Chương IV. Huấn luyện thể lực trong bóng chuyền
4.1. Thể lực và huấn luyện thể lực
Thể lực là một trong những yếu tố thành phần quan trọng của trình độ huấn luyện thể thao của các vận động viên bóng chuyền. Yếu tố thể lực hay nói một cách khác là đưa các bài tập bổ trợ phát triển thể lực vào trong giờ học môn bóng chuyền là một yếu tố cần thiết và rất quan trọng trong việc nâng cao thể lực chuyên môn từ đó làm nền tảng để đáp ứng, phát huy các yếu tố kỹ - chiến thuật mà chương trình GDTC chính khóa trong các trường đại học.
Các năng lực về kỹ - chiến thuật, thể lực, tâm lý, ý chí, tri thức của VĐV là những yếu tố quyết định đến thành tích thể thao. Thành tích thể thao nói chung và bóng chuyền nói riêng đều dựa trên cơ sở phát triển tốt về các năng lực về kỹ - chiến thuật, thể lực, tâm lý, ý chí, tri thức của VĐV.
Trong đó, năng lực hoạt động thể lực giữ vai trò nền tảng. Trong xu thế phát triển bóng chuyền hiện đại, để tăng lượng vận động trong tập luyện và thi đấu, thể lực chuyên môn chiếm phần quan trọng.
4.1.2. Huấn luyện thể lực
Huấn luyện thể lực cho VĐV (SV) là quá trình sư phạm nhằm phát triển và giáo dục các tố chất thể lực: nhanh, mạnh, bền và khéo léo.
Phát triển các tố chất thể lực có nghĩa là tăng cường và mở rộng khả năng giới hạn của các tố chất thể lực trong thực tiễn hoạt động thể thao.
Đó là kết quả của việc đưa lượng vận động với cường độ cao vào trong quá trình tập luyện.
Huấn luyện thể lực cũng là một quá trình tác động liên tục, thường xuyên và theo kế hoạch bằng những bài tập thể chất nhằm phát triển các mặt chất lượng và khả năng vận động. Quá trình này tác động sâu sắc tới hệ thần kinh, hệ tim mạch, cơ bắp cũng như đối với các cơ quan nội tạng của con người.
Huấn luyện thể lực là khâu cơ bản để nâng cao thành tích thể thao.
Song, mức độ phát triển các tố chất thể lực phụ thuộc vào các trạng thái chức năng, cấu tạo của nhiều cơ quan và hệ cơ quan trong cơ thể. Qua tập luyện phát triển các tố chất thể lực chính là quá trình hoàn thiện các hệ thống chức năng giữ vai trò chủ yếu trong mỗi hoạt động cơ bắp. Hay nói cách khác, “Các tố chất thể lực phát triển có tính giai đoạn và không đồng đều, tùy thuộc vào từng thời kỳ của lứa tuổi” (V.P. Philin, 1996). Vì vậy, HLV, GV phải nắm vững các quy luật phát triển tự nhiên, đặc biệt là thời kỳ nhạy cảm (thời kỳ thuận lợi cho việc phát triển các tố chất) của cơ thể và phải hiểu sâu sắc những đặc điểm phát triển tố chất thể lực theo độ tuổi của từng VĐV (SV).
4.1.3. Quá trình huấn luyện thể lực
Quá trình huấn luyện thể lực chính là việc tạo cho VĐV thích nghi với hoạt động thần kinh, cơ bắp, nhờ sự hoàn thiện khả năng phối hợp vận động. Trong quá trình huấn luyện thể lực, căn cứ vào đối tượng, trình độ, lứa tuổi của VĐV và đặc thù môn thể thao, mà sử dụng các phương pháp, phương tiện cho phù hợp. Như vậy, quá trình huấn luyện thể lực mới nhanh chóng đạt hiệu quả.
Theo quan điểm của H. Ozolin, “Quá trình huấn luyện thể lực cho
VĐV là việc hướng đến củng cố các hệ thống cơ quan của cơ thể, nâng cao khả năng chức phận của chúng đồng thời là việc phát triển các tố chất vận động (sức nhanh, sức mạnh, sức bền, mềm dẻo, khéo léo).
Giáo dục các tố chất thể lực là nhằm biến các tố chất đó vào thực tiễn ý thức của người tập; trên cơ sở đó họ có thể điều khiển được tất cả các tố chất thể lực phù hợp với nhiệm vụ vận động đề ra… Trong quá trình huấn luyện thể thao, việc giáo dục các tố chất thể lực luôn được coi là vấn đề tiên quyết, đây là một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng quyết định sự tiến bộ tiếp theo của người tập về nhiều mặt: Kỹ năng và kỹ xảo vận động; Khả năng hoạt động thể lực và hoàn thiện kỹ chiến thuật thể thao;
Khả năng tâm lý, ý chí và sức khỏe… Vì vậy việc phát triển các tố chất thể lực một cách toàn diện là nhiệm vụ bắt buộc trong huấn luyện thể thao chuyên nghiệp.
4.1.4. Chuẩn bị thể lực
Chuẩn bị thể lực nói chung và chuẩn bị thể lực chuyên môn nói riêng cho VĐV là sự tác động có định hướng lượng vận động (bài tập thể chất) đến VĐV nhằm hình thành và phát triển lên một mức độ mới của khả năng vận động biểu hiện ở sự hoàn thiện các năng lực thể chất, đồng thời còn nhằm nâng cao khả năng hoạt động của các cơ quan chức phận tương ứng với các năng lực vận động của VĐV, nâng cao các yếu tố tâm lý trước hoạt động đặc trưng của mỗi môn thể thao.
Quá trình chuẩn bị thể lực cho VĐV bao gồm: chuẩn bị thể lực chung và thể lực chuyên môn. Chuẩn bị thể lực chung là nền tảng để phát triển thể lực chuyên môn. Chuẩn bị thể lực chuyên môn cơ sở - là hướng đến việc xây dựng các nền tảng cơ bản phù hợp với đặc thù chuyên môn của môn thể thao nhất định. Việc huấn luyện thể lực chung và thể lực chuyên môn phụ thuộc vào giai đoạn huấn luyện. Song, phải có sự gia tăng cả về số lượng và chất lượng, như vậy, có thể tồn tại nhiều phương án khác nhau về tỷ lệ giữa huấn luyện thể lực chung với huấn luyện thể lực chuyên môn cơ sở và huấn luyện thể lực chuyên môn cơ bản.
Điểm đặc biệt của quá trình chuẩn bị thể lực chung là phải củng cố được những hạn chế của cơ thể, những cơ quan chậm phát triển. Huấn luyện thể lực chuyên môn là hướng đến việc củng cố và nâng cao khả năng
làm việc của các cơ quan chức phận, các tố chất vận động phù hợp với đòi hỏi của mỗi môn thể thao lựa chọn. Như vậy, chuẩn bị thể lực chung và chuyên môn cho VĐV là sự tác động có chủ đích của lượng vận động đến VĐV nhằm hình thành và phát triển lên một mức độ mới của khả năng vận động biểu hiện ở mức độ hoàn thiện các năng lực thể chất, đồng thời còn nhằm nâng cao khả năng hoạt động của các cơ quan chức phận tương ứng với các năng lực vận động của VĐV nâng cao các yếu tố tâm lý trước hoạt động đặc trưng của mỗi môn thể thao.