Chương VI. Phương pháp tổ chức thi đấu và trọng tài bóng chuyền
6.4. Công tác trọng tài bóng chuyền
Trọng tài là người không thể thiếu trong các trận thi đấu của bất cứ môn thể thao nào trong đó có bóng chuyền. Trọng tài là người phân xử đúng sai, xác định điểm số cho các đội bóng. Tuy nhiên để làm trọng tài điều khiển các trận đấu bóng chuyền đòi hỏi cần nắm vững những yêu cầu chuyên môn.
Tổ trọng tài điều khiển một trận đấu bóng chuyền bao gồm:
- Một trọng tài thứ nhất (trọng tài chính).
- Một trọng tài thứ hai (trợ lý trọng tài).
- Hai trọng tài biên (giám biên).
- Thư ký (trọng tài bàn).
6.4.1. Trọng tài thứ nhất
- Vai trò của trọng tài thứ nhất là người tổ chức và thi hành luật của một trận đấu bóng chuyền, có quyền quyết định mọi việc kể cả giải thích những vấn đề luật chưa rõ. Nếu VĐV thắc mắc thì giải thích rõ khi đội trưởng trên sân yêu cầu.
- Có trách nhiệm điều khiển trận đấu một cách khách quan, công bằng, chính xác, đúng luật. Khi bắt lỗi phải chuẩn, quyết đoán; chắc mới được thổi còi, không được thổi còi trường hợp còn nghi ngờ.
- Khi làm nhiệm vụ, trọng tài thứ nhất đứng trên ghế trọng tài đặt cách cột lưới khoảng 1m với mức mắt nhìn ngang ở độ cao 40cm trên mặt lưới. Trước trận đấu, trọng tài thứ nhất phải kiểm tra toàn bộ sân bãi dụng cụ; Cho rút thăm chọn sân hoặc quyền phát bóng; Kiểm soát khâu khởi động của hai đội.
- Khi điều hành trận đấu, ký hiệu tay phải chuẩn, rõ ràng và kịp thời, giữ hiệu tay một khoảng thời gian hợp lý, đủ để VĐV và người xem thấy rõ.
6.4.2. Trọng tài thứ hai
- Trọng tài thứ hai là người hỗ trợ cho trọng tài thứ nhất trong suốt quá trình điều khiển trận đấu. Khi thực hiện nhiệm vụ, trọng tài thứ hai phải đứng đối diện với trọng tài thứ nhất, được di chuyển cách cột lưới với đường kính 1m và ngoài hai khu giới hạn kể cả vùng kéo dài.
- Trọng tài thứ hai có nhiệm vụ: Kiểm tra bóng thi đấu; Vị trí theo phiếu báo vị trí của hai đội; Nắm bắt số lần và thời gian tạm dừng hội ý và thay người; Dùng hiệu tay chỉ lỗi ngoài quyền hạn của mình; Kiểm tra vị trí đỡ, phát bóng của VĐV; Theo dõi bóng qua lại cọc giới hạn có hợp lệ, bóng có chạm cọc giới hạn hoặc vật ngoài sân không; Theo dõi lỗi chạm lưới và qua vạch giữa sân của VĐV; Đảm bảo thư ký ghi điểm chính xác;
Nếu phát hiện có chấn thương thì thổi còi và ra hiệu tay cho dừng trận đấu…. Trong quá trình điều hành trận đấu, nếu phát hiện có hành động phạm luật, phải báo cáo ngay cho trọng tài thứ nhất.
6.4.3. Giám biên
- Mỗi trận đấu có hai giám biên, mỗi người đứng ở vị trí cách hai góc đối của sân đấu 2m. Mỗi giám biên theo dõi một biên dọc và một biên ngang.
- Giám biên có nhiệm vụ theo dõi bóng trong sân, ngoài sân, bóng chạm tay ra ngoài, lỗi phát bóng, bóng vượt ngoài ăngten vào sân, bóng chạm ăngten, bóng chạm vật cản và dùng hiệu cờ chỉ rõ lỗi.
- Theo luật định, giám biên phải nắm vững nhất về luật thi đấu.
- Về chuyên môn, giám biên cần bắt lỗi và ra hiệu cờ rõ ràng, dứt khoát, có đôi mắt nhanh nhạy để quan sát trận đấu và ra hiệu mỗi khi có lỗi của VĐV. Giám biên chỉ bắt lỗi khi đó là quyết định đúng đắn.
- Xử lý công bằng đối với các trường hợp mâu thuẫn giữa các VĐV.
6.4.4. Thư ký
- Khi làm nhiệm vụ, thư ký ngồi ở bàn thư ký đối diện với trọng tài thứ nhất.
- Căn cứ vào luật quy định của thư ký, trước trận đấu, mời HLV hai đội đăng ký danh sách số áo VĐV vào biên bản rồi ký nhận; Nhận phiếu báo vị trí, ghi đội hình hai đội vào biên bản rồi giao phiếu cho trọng tài thứ hai; Ghi chép các mục quy định của biên bản theo quá trình trận đấu diễn ra; Kết thúc trận đấu mời trọng tài và hai đội trưởng hai đội ký biên bản.
- Trong thời gian diễn ra trận đấu, thư ký cần đặc biệt chú ý quyền phát bóng thuộc đội nào để xác định đúng được điểm và được phát để tiến hành việc ghi biên bản cẩn thận, chính xác và kịp thời.
- Trọng tài thứ hai phải giúp thư ký thứ nhất ghi rõ đội nào được phát bóng, theo dõi kịp thời số áo của người phát bóng và so sánh với thư ký thứ nhất. Nếu sai thứ tự phát bóng thì nổi còi báo ngay cho trọng tài thứ nhất.
- Ngoài ra, thư ký cần ghi rõ mọi tình huống đặc biệt trong trận đấu như có sự cố phải dừng trận đấu, thay người đặc biệt…
* Câu hỏi hướng dẫn ôn tập
Câu 1. Trình bày các bước chuẩn bị để tiến hành tổ chức một giải bóng chuyền.
Câu 2. Thường có mấy hình thức tổ chức thi đấu bóng chuyền? Hình thức đấu loại trực tiếp một lần thua và hai lần thua khác nhau như thế nào?
Câu 3. Hãy cho biết ưu - nhược điểm của hình thức thi đấu vòng tròn trong bóng chuyền? Trình bày công thức tính số trận đấu vòng tròn 1 lượt.
Câu 4. Hãy diễn giải hình thức thi đấu hỗn hợp trong bóng chuyền.
Câu 5. Trình bày công tác chỉ đạo thi đấu.
Câu 6. Anh (chị) hiểu thế nào về công tác trọng tài bóng chuyền?
* Tài liệu tham khảo Tiếng Việt
1. Nguyễn Quang (2010), Hướng dẫn tập luyện và tổ chức thi đấu bóng chuyền, NXB TDTT.
2. Nguyễn Viết Minh [chủ biên], Hồ Đắc Sơn (2010), Giáo trình bóng chuyền, NXB Đại học Sư Phạm.
Tiếng Anh
3. FIVB (1989), Coaches Manual I, Direct Marketing & Communi- cation SA.
4. Katrin Barth - Antje Linkerhand (2007), Training Volleyball, Meyer & Meyer Sport (UK) Ltd.
5. Joel Dearing (2003), Volleyball fundamentals (sports fundamen- tals series), Human Kinetics Publisher.
* Thông tin trên mạng Internet
6. http://belo.vn/tin-tuc/chien-thuat-bong-chuyen-can-nam-vung- de-chien-thang/.