên ngày nay rất coi trọng điểm số mà coi nhẹ tính trung thực trong học tập, dù biết quay cóp trong thi cử là không đúng nhưng họ vẫn làm để có được điểm số cao trong học tập. Điều này gây cho chúng ta mối lo ngại về cách tổ chức, quản lý thi cử hiện nay. Dường như nó không phản ánh được chính xác chất lượng học tập của sinh viên. Nếu như nhà trường quản lý lỏng lẻo trong thi cử và sinh viên thấy việc quay cóp là được điểm cao thì điều này sẽ khiến cho động lực học tập, thi cử của sinh viên sẽ bị giảm sút. Đồng thời, nó ảnh hưởng đến thái độ, tinh thần học tập nghiêm túc của sinh viên và gây nên nỗi bức xúc cho những sinh viên có ý thức cao trong hoc tập vì họ sẽ cảm thấy không công bằng khi mà mình đã bỏ rất nhiều công sức để học trong khi đó, những bạn khác lại không tốn công sức để học mà điểm số vẫn cao. Thử hỏi nếu tình trạng này cứ tiếp tục thì liệu ngành giáo dục có đào tạo ra được những nhân tài để phục vụ cho đất nước, xây dựng đất nước “phồn vinh, giàu mạnh” được hay không?
Hình 2.8 Mức độ quay cóp trong thi cử.
Mức độ quay cóp trong thi cử
33%
10%
55%
2%
chưa bao giờ một lần một vài lần thường xuyên
(Nguồn: Một số yếu tố tác động đến nhận thức, thái độ của sinh viên đối với giá trị truyền thống dân tộc trong điều kiện hiện nay, 2007 .)