42 GIÁO TRÌNH VĂN HÓA VÀ ĐẠO ĐỨC QUẢN LÝ
1.4. Chức năng chủ yếu của văn hoá và đạo đức quản lý
Trong bất kỳ nền văn hoá nào cũng có những định hướng giá trị được ưu tiên hơn, bao gồm định hướng quan hệ, định hướng về mặt thời gian, định hướng về mặt hành động và định hướng về con người -
tự nhiên. Với những giá trị, chuẩn mực đã hình thành trong các định hướng khác nhau, tất cả các thành viên của tô chức có trách nhiệm tuân
thủ và tự nguyện thực hành nhằm đạt được những mục tiêu của tô chức.
Văn hóa quản lý và đạo đức quản lý có thể định hướng hành vi của chủ thể quản lý và các thành viên của tổ chức trên các góc độ:
- Định hướng sáng tạo, sẵn sàng mạo hiểm: thể hiện bằng các quyết định táo bạo của nhà quản lý, họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro.
Nhân viên được khuyến khích sáng tạo, được hậu thuẫn khi đương đầu với những bắt trắc khi thử nghiệm những cách làm mới.
- Định hướng ổn định: thê biện bằng mức độ các hoạt động quản lý hướng tới việc duy trì hiện trạng, thay vì làm thay đổi nó.
- Định hướng kết quả: thê hiện bằng mức độ người quản lý chú
trọng đến kết quả thay cho phương pháp và quá trình để đạt được những kết quá đó.
- Định hướng chú trọng chỉ tiết: thê hiện bằng mức độ các thành viên được khuyến khích trình bày cụ thé, chính xác, có phân tích kỹ và
chú ý đến những chỉ tiết.
Chương 1. NHẬP MÔN VĂN H0Á VÀ ĐẠO ĐỨC QUẦN LÝ 51
- Định hướng chủ trọng con người: thể hiện bằng mức độ các quyết định quản lý dành sự quan tâm đến con người trong tổ chức
- Định hướng tập thể (nhóm): thể hiện bằng mức độ các hoạt
động được thiết kế và tổ chức trên cơ sở "nhóm" thay vì từng cá nhân.
Tùy theo các loại văn hóa quản lý và đạo đức quản lý khác nhau, có thể định hướng tô chức và các thành viên của tổ chức đi theo các gia tri, triết lý, chuẩn mực, niềm tin khác nhau trong quá trình quản lý.
1.4.2. Kiểm soát
Văn hoá và đạo đức quản lý như là tập hợp các giá trị, chuẩn mực của tổ chức, có thể cho phép chúng ta kiểm soát hành vi con người và tổ chức theo các chuẩn mực này. Đó là sự kiểm soát bao gồm tính chất tự quán xuyến suốt toàn bộ quá trình quản lý từ nhận thức đến hành động. Triết lý quản lý, nguyên tắc cơ bản của tô chức, đã định hướng cho các hoạt động của tổ chức; do đó có thể kiểm soát theo chính định hướng cơ bản này trong toàn bộ quá trình quản lý, trong các quan hệ quản lý. Chính văn hóa quản lý và đạo đức quản lý tạo nên bản sắc của các tô chức, dù được phép sáng tạo nhưng phải tuân thủ những nguyên tắc nghiêm ngặt, để không đánh mắt bản sắc của tổ chức. Nếu thành viên nào vi phạm các nguyên tắc cốt lõi đó, sẽ bị sa thải. Sự kiểm soát của các chuẩn mực, giá trị vừa mang tính tự giác, vừa mang tính bắt buộc. Mỗi hệ thống quản lý đều xây dựng một tập hợp các giả thuyết, quan điểm, những quy định chỉ dẫn hành vi hàng ngày ở nơi công sở. Chimg nao chưa nghiên cứu và áp dụng những quy định này, các "tân binh" sẽ chưa được chấp nhận như thành viên chính thức của tổ chức. Khi vi phạm những giá trị, chuẩn mực này, ngay các nhà quản lý cũng sẽ chịu những hình thức kỷ luật nghiêm khắc trên phương diện hành chính và bị dư luận lên án.
1.4.3. Điều chỉnh
Văn hoá và đạo đức quản lý, nếu tiếp cận từ góc độ giá trị học, nó góp phần hình thành những giá trị mới trên cơ sở những giá trị cũ,
52 GIÁO TRÌNH VĂN HÓA VÀ ĐẠO ĐỨC QUẦN LÝ
làm phong phú thêm những giá trị đã có; mặt khác, có thể tạo ra những giá trị mới hoàn toàn trong các quan hệ xã hội trong tổ chức, các quy trình quản lý. Trong trường hợp xuất hiện những xung đột giá trị, sự tham gia điều chính của văn hoá và đạo đức quản lý sẽ giúp cho tổ chức có thể lấy lại cân bằng trong quá trình quản lý biến
đổi và đổi mới. Tính giá trị chính là cơ sở cho chức năng điều chỉnh
của văn hóa và đạo đức.
Trong điều kiện xã hội luôn có nhiều biến đổi và biến đổi không
ngừng, không lường trước được, văn hóa quản lý và đạo đức quản lý
giúp các tô chức điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với tình
hình thực tế. Thông thường, các tổ chức mạnh, các doanh nghiệp
thành đạt luôn có một triết lý quản lý rõ ràng, có chiến lược và sứ
mệnh rõ ràng, do đó cũng có tầm nhìn đúng đắn với hiện tại và tương lai của tổ chức mình. Các nhà quản lý của các tổ chức này luôn biết điều chỉnh các chuẩn mực, triết lý, giá trị, khuôn mẫu hành vi. Nhưng trong quá trình điều chỉnh, chính các giá trị, chuẩn mực cũng sẽ được điều chỉnh. Nói một cách khác, văn hóa quản lý và đạo đức quản lý cũng cần được điều chỉnh trong các môi trường biến đổi.
1.4.4. Động viên
Văn hoá quản lý, văn hóa đạo đức biểu hiện trong toàn bộ những gia tri vat chất và tỉnh thần của tổ chức, thể hiện bản sắc của tổ chức, là nguồn sức mạnh to lớn của tổ chức. Nhờ những giá trị truyền thống của tổ chức, nhờ những lễ nghi, niềm tin, sự đồng thuận trong những _ nguyên tắc cơ bản, nhờ vào những phong cách lãnh đạo quản lý hài hoà, các thành viên của tổ chức sẽ phấn khởi, tin tưởng vào thành công, tự nguyện đóng góp khả năng, sức lực và trí tuệ của mình cho mọi hoạt động của tổ chức, nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức một cách hiệu quả nhất.
Văn hoá quản lý và đạo đức quản lý được xây đựng nhằm khơi đậy tiềm năng của các nhà quản lý và toàn thể nhân viên, nhằm tăng
Chương 1. NHẬP MÔN VĂN HOÁ VÀ ĐẠO ĐỨC QUẦN LÝ 53
cường sự hài hoà các hoạt động, đạt được kết quả và mục tiêu của tổ chức. Con người làm việc không chỉ vì tiền, mặc dù tiền rất quan trọng, họ cần được đối xử công bằng, không bị lừa dối, họ cần môi trường làm việc thoải mái, có thể giúp họ phát huy đầy đủ tiềm năng của mình, được đánh giá đúng với những cống hiến của họ. Chỉ có một văn hóa quản lý và đạo đức quản lý lành mạnh, đúng đắn, mới có thé tao ra được những nguồn động viên thực sự cho các thành viên của tổ chức.
1.4.5. Gido duc
Với những giá trị văn hóa và đạo đức truyền thống, con người tiếp thu đễ dàng và hành động theo các giá trị đó trong mọi công việc, bởi vì, những giá trị đó đã được trao truyền qua nhiều thế hệ, trong gia đình, trong nhà trường và trong xã hội. Nhưng không phải điều đó đến tự nhiên, vô thức, mà phải cần đến quá trình giáo dục. Nếu các chủ thể quản lý biết làm tốt công tác xây dựng văn hóa quản lý và đạo đức quản lý trong tổ chức mình, sẽ tác động mạnh mẽ đến quá trình hinh thành và phát triển những phẩm chất, kỹ năng tốt đẹp của mọi thành viên, cũng như chính các nhà quản lý. Chính các giá trị văn hóa và đạo đức đó có tác dụng giáo dục các nhà quản lý thực hành đạo đức “cần kiệm, liêm chính, chí công, vô tư”, biết làm việc một cách có trách
nhiệm, biết làm những điều đúng đắn, tốt đẹp cho con người và tổ
chức của mình. Với một nền văn hóa quản lý đúng đắn, các thành viên có thê xây dựng một cộng đồng đoàn kết, tin cậy lẫn nhau, biết chia sẻ cùng nhau trong hoạt động chung nhằm đạt được các mục tiêu chung của tô chức. Trong điều kiện ngày nay, nhờ có văn hóa và đạo đức quản lý đúng đắn, con người biết cách giải quyết các vẫn đề văn hóa phức tạp trong thế giới đa văn hóa, hội nhập sâu rộng và giữ gìn được bản sắc văn hóa của tổ chức mình và của dân tộc mình ./.