QUÁ TRÌNH DẠY HỌC ĐẠI HỌC
Chương 3 Chương 3 NỘI DUNG DẠY HỌC ĐẠI HỌC NỘI DUNG DẠY HỌC ĐẠI HỌC
H. THÀNH PHẢN NỘI DUNG DẠY HỌC ĐẠI HỌC
V. XÂY DỰNG NỘI DUNG DẠY HỌC ĐẠI HỌC
Điều cơ bản đối với việc tô chức thiết kế quá trình dạy học là việc chuẩn bị
các nội dung dạy học. Đây có thé duoc coi là hạt nhân của mỗi bài giảng nên nó cần được lựa chọn, sắp xếp, chế biến trước.
1. Lựa chọn nội dung dạy học đại học
Để đạt được mục tiêu dạy học đại học, nội dung đạy học phải được lựa chọn và cấu trúc hoá. Nguồn của nội dung dạy học rất đa dạng, có thể từ giáo trình, tài sản tri thức, video,...Bên cạnh những nội dung dạy học đã có trong giáo trình, cần bố sung những nội dung có tính thời sự. Với khối lượng nội đung ngày càng phong phú, cần tiến hành dạy học điển hình. Giảng viên phải kiểm tra và xác minh nguồn nội dung, lựa chọn thông tin “cần biết”, “nên biết” xác định thông tin
“có thê biết? và đánh giá liệu thông tin đó có chính xác và liên quan không. Việc lựa chọn nội dung dạy học cần dựa trên mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, đồng thời phải hướng tới đối tượng người học.
Việc lựa chọn nội dung dạy học không được phép giới hạn ở tri thức khoa học chuyên môn thuần tuý như các khái niệm, quy luật,...mà bao gồm phương pháp tư
duy và các chuẩn mực, giá trị. Đặc biệt, phải nhắm vào vấn đề và giải pháp nhằm đạt tới mục tiêu hình thành năng lực hành động ở sinh viên. Vì thế, nội dung dạy
học phải mang tính tình huống, tính bối cảnh và tính thực tiễn.
2. Tỉnh giản nội dung dạy học đại học
Người giảng viên cần biến đổi một nội dung tri thức cho trước thành một nội
dung học tập được đơn gián hóa, có thê hiểu được đối với sinh viên, có lưu ý đến
các điều kiện tiếp cận học tập cũng như xét đến các mục tiêu học tập. Đó chính là tinh giản nội dung dạy học.
Tĩnh giản nội dung dạy học đại học là hoạt động mà người giảng viên với mục tiêu chuẩn bị các nội dung chuyên môn liên quan đến dạy học để tối ưu hóa tính có thể nhận thức được (hiểu được) của chúng. Thông qua việc tinh giản nội dung day học, phạm vi và độ khó của nội dung dạy học được điều chỉnh theo khả năng của người học và theo thời gian có thể được đề xử lý.
Tỉnh giản nội đung dạy học là sự giảm bớt về khối lượng và đơn giản hóa về độ khó của nội dung cho phù hợp với khả năng nhận thức của người học.
Tĩnh giản nội dung day hoc về số lượng luôn được tiến hành khi bắt đầu lập kế hoạch, nếu lĩnh vực đối tượng nhận thức quá phức hợp (quá rộng). Để sinh
viên lĩnh hội được một đối tượng học rõ ràng, dé hiểu thì giáng viên cần phải đưa
ra quyết định những trọng tâm nào đặc biệt nhân mạnh và những nội dung nào có thể bỏ qua. Trong tính giản nội dung dạy học về số lượng diễn ra một sự lựa chọn có mục tiêu đối với các đối tượng riêng từ thực tế cần phản ánh.
Tỉnh giản nội dung dạy học về chất lượng bao gồm tinh giản theo chiều rộng và tinh giản theo chiều sâu. Tỉnh giản nội đung dạy học về chất lượng theo chiều rộng là sự chuyển tiếp từ một mệnh đề khoa học trừu tượng sang các mệnh đề cụ thể với cùng phạm vi hiệu lực. Đặc trưng là việc sử dụng từ ngữ, các sơ đồ, thí nghiệm, ví dụ. Tỉnh giản nội dung dạy học về chất lượng theo chiều sâu là khi một mệnh đề khoa học xuất phát (trừu tượng) được đưa về cơ sở khái quát đơn giản
hơn, nhỏ hơn, dễ hơn có thể nhận thức được.
Các bước tính giản nội dung dạy học [5]:
- Xác định mục tiêu dạy học.
- Xem xét độ phức hợp qua cấu trúc thực tế.
- Xác định những bộ phận cấu trúc nào có ý nghĩa quan trọng và những bộ phận nào có ít ý nghĩa quan trọng hơn dé có thể hiểu được câu trúc của đối tượng
- Xác định những bộ phận cấu trúc nào sinh viên có thể hiểu được, những bộ
phận nào không.
- Sự dễ hiểu có thể được nâng cao thông qua các ví dụ tương tự, giải thích, minh họa.
- Xem xét những bộ phận ít quan trọng có thể gạt bỏ mà không làm hạn chế phạm vi hiệu lực của các mệnh đề cơ bản.
- Những giới hạn nào của phạm vi hiệu lực phải được chấp nhận và có thê chịu trách nhiệm để đám bảo việc hiểu các phương điện cấu trúc của nội dung.
Những yêu cầu cụ thê đối với giảng viên trong việc tỉnh giản nội dung đạy học có thể hiểu như sau:
- Giảng viên cần xác định xem những nội dung nào là phù hợp, có thé giup sinh viên hiểu được thực chất vấn đề và đâu là ng và van dé co ban ¡nhất mà nếu
Ì
A 41, nh
x Oo a THAN of t dit tuc di sau
ham vung, Sinn vien Co ti aằ ty L mm tiờn icp tic Gi ° ơ ga lờn om SP Es cd <
- Việc tỉnh giản nội đung đạy học cần chú ý đến các nhân tố: Các mục tiêu của bài giáng: tính hệ thống của nội dung vấn đề cũng như của chính bản thân lĩnh vực đang được đề cập đến; đối tượng người học; các điều kiện khung; vấn đề phương pháp luận; các phương tiện giảng dạy; sở thích và sở trường của giảng viên.
- Khi tỉnh giản nội dung dạy học, cần chú ý đến sự phù hợp giữa nhóm mục
đích và đối tượng người học. Thông thường, ở mỗi lớp học đều có một nhóm mục đích rõ ràng. Từ nhóm mục đích đó, giảng viên mới lựa chọn nội dung thích ứng cho bài giảng. Như vậy, sẽ tránh trường hợp giảng viên cung cấp những nội dung mà sinh viên không hề ham thích, chỉ quan tâm ở mức độ không đáng kể, hoặc nội dung chẳng gắn bó gì với thực tế, sinh viên không thể vận dụng vào cuộc sống hảng ngày, dẫn giải của giảng viên quá đài dòng, nhàm chán...Như vậy, nếu chú ý đến sinh viên, cần phải bám sát hai tiêu chuẩn: hiểu biết phải chuyên giao được và phải tận dụng ở mức tối đa các khả năng có thể.
- Tĩnh giản nội dung dạy học phải đảm bảo xác định được trọng tâm của bài học, đây là quyết định đầu tiên mà người giảng viên phải đưa ra bởi lẽ nó tác động đến nhiều yếu tố khác của bài giảng. Theo Robert J. Marzand, có 3 lĩnh vực trọng
tâm của bài học: Kiến thức, các vấn đề (hiểu về bản chất) và sự khám phá của
3. Trình bày nội dung dạy học đại học
Việc trình bày nội dung bài giảng một mặt vừa phải đảm bảo thể hiện được câu trúc chặt chẽ của vấn đẻ, giúp sinh viên năm được nội dung một cách hệ thông và
khái quát. Mặt khác, giúp sinh viên có khả năng sắp xếp được các thông tin chỉ tiết, có khả năng tiếp nhận các thông tin đó theo trình tự, để từng bước có thể dần hình
dung ra được các mô hình thực tế tương tự với cấu trúc cho trước. Giảng viên phải suy nghĩ, tìm cách trình bày bài giảng thông qua các phương tiện và bằng các phương pháp, kỹ thuật thích hợp theo 5 nguyên lý sư phạm quen thuộc đã được tổng kết từ
nhiều thập ký qua: Đi từ đễ đến khó; đi từ cái đã biết đến cái chưa biết, đi từ cái cụ thể đến trừu tượng, đi từ gần đến xa, đi từ đơn giản đến phức tạp.
Có thê trình bày nội dung dạy học theo các cách như sau:
- Trình bày nội dung theo nhiều cách khác nhau, có phần có hình ảnh,
video,...
- Trình bày đơn giản, loại bỏ những yếu tố không cần thiết.
- Cấu trúc bài trình bày xoay quanh những thông điệp chính (Đây có phải là những gì tôi muốn họ hiểu không? Điều này có giúp tôi đạt được những gi tôi muốn không?).
- Tạo hứng thú bằng những câu chuyện kế (Sau mỗi bài trình bày 63% học viên nhớ câu chuyện, chỉ có 5% nhớ những thống kê).
- Xây dựng sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh: Đơn giản hoá biểu đỏ, hình ảnh lựa chọn kỹ càng (Não bộ xử lý hình ảnh nhanh hơn 60.000 lần so với chữ viết).
- Lam cho bai trình bày thú vị, nhẹ nhàng, kết nối.
Như vậy, nội dung dạy học đại học tồn tại với tư cách là một nhân tố hữu cơ của quá trình dạy học đại học. Nó luôn vận động và phát triển dưới ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế- xã hội của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ trong béi cảnh đổi mới sâu sắc và toàn bộ trong các lĩnh vực đời sống xã hội. Vì vậy, cần không ngừng đổi mới và hoàn thiện nội dung dạy học đại học. Nội dung dạy học trong các trường đại học cần đảm bảo tính chất nguyên tắc đồng thời phải có tính
linh hoạt cho phù hợp với những điều kiện và đặc điểm giảng dạy, học tập của
từng trường đại học.
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN
1. Phân tích các thành phần của nội dung dạy học đại học và cho biết ý nghĩa của từng thành phần đối với sự phát triển nhân cách của sinh viên?
2. Phân tích phương hướng đổi mới nội dung dạy học đại học hiện nay?
3. Phân tích các yêu cầu đối với việc xây dựng nội dung dạy học đại học.