CHƯƠNG 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ VĨNH LONG, TỈNH VĨNH
3.2. Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường tiểu học thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long trong bối cảnh đổi mới giáo dục
3.2.3. Tổ chức cải tiến xây dựng và thực hiện kế hoạch đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học
3.2.3.1. Mục tiêu của biện pháp
Kế hoạch là cương lĩnh hành động của một tổ chức. Để đạt được mục tiêu trên dự kiến, kế hoạch được xem như một công cụ QL, kế hoạch tạo điều kiện cho người QL kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các hoạt động của các cá nhân và tập thể trong tổ chức của người L. Như vậy quản lý kế hoạch là thực hiện chức năng của các nhà quản lý.
- Quản lý việc xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn và kế hoạch SHCM theo NCBH nhằm nâng cao ý thức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của giáo viên. Đưa hoạt động tổ chuyên môn vào nề nếp kỷ cương, làm cho mọi thành viên trong tập thể sư phạm nhà trường nhận thức đầy đủ việc thực hiện nghiêm túc chương trình, kế hoạch giảng dạy của bộ môn là điều kiện bắt buộc đối với mọi nhà trường và các thầy cô giáo.
3.2.3.2. Nội dung của biện pháp
- Nâng cao nhận thức về kế hoạch và xây dựng kế hoạch của tổ chuyên môn nói chung và kế hoạch SHCM theo NCBH
-Nhận thức đúng về nghĩa của kế hoạch TCM + Đối với tổ trưởng chuyên môn
Kế hoạch TCM thể hiện tầm nhìn của TTCM về phương hướng phát triển các mặt hoạt động của TCM trong năm học tới, thể hiện qua các mục tiêu, yêu cầu, các biện pháp và nguồn lực để thực hiện mục tiêu đó;
Kế hoạch TCM có nghĩa như là phương tiện, công cụ quản lý quan trọng giúp TTCM tổ chức, chỉ đạo, điều hành, kiểm tra đánh giá một cách thống nhất các hoạt động của tập thể TCM, cũng như của từng thành viên trong tổ.
Kế hoạch TCM giúp TTCM chủ động, tự tin trong công tác quản lý, chỉ đạo các hoạt động của TCM.
+Đối với các thành viên trong tổ
Kế hoạch TCM thể hiện thống nhất ý chí, nguyện vọng và khả năng phấn đấu vươn lên để phát triển (tâm và lực) của tập thể giáo viên trong TCM.
KH TCM chỉ rõ phương hướng HĐ và phối hợp cho mọi thành viên trong tổ.
Là cơ sở có tính pháp lý cho mỗi thành viên trong TCM xác định KH HĐ động trong năm học.
+ Đối với hiệu trưởng
Kế hoạch TCM là một trong những loại kế hoạch cơ bản và có tầm quan trọng nhất trong quản l nhà trường; nó là sự triển khai cụ thể việc thực hiện tầm nhìn, chiến lược phát triển và kế hoạch hoạt động trong năm học của nhà trường;
Kế hoạch TCM có nghĩa như là một phương tiện quan trọng trong công tác quản lý, chỉ đạo phát triển nhà trường của Hiệu trưởng, nhất là về phương diện chuyên môn nghiệp vụ; đồng thời là một trong những cơ sở cho hoạt động kiểm tra, đánh giá của hiệu trưởng.
- Đổi mới xây dựng kế hoạch hoạt động năm học của tổ chuyên môn + Cần xác định rõ nội dung của bản kế hoạch TCM
3.2.3.3. Cách thức tiến hành của biện pháp
** Phần mở đầu:
Phần này có nghĩa như là điểm tựa pháp lý cho việc đề xuất các nội dung của kế hoạch. TTCM cần nghiên cứu, nắm vững các cơ sở pháp l để xây dựng kế hoạch của TCM, bao gồm: Các loại nghị quyết của Đảng các cấp (có liên quan đến phát triển giáo dục). Các chỉ thị của Nhà nước, của chính quyền các cấp. Các văn bản chỉ đạo nhiệm vụ năm học của ngành (được ban hành từ các cơ quan quản l nhà nước về giáo dục (Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT). Nghị quyết Chi bộ nhà trường, Nghị quyết Hội nghị cán bộ công chức nhà trường, Kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học của nhà trường (nếu đã có).
* * Phần nội dung:
Nội dung chính của kế hoạch TCM bao gồm 5 vấn đề:
(1) Đặc điểm tình hình:
(2) Các mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ tiêu cơ bản (của các nhiệm vụ) TCM phải thực thi trong năm học.
(3) Các biện pháp thực hiện từng nhiệm vụ: bao gồm các loại biện pháp pháp lý – hành chính, biện pháp nhận thức tư tưởng, biện pháp tâm lý, biện pháp huy động và hỗ trợ nguồn lực/điều kiện, biện pháp kiểm tra, đánh giá…
(4) Xác định lịch trình thực hiện và cách thức kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện các nhiệm vụ, các hoạt động chính của TCM trong năm học (trả lời câu hỏi: lộ trình/kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ/hoạt động chính trong năm học như thế nào? Kiểm tra/
kiểm soát thực hiện kế hoạch thế nào?)
(5) Những đề xuất của TCM: Căn cứ vào mục tiêu và nhiệm vụ đã xác định, đối chiếu với hoàn cảnh thực tế cụ thể của tổ, TCM đưa ra một số đề xuất đối với lãnh đạo nhà trường hoặc các đơn vị, cá nhân có liên quan đê tăng cường sự hỗ trợ hoặc kết hợp hành động…
- Đổi mới quy trình xây dựng kế hoạch TCM:
ước 1: Tổ trưởng chuyên môn lập dự thảo kế hoạch năm học và kế hoạch SHCM dựa trên NCBH
ước 2: Thông qua, lấy ý kiến đóng góp của tập thể
ước 3: Điều chỉnh, hoàn thiện chỉnh lý dự thảo kế hoạch:
ước 4: Gửi dự thảo kế hoạch cho Hiệu trưởng phê duyệt ước 5: Công bố và thực hiện kế hoạch
- Thực hiện chu trình quản lý xây dựng và thực hiện kế hoạch năm học của TCM và kế hoạch SHCM theo NCBH
Chu trình quản lý gồm 4 bước (1) Xây dựng kế hoạch (trọng tâm)
(2) Tổ chức, triển khai việc thực hiện kế hoạch (3) Chỉ đạo thực hiện kế hoạch
(4) Đánh giá việc thực hiện và điều chỉnh kế hoạch 3.2.3.4. Điều kiện thực hiện biện pháp
Hiệu trưởng nhà trường cần có biện pháp định hướng, chỉ đạo tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch SHCM theo NCBH phù hợp với nguồn lực thực hiện và dựa trên kế hoạch của trường. Hiệu trưởng phải giúp TTCM nắm vững chỉ thị của Bộ GD&ĐT về việc thực hiện kế hoạch năm học, nắm vững công văn hướng dẫn của sở GD&ĐT về việc triển khai nhiệm vụ môn học. TTCM phải có kỹ năng xây dựng kế hoạch SHCM theo NCBH của tổ chuyên môn, phải có tầm nhìn về khả năng hoạt động của tổ.
3.2.4. ăng cường chỉ đạo hoạt động tự học, tự bồi dưỡng trong giáo viên để n ng c o trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng chương trình giáo dục phổ th ng năm 2018
3.2.4.1 Mục tiêu của biện pháp
Bồi dưỡng, chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao tay nghề, phát huy những sáng kiến kinh nghiệm chuyên môn cho giáo viên là một nhiệm vụ quan trọng của tổ chuyên môn. Đ y mạnh hoạt động tự học, tự bồi dưỡng trong giáo viên để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng chương trình GDPT 2018 nhằm mục đích:
- Bảo đảm tất cả giáo viên trong nhà trường được bồi dưỡng triển khai đầy đủ các văn bản chỉ đạo, nội dung hướng dẫn thực hiện CTGDPT 2018 và hoàn thành chương trình bồi dưỡng theo hướng dẫn khi bắt đầu triển khai áp dụng chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông đối với lớp 1 từ năm học 2020-2021.
- Xây dựng được đội ngũ GV luôn say sưa với nghề, tinh thông về chuyên môn nghiệp vụ, thường xuyên đổi mới PPDH, ứng dụng CNTT vào dạy học và tạo tiền đề phát triển đội ngũ GV có năng lực chuyên môn tốt, có nghệ thuật sư phạm cao, có năng lực cảm hóa HS, biết động viên HS hăng say, hứng thú học tập, ham tìm tòi, nghiên cứu khoa học, cơ cấu bộ môn hợp l để đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ dạy học theo định hướng đổi mới giáo dục ở trường TH.
3.2.4.2 Nội dung của biện pháp
Thực tế các trường Tiểu học Thành phố Vĩnh Long có đội ngũ GV đều rất trẻ, phần nhiều mới ra trường được vài năm. Những nội dung về đổi mới PPDH, trong đó
có những vấn đề hoạt động TCM đã được họ tiếp cận ngay từ khi còn ở trường đại học tuy nhiên việc vận dụng vào thực tế thì đa số GV còn thiếu kỹ năng và kinh nghiệm.
Vì vậy, hiệu trưởng cần đánh giá thực trạng đội ngũ GV cũng như cơ sở vật chất, kinh phí của nhà trường, năng lực chuyên môn hiện có của mỗi GV, những trang thiết bị hiện có của tập huấn cho toàn thể C GV trong trường một cách hợp lí nhất, phải đảm bảo sao cho mỗi GV đều có điều kiện tham gia học tập. Vào đầu năm học, lãnh đạo nhà trường cần đánh giá thực trạng đội ngũ GV về trình độ chuyên môn, năng lực, kỹ năng soạn giảng, kỹ thuật dự giờ, kỹ thuật ghi chép, và nhận thức cũng như thực hiện đổi mới PPDH. Để làm tốt những công việc trên, hiệu trưởng cần thực hiện các nội dung sau:
- Xây dựng môi trường tự học, tự bồi dưỡng cho giáo viên.
- Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho GV về cách thức dạy học và tự học để thành công trong CTGDPT 2018.
- Chỉ đạo TCM đánh giá năng lực của GV và lựa chọn GV dạy minh họa theo CTGDPT 2018.
- Biểu dương tinh thần học hỏi, những tấm gương sáng trong dạy học theo chương trình GDPT 2018.
3.2.4.3. Cách thức thực hiện biện pháp
a) Xây dựng môi trường tự học, tự bồi dưỡng cho giáo viên:
- Tổ chức tốt Hội giảng - Hội học hàng năm trong đó khuyến khích việc dạy học theo CTGDPT 2018.
Tổ chức bồi dưỡng GV dự thi GV giỏi các cấp, các tiết thi giảng của GV chú trọng vào dạy học theo hướng CTGDPT 2018.
+ Tạo điều kiện cho GV đi thực tế việc triển khai, thực hiện hoạt động tổ chuyên môn theo tiếp cận dạy học theo hướng CTGDPT 2018 ở các cơ sở giáo dục làm tốt và hiệu quả, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học, chất lượng giáo dục trong nhà trường.
b) Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho GV về cách thức dạy học và tự học để thành công trong CTGDPT 2018.
Chỉ đạo TCM tập huấn cho GV những điểm mới trong CTGDPT 2018, đưa ra được mục tiêu của cấp tiểu học; yêu cầu cần đạt về ph m chất, năng lực HS; kế hoạch giáo dục; định hướng về nội dung, phương pháp và đánh giá kết quả giáo dục ở tiểu học (trong Chương trình tổng thể).
Mục tiêu chương trình, yêu cầu cần đạt, nội dung, phương pháp và đánh giá đối với từng môn học ở tiểu học (trong Chương trình môn học).
Tổ chức tập huấn cho cán bộ, giáo viên về nội dung dạy học trong CTGDPT 2018, giúp họ hiểu mục đích, nghĩa và tầm quan trọng nội dung dạy học trong CTGDPT 2018 là con đường để phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên.
Xây dựng kế hoạch cử GV đi tập huấn theo các chương trình kế hoạch của Phòng GD&ĐT, Sở và Bộ GD&ĐT về chương trình dạy học CTGDPT 2018 để thu nhận kiến thức cơ bản và nâng cao trình độ về lĩnh vực này; khai thác sử dụng một cách có hiệu quả các ứng dụng phục vụ công tác chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ, giáo viên trong nhà trường.
Khích lệ GV soạn bài, lập kế hoạch dạy học theo CTGDPT 2018
Hình thành và xây dựng kĩ năng lắng nghe, phản hồi mang tính xây dựng, đặt mình vào vị trí người dạy để có sự chia sẻ tích cực, không biến người dạy thành mục tiêu phê phán, làm cho người dạy ấm ức, nảy sinh các nghĩ tiêu cực, mâu thuẫn cá nhân...
c) Chỉ đạo TCM đánh giá năng lực của GV và lựa chọn GV dạy minh họa theo CTGDPT 2018.
Tổ trưởng chuyên môn căn cứ vào chương trình môn học và sách giáo khoa, các tổ/khối chuyên môn xây dựng kế hoạch môn học.
Hướng dẫn GV xây dựng kế hoạch dạy học với từng bài học trong sách giáo khoa hay từng nội dung môn học hình thành, phát triển ph m chất, năng lực HS.
Căn cứ nội dung từng bài học, xác định mục tiêu hay yêu cầu cần đạt.
Căn cứ vào mục tiêu hay yêu cầu cần đạt của từng bài học, thiết kế bài dạy minh họa bài học theo hướng nghiên cứu bài học từ các hoạt động (mở đầu, hình thành kiến thức mới, luyện tập, vận dụng) phù hợp với từng bài học, thiết kế hoạt động học cho HS (cá nhân, cặp đôi, nhóm, lớp) phù hợp với từng nội dung để giúp HS có thể hoàn thành nhiệm vụ học tập, thiết kế các hoạt động đánh giá (HS tự nhận xét, nhận xét sản ph m học tập của bạn hay nhóm bạn, được GV nhận xét, hướng dẫn, hỗ trợ…).
d) Biểu dương tinh thần học hỏi, những tấm gương sáng trong dạy học Chương trình GDPT 2018.
Chọn một tổ chuyên môn hoặc giáo viên là điển hình, phải là các tổ chuyên môn có các hoạt động tốt, có giáo viên giỏi, tiêu biểu.
Hiệu trưởng tổ chức dự giờ phát hiện những nhân tố nổi trội nhất trong việc thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức dạy học theo CTGDPT 2018.
Biểu dương tinh thần cống hiến, học hỏi tìm ra phương pháp, hình thức dạy học thep CTGDPT mới khi sinh hoạt chuyên môn.
Biểu dương TTCM đã phát huy tổ chuyên môn trong học hỏi, bồi dưỡng theo CTGDPT 2018.
3.2.4.4. Điều kiện thực hiện biện pháp
Để giải pháp thực hiện đạt kết quả tốt thì người cán bộ quản lý cần phải:
Phổ biến yêu cầu, nội dung, định hướng của CTDGPT 2018 cho toàn thể CB, GV trong nhà trường.
Đưa ra các yêu cầu trong dạy học và SHTCM để CB, GV ý thức được tham gia bồi dưỡng, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng chương trình GDPT 2018.
Cần có nguồn kinh phí cho việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên;
Động viên, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi về vật chất, thời gian, tinh thần để giáo viên tự học, tự bồi dưỡng.
Hiệu trưởng phải là người thật sự am hiểu nội dung, CTGDPT 2018, nhưng đồng thời cũng phải là người lãnh đạo hiểu biết tâm lý, hiểu rõ tâm tư nguyện vọng của từng thành viên do mình quản lý.
3.2.5. Đổi mới hoạt động kiểm tr , đánh giá chất ượng giảng dạy, giáo dục của giáo viên trong tổ chuyên môn
3.2.5.1. Mục tiêu của biện pháp
Hoạt động kiểm tra, đánh giá chất lượng giảng dạy, giáo dục của giáo viên là nhiệm vụ của tổ chuyên môn. Hoạt động này nhằm mục đích:
- Điều khiển, điều chỉnh hoạt động tổ chuyên môn đi đúng hướng, đúng với kế hoạch đã đề ra, làm cho hoạt động của tổ chuyên môn không tùy tiện, không ảnh hưởng đến chất lượng dạy học và đáp ứng mục tiêu đã xác định của tổ chuyên môn và của nhà trường;
- Giúp cho Hiệu trưởng quản lý hoạt động tổ chuyên môn đi đúng hướng, đồng thời bổ sung, điều chỉnh những vấn đề phát sinh theo chỉ đạo của cấp trên được kịp thời;
- Đưa ra các tác động tích cực đến việc xây dựng môi trường sư phạm nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn, phát triển năng lực dạy học cho giáo viên.
3.2.5.2. Nội dung của biện pháp Nội dung của kiểm tra bao gồm:
a) Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn đã được xác định từ đầu năm học;
b) Kiểm tra việc thực hiện các hoạt động của tổ chuyên môn như: Đánh giá việc thực hiện kế hoạch tổ chuyên môn; Đánh giá hồ sơ chuyên môn giáo viên; Đánh giá hoạt động sư phạm của giáo viên; Kiểm tra chuyên đề: đổi mới phương pháp dạy học, công tác chủ nhiệm, hoạt động giáo dục hướng nghiệp, giáo dục ngoài giờ lên lớp;...
c) Kiểm tra giáo viên, người trực tiếp thực hiện kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn, người chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn;
d) Hoạt động tổ chuyên môn là hạt nhân hoạt động chuyên môn trong nhà trường có quan hệ chặt chẽ với việc phát triển năng lực dạy học cho giáo viên, vì vậy, việc kiểm tra phải được triển khai đến từng giáo viên để giáo viên có ý thức tự kiểm tra đánh giá hoạt động cá nhân, năng lực dạy học của cá nhân từ đó có phương hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho bản thân.
Để thực hiện được các nội dung trên, hiệu trưởng cần phải:
- Xây dựng kế hoạch kiểm tra hoạt động tổ chuyên môn và giáo viên.
- Thành lập Hội đồng kiểm tra, đánh giá.
- Tổ chức kiểm tra, đánh giá.
3.2.5.3. Cách thức thực hiện biện pháp
a) Xây dựng kế hoạch kiểm tra hoạt động tổ chuyên môn và giáo viên.
Trong kế hoạch xác định rõ các nội dung, mốc thời gian, chỉ tiêu dự kiến kiểm tra - đánh giá trong năm học và được thông báo rộng rãi trong hội đồng sư phạm nhà trường; Chỉ đạo Phó hiệu trưởng chuyên môn và Tổ trưởng chuyên môn theo dõi và tổ chức kiểm tra theo kế hoạch đã đề ra và báo cáo kết quả kịp thời để tổ chức rút kinh nghiệm trong Hội đồng sư phạm nhà trường hoặc tại tổ chuyên môn.
b) Thành lập Hội đồng kiểm tra.
Hiệu trưởng ra quyết định thành lập tổ kiểm tra gồm các thành viên kiểm tra có uy tín, đủ thành phần và có sức thuyết phục đối với giáo viên trong trường, giao nhiệm vụ cho từng thành viên tổ chức bồi dưỡng cho các thành viên cho các thành viên tham gia kiểm tra nắm vững nguyên tắc nghĩa, nội dung và phương pháp thực hiện kiểm tra hoạt động tổ chuyên môn theo quy chế chuyên môn.
c) Thực hiện kiểm tra đánh giá Đối với TCM:
- Kiểm tra đánh giá hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng CTGDPT mới rất phức tạp nhưng hết sức quan trọng nên hiệu trưởng cần sử dụng nhiều nguồn thông tin và thông qua nhiều kênh thông tin để thực hiện kế hoạch kiểm tra -đánh giá, đặc biệt là khâu kiểm tra - đánh giá kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn. Nếu kiểm tra - đánh giá đúng, có tính sư phạm cao sẽ phát huy được sức mạnh nội lực của tập thể sư phạm, ngược lại nếu kiểm tra không chính xác, đánh giá không đúng sẽ phản tác dụng, đưa phong trào đi xuống, không có động lực phấn đấu trong tập thể giáo viên;
- Chia kế hoạch kiểm tra nội bộ thành các phần việc cụ thể để việc theo dõi và thực hiện dễ dàng và có hiệu quả cao: việc kiểm tra thực hiện kế hoạch chuyên môn và dạy học phải kiểm tra thường xuyên, hàng ngày; việc tổ chức kiểm tra chuyên đề, kiểm tra hồ sơ chuyên môn - nghiệp vụ, kiểm tra đột xuất,... thực hiện theo kế hoạch tuần, tháng. Tổ chức rút kinh nghiệm sau mỗi lần thực hiện kế hoạch kiểm tra, đánh giá để giáo viên có biện pháp khắc phục những tồn tại và phát huy những ưu điểm;
- Triển khai thực hiện kế hoạch kiểm tra, đánh giá, tổ chức thực hiện việc kiểm tra các hoạt động tổ chuyên môn: Hoạt động dạy học theo kế hoạch, đổi mới phương pháp dạy học, sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề, đánh giá giáo viên theo chu n nghề nghiệp, vv...
- Tổ chức họp rút kinh nghiệm đánh giá kết quả kiểm tra sau mỗi đợt kiểm tra và ghi vào biên bản lưu hồ sơ để làm căn cứ đánh giá tổ chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên.