CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
1.4. Quản l hoạt động tổ chuyên môn ở trường tiểu học
1.4.4. Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên
Để nâng cao chất lượng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên thì tổ chuyên môn là nơi tốt nhất để thực hiện yêu cầu này.
Hiệu trưởng quản lý việc tổ chuyên môn thực hiện công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho tổ viên bao gồm quản lý các hoạt động sau:
- Quản lý hoạt động dự giờ của tổ chuyên môn
Tổ chuyên môn có kế hoạch dự giờ trong từng học kỳ và hồ sơ dự giờ của giáo viên trong tổ. Hiệu trưởng có thể quản lý hoạt động dự giờ của các tổ chuyên môn thông qua việc kiểm tra kế hoạch và hồ sơ dự giờ này.
- Quản lý hoạt động tổ chức chuyên đề của tổ chuyên môn
Đầu năm học, mỗi tổ chuyên môn đều xây dựng kế hoạch thao giảng chuyên đề cho tổ mình. Mỗi tháng, các tổ chuyên môn thường tổ chức chuyên đề, tập huấn cho giáo viên, lên tiết thao giảng… Ngoài ra, ở tổ chuyên môn cũng cần làm rõ một số vấn đề về nghiệp vụ sư phạm như lí luận dạy học bộ môn, cách thức đánh giá một giờ dạy, phương pháp giảng dạy dối với các bài khó, bài mới, thực hành, kĩ năng ứng dụng công nghệ thông tin, quản lý hồ sơ sổ sách, triển khai viết và nghiệm thu sáng kiến kinh nghiệm, hoàn thành chương trình bồi dưỡng thường xuyên…
- Quản lý hoạt động sinh hoạt chuyên môn thường xuyên của tổ chuyên môn Sinh hoạt tổ chuyên môn là hoạt động được thực hiện thường kỳ tại nhà trường, nhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực sư phạm cho giáo viên.
Quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn thường xuyên là nội dung quan trọng trong quá trình quản lý giáo dục. Mọi hoạt động của tổ chuyên môn phải được thực hiện theo các chế định của ngành. Qui chế chuyên môn là hệ thống các văn bản pháp qui, các thông tư, hướng dẫn mang tính chu n mực và bắt buộc có tác dụng chỉ đạo các hoạt động giảng dạy và giáo dục. Các văn bản đó được coi là hành lang pháp l để người quản lý dựa vào đó mà tiến hành các công việc của mình, từ đó cụ thể hóa để xây dựng nên các qui định nội bộ của nhà trường và của tổ cho phù hợp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Theo các qui định trong các văn bản pháp lí của cấp trên, của trường, thông qua tổ trưởng chuyên môn và hồ sơ chuyên môn, qua trực tiếp dự sinh hoạt chuyên môn của các tổ, hiệu trưởng quản lý số lượng và chất lượng sinh hoạt chuyên môn, các nội dung và hình thức mà các tổ chuyên môn sinh hoạt định kỳ và đột xuất hàng tháng, học kì, năm học.
Sinh hoạt tổ chuyên môn hiệu quả đòi hỏi tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch sinh hoạt tổ chuyên môn, cần gương mẫu, biết quan tâm động viên các thành viên và định hướng cho giáo viên trong tổ xây dựng kế hoạch cá nhân và cách tổ chức thực hiện kế hoạch hiệu quả.
Hiệu trưởng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ của tổ chuyên môn thông qua các biện pháp sau:
- Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ một cách khoa học;
- Tổ chức đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng;
- Quản l các điều kiện, cơ sở vật chất bồi dưỡng;
- Có chính sách phù hợp khuyến khích bồi dưỡng và tự bồi dưỡng;
- Quản lý chủ thể và đối tượng bồi dưỡng;
- Quản l các điều kiện và cơ sở vật chất bồi dưỡng;
- Quản lý tự bồi dưỡng của giáo viên;
- Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự bồi dưỡng của giáo viên.
1.4.5. Quản lý hoạt động giảng dạ v giáo dục của giáo viên
Quản lý hoạt động giảng dạy và giáo dục của giáo viên là quản lý hoạt động dạy, giáo dục của thầy và hoạt động học của học sinh, cùng với các điều kiện khác hỗ trợ cho hoạt động dạy học.
Quản lý hoạt động giảng dạy cũng là quản lý quá trình dạy học vì mục đích, nhiệm vụ dạy học được thực hiện đồng thời, thống nhất với nhau trong quá trình dạy của thầy và quá trình học của học sinh.
- Quản lý việc thực hiện chương trình: Tổ trưởng chuyên môn phải nắm vững chương trình dạy học của từng bộ môn, tiếp thu những thay đổi (nếu có), thường xuyên kiểm tra việc thực hiện chương trình. Chỉ đạo giáo viên trong tổ lập kế hoạch bộ
môn. TTCM còn có biên bản sinh hoạt của tổ về chương trình. Tổ trưởng chuyên môn cần quản lý hoạt động giảng dạy và giáo dục của giáo viên với các nội dung sau:
- Quản lý việc soạn bài và chu n bị lên lớp của giáo viên. TTCM hướng dẫn giáo viên lập kế hoạch soạn bài đầu năm theo phân phối chương trình, hướng dẫn sử dụng SGK, tổ chức các buổi thảo luận các bài soạn khó. TTCM thường xuyên kiểm tra, theo dõi nắm tình hình bài soạn.
- Quản lý giờ lên lớp: TTCM cần sử dụng chu n giờ lên lớp để kiểm tra, đánh giá giờ lên lớp. - Chỉ đạo quản lý dự giờ và phân tích bài học sư phạm: TTCM phải có kế hoạch thường xuyên dự giờ để tìm ra những điểm yếu, thiếu hoặc phát hiện ra những kinh nghiệm, sáng tạo của giáo viên.
- Quản lý về phương pháp dạy học: TTCM cần nắm vững và quán triệt cho giáo viên về phương pháp dạy học mới đó là " phát huy tính tích cực của học sinh".
- Quản lý việc hướng dẫn học sinh học tập: TTCM quan sát xem giáo viên có hướng dẫn học sinh phương pháp dạy học không: có chú đến các đối tượng học sinh không? - Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của bộ môn: TTCM nắm được tình hình giáo viên kiểm tra và đánh giá kết quả học tập bộ môn của học sinh thế nào là việc dự giờ, xem xét hồ sơ của giáo viên.
- Quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên; TTCM cần phổ biến cho giáo viên về mẫu số, cách ghi chép các loại hồ sơ. Mỗi học kì TTCM và GH nhà trường kiểm tra hồ sơ của giáo viên ít nhất 1 lần.
1.4.6. Quản lý hoạt động kiểm tr , đánh giá chất ượng giảng dạy, giáo dục của giáo viên
Kiểm tra đánh giá là chức năng nổi bật, được mọi nhà nghiên cứu lí luận và thực hành quản lý thừa nhận và coi trọng. Kiểm tra là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá thực trạng, khuyến khích cái tốt, phát hiện những hạn chế để điều chỉnh đạt mục tiêu đề ra.
Khi nói đến vai trò của kiểm tra đánh giá trong giáo dục, tác giả Trần Kiểm cho rằng: chức năng lãnh đạo “thể hiện năng lực của người quản l . Người cán bộ quản lý phải điều khiển cho hệ thống hoạt động nhằm thực hiện mục tiêu đã đề ra. Đây là quá trình sử dụng quyền lực quản l để tác động đến các đối tượng bị quản lý (con người, các bộ phận) một cách có chủ đích nhằm phát huy hết tiềm năng của họ hướng vào việc đạt mục tiêu chung của hệ thống”; “kiểm tra là hoạt động quan sát và kiểm nghiệm mức độ phù hợp của quá trình hoạt động của đối tượng bị quản lý với các quyết định quản l đã lựa chọn” [30].
Trong nhà trường, kiểm tra, đánh giá chất lượng, hiệu quả giảng dạy, giáo dục của giáo viên là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cán bộ quản lý.
Kiểm tra, đánh giá chất lượng, hiệu quả giảng dạy, giáo dục của giáo viên trong tổ chuyên môn, hiệu trưởng thường chú trọng những nội dung sau:
- Kiểm tra việc lập kế hoạch của tổ chuyên môn.
- Kiểm tra việc thực hiện chương trình dạy học, phát hiện những vấn đề chưa hợp l để điều chỉnh.
- Kiểm tra nề nếp, nội dung sinh hoạt chuyên môn.
- Kiểm tra chất lượng giáo án, giờ dạy trên lớp.
- Kiểm tra hồ sơ sổ sách của giáo viên.
- Kiểm tra công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh từ khâu ra đề kiểm tra, chấm bài, chữa bài và trả bài cho học sinh.
Kiểm tra, đánh giá chất lượng hiệu quả giảng dạy, giáo dục của giáo viên phải được tiến hành thường xuyên, có thể thông báo trước hoặc đột xuất; hình thức đa dạng, cần kết hợp và gắn với hình thức khác như: dự giờ, thăm lớp, kiểm tra giáo án, sổ sách chuyên môn. Kiểm tra luôn gắn liền với đánh giá. Trong đánh giá cần chỉ rõ ưu điểm để người được kiểm tra phát huy, chỉ rõ nhược điểm để khắc phục, rút kinh nghiệm kịp thời và giúp giáo viên phấn đấu vươn lên.
Hiệu trưởng quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá chất lượng, hiệu quả giảng dạy, giáo dục của giáo viên thông qua việc đánh giá của tổ chuyên môn. Cuối mỗi học kỳ và mỗi năm học, tổ chuyên môn đánh giá, xếp loại chuyên môn giáo viên trình lên hiệu trưởng để ra quyết định đánh giá và xếp loại chính thức.
1.4.7. Quản lý tổ chức cho giáo viên thực hiện lựa chọn sách giáo khoa theo qu định của Bộ Giáo dục v Đ o tạo và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh
Theo khoản 1 được quy định tại Điều 8, được quy định tại Thông tư số 25/2020/TT- GDĐT ngày 26 tháng 8 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vê việc an hành uy định việc lựa chọn sách giáo khoa trong cơ sở giáo dục, có quy định về Tổ chuyên môn như sau:
“Tổ chuyên môn của cơ sở giáo dục phổ thông tổ chức cho giáo viên nghiên cứu, thảo luận và đánh giá các sách giáo khoa của môn học thuộc chuyên môn phụ trách theo tiêu chí lựa chọn sách giáo khoa; bỏ phiếu kín lựa chọn ít nhất 01 (một) sách giáo khoa cho mỗi môn học; báo cáo người đứng đầu cơ sở giáo dục phổ thông danh mục sách giáo khoa do tổ chuyên môn đề xuất lựa chọn. Danh mục sách giáo khoa do tổ chuyên môn đề xuất lựa chọn có chữ ký của tổ trưởng tổ chuyên môn và các giáo viên tham gia lựa chọn”
Theo quy trình lựa chọn SGK có 5 bước, trong đó Tổ chuyên môn tổ chức lựa chọn SGK và đề xuất danh mục lựa chọn với hội đồng.
Tổ trưởng chuyên môn họp các thành viên trong tổ, nghiên cứu, thảo luận và đánh giá SGK của các môn học thuộc chuyên môn phụ trách.
Từng thành viên trong tổ chuyên môn đánh giá từng bản sách theo Tiêu chí lựa chọn SGK trong cơ sở giáo dục phổ thông. Trao đổi trong tổ về những đánh giá từng bản sách theo tiêu chí lựa chọn SGK. Các thành viên bỏ phiếu kín lựa chọn một đầu SGK trên một môn học thuộc phạm vi đánh giá, lựa chọn của tổ chuyên môn (mỗi GV trong tổ/ 1 phiếu).
Tổ trưởng chuyên môn tổng hợp danh mục SGK đã được tổ đánh giá và thống nhất và lựa chọn từ cao xuống thấp. Các thành viên ký vào danh mục đã chọn lựa. Sau đó báo cáo Hội đồng danh mục SGK đã chọn lựa, số lượng bản sách cần cung ứng từ mỗi nhà xuất bản.
Như vậy, hiệu trưởng cần nắm rõ các thông tư, văn bản liên quan đến việc lựa chọn SGK cũng như các bước thực hiện để triển khai đến TTCM và có biện pháp hỗ trợ cũng như là quản lý TTCM tổ chức thực hiện.
1.4.8. Quản c ng tác đánh giá, ếp loại giáo viên v C L theo chu n nghề nghiệp giáo viên và chu n Hiệu trưởng.
Đánh giá xếp loại giáo viên được thực hiện theo Chu n nghề nghiệp giáo viên.
Chu n nghề nghiệp giáo viên tiểu học là hệ thống các yêu cầu cơ bản về ph m chất chính trị, đạo đức, lối sống; kiến thức; kỹ năng sư phạm mà giáo viên tiểu học cần phải đạt được nhằm đáp ứng mục tiêu của giáo dục tiểu học. Chu n nghề nghiệp giáo viên tiểu học được điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội và mục tiêu của giáo dục tiểu học ở từng giai đoạn [8].
Đánh giá giáo viên theo Chu n nghề nghiệp thực chất là đánh giá năng lực nghề nghiệp của giáo viên. Năng lực nghề nghiệp của giáo viên là khả năng tổ chức, thực hiện các hoạt động giáo dục và dạy học đảm bảo cho hoạt động có kết quả theo mục tiêu của giáo dục. Năng lực nghề nghiệp giáo viên biểu hiện ở ph m chất đạo đức nghề nghiệp, lối sống, kiến thức, kỹ năng sư phạm.
Đánh giá giáo viên theo Chu n nghề nghiệp là quá trình thu thập đầy đủ các minh chứng thích hợp về năng lực nghề nghiệp của giáo viên. uy trình đánh giá chu n nghề nghiệp giáo viên như sau [8]:
+ Tự đánh giá: Định kỳ cuối mỗi năm học, căn cứ vào nội dung từng tiêu chí, yêu cầu của Chu n, giáo viên tự đánh giá, xếp loại theo các tiêu chu n quy định tại Điều 8, Điều 9 của Thông tư 20/2018/TT- GDĐT ngày 22 tháng 8 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo;
+ Tổ đánh giá: Tổ chuyên môn và đồng nghiệp tham gia nhận xét, góp ý kiến (có thể nhất trí hay chưa nhất trí với tự đánh giá của giáo viên). Đó là những góp ý chân thành, tạo điều kiện để giáo viên có thể nhận ra những hạn chế của mình, những ưu điểm, phấn đấu tốt của đồng nghiệp, giúp giáo viên phát triển năng lực nghề nghiệp.Tổ trưởng có trách nhiệm thống nhất ý kiến giữa người được đánh với thành viên trong tổ, rồi ghi kết quả đánh giá của tổ vào phiếu đánh giá,
+ Hiệu trưởng thực hiện đánh giá, xếp loại. Hiệu trưởng giữ vai trò quyết định trong đánh giá giáo viên theo Chu n. Hiệu trưởng có trách nhiệm cao trong việc bảo đảm sự đánh giá giáo viên chính xác, khách quan theo đúng quy định của Chu n. Qua đó nâng cao năng lực nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên nhà trường nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ năm học mà nhà trường đề ra.