ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC ĐẠI HỌC
I. KHAI QUAT VE DANH GIA TRONG DAY HOC ĐẠI HỌC
1. Khái niệm đánh gia trong dạy học đại học
Đánh giá trong dạy học đại học là quá trình thu thập, lý giải kỊp thời, có hệ thống các thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân về chất lượng, hiệu quả dạy học đại học căn cứ vào mục tiêu dạy học làm cơ sở cho việc điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện hoạt động dạy học đại học.
Thực chất, đánh giá trong dạy học đại học là đánh giá mức độ đạt được của mục tiêu dạy học sau một giai đoạn nhất định và thể hiện tập trung ở sản phẩm dạy học đại học.
Mỗi quan hệ giữa đánh giá với một số thành tổ khác của quả trình dạy học đại học
Một trong những mục đích quan trọng của đánh giá là xác định mức độ đạt được mục tiêu trong dạy học. Vì vậy, đánh giá liên quan chặt chẽ với mục tiêu. Mục tiêu dạy học là những chớ bỏo cú thộ quan sỏt và đo lường. Nẹú được xỏc định là giỏ trị cụ thể cần đạt được. Mục tiêu càng cụ thể, phù hợp với đặc điểm sinh viên, khả năng và điều kiện dạy học bao nhiêu thì càng dễ đàng trở thành hiện thực bay nhiêu. Khi xác định rõ mục tiêu day học thì việc so sánh các kết quả đạt được với mục tiêu chỉ là vấn đề kỹ thuật (đối chiếu kết quả đạt được với các chỉ số được xây dựng từ mục tiêu đưa ra).
Nội dung đạy học là một thành tố hết sức quan trọng của quá trình đạy học đại học. Bằng nội dung dạy học, giảng viên dẫn dắt sinh viên đến mục tiêu cần đạt tới.
Đánh giá có vai trò quan trọng trong việc xem xét lại nội dung đó: đo mức độ nông sâu của kiến thức, độ khó đối với sinh viên, phát hiện sự phù hợp hay không phù hợp với đối tượng người học để điều chỉnh nội dung dạy học.
Trong quá trình dạy học, việc đánh giá diễn ra thường xuyên hoặc định kỳ, đặc biệt thông qua hoạt động học tập. Kết quả kiểm tra giúp đánh giá được chất lượng học tập của sinh viên đồng thời giúp giảng viên đánh giá được khả năng sư phạm của mình, giúp họ điều chỉnh phương pháp dạy cho phù hợp với đối tượng người học.
Ngoài ra, hoạt động đánh giá còn giúp sinh viên tự đánh giá được khả năng học tập của bản thân, tự điều chỉnh cách học, khắc phục những thiếu sót trong việc tiếp
nhận tri thức, phát triển kỹ năng và xây dựng các thái độ cần thiết. Có thé nói, đánh giá như thé nào có thê điều chỉnh cách dạy như thế ấy. Không đổi mới đánh giá thì khó đạt
được mục đích và yêu cầu về đối mới phương pháp dạy học.
2. Nguyên tắc đánh giá trong dạy học đại học
Trong đánh giá dạy học, công cụ được hiểu là các phương pháp, phương tiện và kỹ thuật được sử dụng trong suốt quá trình đánh giá nhằm đạt được mục đích đánh giá. Tính năng cơ bán của công cụ đánh giá là thu thập thông tin để cung cấp cho người dạy và người học trong quá trình đánh giá và tự đánh giá. Nội dung đánh giá được thể hiện trong các bộ công cụ. Khi xác định rõ mục đích và xây dựng được các chỉ số đánh giá cụ thê thì người đánh giá sẽ quyết định sử đụng những loại công cụ nào cho thích hợp.
Xây dựng bộ công cụ đánh giá phù hợp sẽ góp phần nâng cao tính khách quan của kết quả đánh giá. Vì vậy, cần đảm bảo một số nguyên tắc tối thiểu sau:
- Đảm bảo độ tin cậy (mức độ chính xác của phép đo): Đây là một nguyên tắc quan trọng. Bộ công cụ đánh giá phải đảm bảo thống nhất các yếu tố cần đạt đối với mọi cá nhân trong cùng một lớp đối tượng cần đánh giá. Các thông tin thu thập được thông qua việc sử dụng bộ công cụ đánh giá có chính xác mới đảm bảo có được các kết quả đánh giá chính xác.
- Đảm bảo độ giá trị (đo được đúng cái cần đo): Các công cụ đánh giá phải đảm bảo đánh giá được đúng mục tiêu cần đánh giá. Căn cứ vào chuẩn chung của từng bộ môn cũng như đặc thù của môn học đó mà chọn công cụ
kiểm tra, đánh giá có nội dung thê hiện đúng cái cần phải đánh giá.
- Đảm bảo tính đầy đủ và toàn điện. Đối với bài đánh giá, nội dung phải đảm bảo có thể kiểm tra được đầy đủ các vẫn đề, nội dung mà mục tiêu dạy học đặt ra trong những thời điểm và những điều kiện cụ thé.
- Đảm bảo sự tương quan hợp lý giữa các yếu tố: Dung lượng kiến thức, các loại kỹ năng cần kiểm tra, thang điểm, thời gian kiểm tra.
- Đảm bảo tối đa yêu cầu khách quan khi triển khai thu thập thông tin bằng bộ
công cụ.
- Không lạm dụng hoặc quá thiên về một loại công cụ nào đó.
- Kết hợp nhiều loại công cụ đánh giá nhằm vào đánh giá những tiêu chí cụ
thể. Mỗi loại công cụ đánh giá có những ưu điểm và nhược điểm nhất định nên
cần có sự kết hợp các loại công cụ đánh giá khác nhau với yêu cầu đảm báo tính logic, không khiên cưỡng.
3. Nội dung đánh giá trong dạy học đại học
Đào tạo theo định hướng phát triển năng lực người học đã và đang trở thành xu hướng tất yếu trong giáo dục trên thế giới. Xu hướng chung của dạy học hiện đại là chuyên từ tập trung vào kiến thức sang tập trung vào năng lực. Việc chú trọng phát triển năng lực trong khi thời lượng học tập không tăng đòi hỏi nhà trường phải giảm thời lượng truyền thụ kiến thức, tăng thời gian để người học hoạt động tự lực, sáng tạo nhằm giúp người học phát triển năng lực học tập và làm việc.
Năng lực là khả năng thực hiện có hiệu quả và có trách nhiệm các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề thuộc lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân
trong những tình huống khác nhau trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động.
Có thê thấy, kiến thức, kỹ năng và thái độ là những nhân tố điều kiện của
năng lực. Cả ba yếu tố này được tích hợp với nhau. Để có được năng lực, người
học phải vận dụng tích hợp những điều đã biết, đã học (kiến thức, kỹ năng, thái
độ,...). Trong quá trình hình thành năng lực, thay cho việc nắm một lượng kiến thức, trước hết người học cần có kỹ năng huy động các kiến thức đã có vào các tình huống cụ thể, gắn với thực tiễn. Vì thế, đánh giá năng lực không phải chỉ
đánh giá các kiến thức trong nhà trường mà các kiến thức phải liên hệ với thực tế,
phải pắn với bối cảnh hoạt động và phải có sự vận dụng sáng tạo các kiến thức và kỹ năng vào thực tiễn. Đòi hỏi nhìn nhận người học như một tổng thể toàn điện:
Đánh giá phải bao quát, không chỉ đánh giá kiến thức mà đánh giá năng lực nhận thức, năng lực xã hội, năng lực hợp tác và năng lực sáng tạo.
4. Hình thức đánh giá trong dạy học đại học
- Đánh giá năng lực người học: Dưới đây là những hình thức đánh giá được người đạy sử dụng khá phổ biến trong quá trình dạy học.
+ Tiền đánh giá (đánh giá trước hay còn gọi là đánh giá đầu vào): Mục đích là để biết được trình độ xuất phát của người học khi bắt đầu tiếp nhận một chủ đề mới của
chương trình học tập. Trên cơ sở đó xây dựng kế hoạch dạy học cho phù hợp.
+ Đánh giá quá trình: Là dạng đánh giá được thực hiện thường xuyên trong quá trình dạy học để theo đõi sự tiến bộ của người học có tác dụng điều chỉnh một cách thường xuyên kế hoạch dạy học, phương pháp dạy học. Đánh giá quá trình có thể thực hiện thông qua quan sát cách ứng xử của người học đối với các tình huống dạy học, qua các bài kiểm tra, qua đánh giá lẫn nhau giữa các người học
(đánh giá đồng đắng) và tự đánh giá.
+ Đánh giá tổng kết: Là đánh giá về kết quả học tập của người học thông qua hình thức kiểm tra, thi cử nhằm xem xét kết quả học tập của người học sau một giai đoạn nhất định theo quy định chung. Người dạy có được các thông tin hữu ích dé tiễn hành xem xét, điều chỉnh mục tiêu, nội dung và phương pháp đạy học.
- Đánh giá người dạy
+ Đánh giá quá trình: Thông qua một số hoạt động đánh giá quá trình, người dạy thường xuyên tự nhìn lại một cách nghiêm khắc về những hành động của mình sẽ cải
thiện việc dạy học một cách hiệu quả. Trong một chừng mực nào đó, khi người dạy tìm ra được phương pháp, nắm bắt suy nghĩ về phản ứng của chính mình cũng như phản ứng của người học đối với những hoạt động xảy ra trong lớp hay thu thập được nhiều thông tin về chính bản thân thì người dạy đó đã có được cơ sở nền tảng cho công tác sửa đổi các chiến lược dạy học nhằm đáp ứng nhu cầu thay đổi thực tiễn dạy
học ngày càng hiệu quả hơn. |
+ Đánh giá kết quả dạy học: Một trong những mục đích của đánh giá kết quả dạy học là nhằm điều chỉnh quá trình dạy học của người dạy. Do đó, cần phải
đánh giá để giúp người dạy nhận rõ những thành công và hạn chế từ đó điều chỉnh
phương pháp dạy học tốt hơn.
Trong dạy học đại học phải kết hợp các hình thức đánh giá khác nhau, đánh giá tại
nhiều thời điểm khác nhau và kết hợp giữa đánh giá người dạy và đánh giá người học.