CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XỬ LÝ NỢ XẤU TẠI AGRIBANK
2.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XỬ LÝ NỢ XẤU TẠI AGRIBANK CHI NHÁNH THÀNH PHỐ BẠC LIÊU
2.2.4. Thực trạng công tác xử lý nợ xấu tại Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu
2.2.4.1. Công tác quản trị điều hành
Công tác xử lý thu hồi nợ xấu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt quà trình hoạt động kinh doanh của Ban giám đốc Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu. Nợ xấu phát sinh đến đầu đều được áp dụng biện pháp thu hồi kiên quyết nhằm đảm bảo tỷ lệ nợ xấu dưới mức cho phép của Agribank tỉnh Bạc Liêu (dưới 3%). Bên cạnh đó chi nhánh cũng tổ chức áp dụng các biện pháp xử lý thu hồi kịp thời các khoản nợ được Agribank chi nhánh tỉnh Bạc Liêu cảnh báo định kỳ hàng tháng đối với khách hàng có nguy có chuyển nhóm nợ nợ xấu. Đây là mảng công tác được đánh giá chi nhánh thực hiện tốt trong những năm qua, kết quả khảo sát đánh giá tốt trở lên chiếm 65%.
2.2.4.2. Công tác tổ chức xử lý nợ xấu
Tại Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu đã thành lập thành lập tổ XLNX do đồng chí Giám đốc làm Tổ trưởng, Phó giám đốc phụ trách tín dụng là tổ phó, trưởng, phó phòng kế hoạch kinh doanh, Giám đốc phòng giao dịch trực thuộc và tất cả CBTD phụ trách địa bàn là thành viên. Hầu hết các thành viên đều kiêm nhiệm công tác XLNX nên cũng phần nào bị hạn chế.
Định kỳ hàng tháng Tổ xử lý nợ họp nhằm đánh giá kết quả thực hiện, rút ra bài học kinh nghiệm, đồng thời tiến hành phân tích, đánh giá từng khoản nợ để đề ra biện pháp xử lý trong thời gian tới.
Thực tế trong thời gian trên, tổ xử lý nợ xấu chủ yếu tìm biện pháp để xử lý đối với các khoản nợ quá xấu, có nguy cơ mất vốn, chưa tích cực tìm ra biện pháp xử lý đạt hiệu quả cao. Ngoài ra CBTD vẫn phải thực hiện các nghiệp vụ hàng ngày như cho vay, giải ngân, thu lãi ... Do đó thời gian phân bổ cho hoạt động xử lý nợ
xấu không nhiều. Kết quả công tác xử lý nợ xấu chỉ mới giới hạn cho một vài hộ gia đình và doanh nghiệp trong tình trạng rất xấu, chưa tập trung rà soát toàn bộ các khoản nợ và thực hiện toàn diện việc xử lý đối với các khoản nợ này.
2.2.4.3. Nhận biết nợ xấu
Thấy rõ được ảnh hưởng của nợ xấu không chỉ đến ngân hàng mà còn đối với cả nền kinh tế nên Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu luôn chú trọng đến công tác nhận dạng nợ xấu. Chi nhánh đã dựa trên một vài tiêu chí cơ bản sau đây để nhận dạng nợ xấu:
- Khả năng trả nợ đến hạn của từng khách hàng.
- Biến động của các nhóm nợ để có hướng xử lý kịp thời.
- Theo dõi và đôn đốc thu lãi đến hạn.
- Thường xuyên kiểm tra sau khi cho vay theo điều 33 của văn bản 66/NHNo-HĐTV-KHDN ngày 22/01/2014 ban hành quy định cho vay đối với khách hàng trong hệ thống Agribank đã qui định, để biết được tình hình sử dụng vốn vay, hoạt động kinh doanh của khách hàng để đề xuất cho vay tiếp hay xử lý thu nợ.
Tuy nhiên vì chi nhánh chủ yếu cho vay cá nhân/hộ, gần 1/3 dư nợ vay là đồng bào dân tộc thiểu số, trình độ dân trí còn thấp, địa bàn tương đối rộng. Vì vậy việc theo dõi và bám địa bàn gặp không ít khó khăn, đôi khi chưa được sâu sát, dẫn đến có không ít món vay phát hiện ra thì trong tình trạng rất xấu.
2.2.4.4. Thu thập thông tin và đánh giá nợ xấu
Công tác phòng ngừa rủi ro được chi nhánh đặc biệt quan tâm, do đó Ban giám đốc yêu cầu cán bộ tín dụng phải thường xuyên kiểm tra khách hàng trước, trong và sau khi cho vay từ nhiều nguồn khác nhau như:
- Từ trung tâm Thông tin tín dụng (CIC).
- Từ chính quyền địa phương nơi khách hàng cư trú.
- Từ khách hàng và bạn hàng, bạn bè của khách hàng.
- Đối với khách hàng là doanh nghiệp yêu cầu bổ sung cân đối theo định kỳ, thường xuyên theo dõi dòng tiền, để phân tích tình hình tài chính, khả năng trả nợ của khách hàng nhằm xử lý khoản vay một cách thích hợp.
Sau khi đã nhận biết, thu thập thông tin và đáng giá nợ xấu, tổ xử lý nợ tại chi nhánh yêu cầu CBTD kiểm tra, đánh giá từng khoản nợ. Việc kiểm tra, đánh giá các khoản nợ nhằm phát hiện những vấn đề gây bất lợi cho ngân hàng như hồ sơ pháp lý, hồ sơ vay vốn, hồ sơ tài sản,... để có những chấn chỉnh kịp thời, hạn chế được những khó khăn, tổn thất cho ngân hàng khi đưa những khoản vay đó ra cơ quan pháp luật. Vì chi nhánh không có bộ phận kiểm tra kiểm soát độc lập, nên Giám đốc chỉ đạo CBTD kiểm tra chéo lẫn nhau, những sai sót sẽ được báo cáo lên tổ xử lý nợ để có hướng giải quyết.
2.2.4.5. Lập phương án xử lý nợ xấu
Sau khi đã có báo cáo của CBTD, tổ xử lý nợ tiến hành họp để phân tích từng khoản nợ và tìm ra các biện pháp xử lý nợ cho từng khoản vay như:
- Đôn đốc thu hồi nợ trực tiếp: Áp dụng cho những khách hàng có nguy cơ chuyển nhóm nợ cao hơn và khách hàng đó vẫn còn đủ nguồn thu để trả nợ cho ngân hàng.
- Cơ cấu nợ: Tổ xử lý nợ yêu cầu CBTD báo cáo những khoản vay đủ điều kiện để cơ cấu nợ như: khách hàng vẫn còn hoạt động sản xuất kinh doanh nhưng do các yếu tố khách quan như giá cả hoặc thời tiết,... nên chưa có khả năng để thanh toán các khoản nợ đến hạn. Vì vậy ngân hàng nên cơ cấu nợ tạo điều kiện cho khách hàng có thời gian và nguồn thu để trả nợ cho ngân hàng.
- Thương lượng bán tài sản: Đối với những khoản vay khách hàng không còn nguồn thu để trả nợ, không còn hoạt động sản xuất kinh doanh nhưng có thiện chí trả nợ cho ngân hàng, tổ xử lý nợ yêu cầu CBTD phối hợp với khách hàng để sớm bán tài sản, thu hồi nợ nhanh nhất có thể.
- Phối hợp với cơ quan pháp luật để thu hồi nợ: Sau khi tổ xử lý nợ đánh giá các khoản nợ xấu mà khách hàng thiếu thiện trí trả nợ, nhưng hồ sơ pháp lý cũng
như hồ sơ vay vốn và hồ sơ bảo đảm tài sản tương đối hoàn thiện, giám đốc yêu cầu CBTD lập hồ sơ để khởi kiện ra tòa nhằm sớm thu hồi nợ.
- Sử dụng dự phòng XLRR: Trong trường hợp những khoản vay mà tài sản thế chấp của khách hàng đã bán hết nhưng không đủ trả nợ gốc cho ngân hàng và khách hàng cũng không còn khả năng để trả nợ, tổ xử lý nợ đề nghị giám đốc cho lập hồ sơ trình lên ngân hàng cấp trên XLRR tín dụng.
- Việc lập kế hoạch xử lý từng món vay được tiến hành theo định kỳ và được ghi chép cẩn thận nhằm theo dõi diễn biến của kế hoạch để đưa quyết định đúng đắn nhất. Sau khi đã có kế hoạch của tổ xử lý nợ, giám đốc trực tiếp giao chỉ tiêu và chỉ đạo đến từng cán bộ, đến từng khoản vay để xử lý thu hồi nợ. Dựa và kết quả thu nợ của cán bộ tín dụng để chấm điểm xếp loại hàng tháng, hàng quý và hàng năm.
Lập phương án là công việc rất quan trọng trong công tác XLNX, tuy nhiên theo kết quả khảo sát trong những năm gần đây chi nhánh vẫn chưa thật sự làm tốt công việc này.
2.2.4.6. Thực hiện kế hoạch xử lý
Trong quá trình xử lý nợ xấu, cơ sở để Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu áp dụng là các văn bản của NHNN, Agribank và Agibank tỉnh Bạc Liêu. Trên cơ sở đó, các thành viên trong tổ xử lý nợ đã phân tích từng khoản vay và đề xuất với Giám đốc các biện pháp để xử lý nợ.
Đối với những món vay khách hàng có thiện chí trả nợ và do những nguyên nhân bất khả kháng, chi nhánh có thể gia hạn hoặc giảm lãi cho khách hàng, không thu lãi quá hạn, ưu tiên thu nợ gốc trước, thu lãi sau, ... riêng các khoản nợ khách hàng không có khả năng trả nợ vì không còn nguồn thu nhập hoặc khách hàng cố tình không trả nợ thì chi nhánh sử dụng các biện pháp thanh lý nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí.
Các biện pháp mà chi nhánh đã áp dụng trong trong tác xử lý nợ xấu:
- Đôn đốc thu hồi nợ: Việc đôn đốc thu hồi nợ luôn được thực hiện thường xuyên đối với tất cả các khoản nợ của chi nhánh. Với sự hỗ trợ của hệ thống phần mềm IPCAS, định kỳ hàng tháng, hàng tuần cán bộ tín dụng lập danh sách các
khoản vay đến hạn thanh toán và thông báo khách hàng để chủ động làm việc với ngân hàng. Vì vậy, những khoản nợ xấu phát sinh hầu như không có tình trạng do khách hàng quên hoặc nhầm lịch trả nợ. Việc đánh giá xếp hạng tín dụng nội bộ cũng đã một phần nào giúp ngân hàng chủ động theo sát tình hình khách hàng, nhắc nhở và đôn đốc đối với những khoản vay chưa đến hạn nhưng khách hàng được phân loại vào nhóm khách hàng có mức độ rủi ro cao.
- Đối với những khoản nợ xấu đã thực sự phát sinh thì cán bộ tín dụng tiến hành gặp trực tiếp khách hàng và kiểm tra, đánh giá tình hình kinh doanh hiện tại, nắm bắt các nguồn thu để thu hồi nợ, tránh trường hợp khách hàng có nguồn tiền nhưng lại sử dụng vào những mục đích khác.
- Theo dõi đặc biệt: Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu đang áp dụng biện pháp này đối với những món vay có dấu hiệu chuyển sang nhóm nợ xấu trong tương lai. Theo đó, ngân hàng sẽ tăng cường theo dõi hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng, theo dõi nguồn thu của khách hàng từ các hợp đồng bán hàng, từ hoạt động chăn nuôi, trồng trọt để đảm bảo nguồn thu nợ cho ngân hàng.
- Tiếp tục cấp tín dụng với điều kiện chặt chẽ hơn: Các khách hàng đã chuyển sang nợ xấu hoặc có nguy cơ chuyển sang nợ xấu nhưng có thể phục hồi, Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu thực hiện các chính sách tiếp tục cấp tín dụng, tăng tỷ lệ bảo đảm, thay đổi phương thức cấp tín dụng, tăng cường kiểm soát vốn vay, ...
- Hạn chế cho vay, giảm dần dư nợ: Chi nhánh tiếp tục cho vay đối với các khách hàng có dấu hiệu hoạt động sản suất kinh doanh kém hiệu quả. Tuy nhiên, số tiền giải ngân sẽ thấp hơn số tiền khách hàng đã trả nợ cho từng khoản vay tại chi nhánh. Biện pháp này thường áp dụng đối với các khoản vay có dư nợ tương đối lớn, giá trị tài sản không đủ để bù đắp rủi ro, nguy có khó thu nợ cao nếu dừng cấp tín dụng.
- Yêu cầu bổ sung, thay đổi biện pháp bảo đảm có mức an toàn cao hơn: Với biện pháp này chi nhánh sẽ yêu cầu khách hàng bổ sung thêm các TSBĐ khác ngoài
những TSBĐ của khách hàng đã thế chấp tại ngân hàng khi làm thủ tục vay vốn lần đầu.
- Dừng cấp tín dụng: Biện pháp này áp dụng với những khách hàng mà khoản vay có dấu hiệu chuyển nhóm nợ xấu, hoạt động sản xuất kinh doanh kém hiệu quả, ảnh hưởng đến nguồn trả nợ của ngân hàng. Chi nhánh sẽ dừng cấp tín dụng, đôn đốc và theo dõi sát sao tình hình của khách hàng để có phương án thu nợ và xử lý TSBĐ khi khách hàng có dấu hiệu không thiện chí hay thiếu hợp tác trong việc trả nợ ngân hàng.
- Cơ cấu lại nợ: Trong thời gian qua để tạo điều kiện cho khách hàng tháo gỡ khó khăn, Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu cũng đã cơ cấu lại thời hạn trả nợ cho một số khoản vay mà vẫn còn có khả năng SXKD. Biện pháp này sẽ thay đổi kỳ hạn trả nợ vay, tạo điều kiện cho khách hàng có thêm thời gian quay vòng vốn, có nguồn tiền trả nợ ngân hàng. Kỳ hạn trả nợ sẽ được điều chỉnh kéo dài hoặc gia hạn thời gian trả nợ vay cho phù họp với dòng tiền của khách hàng trong hoạt động SXKD.
- Yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trả thay: Biện pháp này được áp dụng đối với những khách hàng vay vốn tại ngân hàng được bên thứ ba dùng tài sản hoặc uy tín của mình bảo đảm.
- Phát mại tài sản bảo đảm: Đây là biện pháp xử lý xấu phổ biến nhất tại Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu. Với biện pháp này ngân hàng sẽ phối họp với khách hàng để tìm người mua TSBĐ thông qua nhiều biện pháp: đăng báo, trực tiếp tìm khách hàng qua các mối quan hệ, ...
- Khởi kiện khách hàng: Biện pháp này được áp dụng đối với những khoản nợ của khách hàng không có thiện trí hợp tác trả nợ cho ngân hàng. Ngân hàng sẽ khởi kiện khách hàng ra tòa án để xử lý. Áp dụng biện pháp này rất tốn thời gian, vì trong quá trình xử lý và việc thu hồi nợ phụ thuộc nhiều vào tiến độ của cơ quan Pháp lý. Thực tế tại đơn vị có một số món đã ra Tòa an và đưa ra cơ quan Thi hành án gần 5 năm nhưng vẫn chưa thu được nợ, điều này tốn không ít thời gian và chi phí.
- Sử dụng dự phòng rủi ro để xử lý nợ xấu: Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu thực hiện trích lập dự phòng rủi ro theo đúng quy định tại Thông tư số 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của NHNN Việt Nam quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Đồng thời Chi nhánh đã áp dụng về việc sử dụng DPXLRR để xử lý các khoản nợ theo Quyết định số 450/QĐ-HĐTV-XLRR ngày 30/05/2014 của Agribank. Trong thời gian qua đã phát sinh một số khoản nợ không còn khả năng thu hồi hoặc dự kiến thời gian thu nợ kéo dài. Các khoản nợ này sau khi đã xử lý bằng quỹ DPRR sẽ được chuyển sang hạch toán ở ngoại bảng cân đối kế toán. Thực tế, việc sử dụng DPXLRR không làm cho các khoản nợ xấu trở nên tốt hơn, đây là biện pháp kỹ thuật được sử dụng để giảm tỷ lệ nợ xấu theo những mục tiêu khác nhau. Sau khi sử dụng DPXLRR, các khoản nợ tiếp tục được theo dõi, kiểm tra và đôn đốc xử lý sát sao hơn. Tại Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu thì các khoản nợ này được giao trực tiếp cho CBTD theo chỉ tiêu hàng tháng. Những vướng mắc trong quá trình thu nợ sẽ báo cáo trực tiếp Giám đốc để có hướng xử lý tốt nhất. Số tiền thu được từ các khoản nợ đó được hoàn nhập vào thu nhập của ngân hàng. Việc tiếp tục theo dõi và thu nợ ngoại bảng có ý nghĩa rất quan trọng và được Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu cũng như Agribank tỉnh Bạc Liêu đặc biệt quan tâm.
Nhìn chung Agribank chi nhánh thành phố Bạc Liêu cũng đã áp dụng nhiều phương thức trong công tác xử lý nợ xấu. Tuy nhiên chi nhánh vẫn chưa phát huy được tối đa một số phương thức trong việc XLNX như thu hồi nợ xấu trực tiếp, bán nợ, cơ cấu lại nợ, giảm lãi cho khách hàng, ...
2.2.4.7. Kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện
Định kỳ hàng tháng, hàng quý chi nhánh tổ chức hợp để kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện được. Từ đó rút ra được mặt làm được và những mặt chưa làm được trong quá trình xử lý nợ. Qua đó chi nhánh cũng dựa vào kết quả xử lý nợ xấu để đánh giá và xếp loại cán bộ nhân viên tại đơn vị. Đối với những món nợ xấu do
nguyên nhân chủ quan của cán bộ tín dụng thì Giám đốc chỉ đạo phải kiểm điểm, xác định trách nhiệm cá nhân và có hình thức kỷ luật đúng mức đối với từng người có liên quan đến nợ xấu do nguyên nhân chủ quan. Năm 2015 do không thực hiện đúng quy trình cho vay, không thẩm định tài sản nên bị khách hàng lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền 1.650 triệu đồng, hậu quả là một cán bộ tín dụng, Trưởng phòng KHKD, Giám đốc chi nhánh phải bị kỷ luật và bồi thường vật chất; riêng khách hàng bị phạt 12 năm tù.