TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ
3.2 Giải pháp phòng ngừa rủi ro
Trong các năm tới, sẽ có nhiều khó khăn và thách thức lớn trên thế giới do tình hình hết sức phức tập và những nguy cơ khủng bố, chiến tranh, có tác động xấu làm suy thoái nền kinh tế thế giới. Thực tế, thời gian qua nguy cơ chiến tranh xảy ra trên thế giới đã trở thành hiện thực, thêm vào đó, một số nước trên thế giới trong đó có Việt Nam đang đối mặt với các vụ kiện về kinh tế như vụ kiện về bán phá giá cá Basa, vụ kiện tôm và các loại dịch bệnh đã làm cho hoạt động thương mại giảm sút đáng kể. Những diễn biến này tiếp tục tác động với kinh tế nước ta, trong đó tác động không nhỏ đến hoạt động ngân hàng nói chung và thanh toán quốc tế nói riêng. Để góp phần hạn chế những rủi ro trong lĩnh vực thanh toán quốc tế, theo em cần giải quyết các vấn đề sau:
3.2.1 Đa dạng hoá các hình thức thanh toán
Để đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh chóng của thương mại quốc tế, cần nghiên cứu để có thể đa dạng hoá các hình thức thanh toán đã được nhiều nước trên thế giới sử dụng như: thu đổi sec dịch vụ, chiết khấu chứng từ có giá, thư tín dụng điện tử, nhờ thu bù trừ tự động… cần tiến tới mở rộng và phát triển các nghiệp vụ hoán đổi (swap), kỳ hạn (forward) nghiệp vụ quyền chọn (option)…
để có thể đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng.
3.2.2 Hoàn thiện chương trình ứng dụng công nghệ ngân hàng trong thanh toán quốc tế
Thế kỉ 21, thế kỉ của khoa học công nghệ hiện đại, thế kỉ của hội nhập khu vực và thế giới, hội nhập quốc tế về ngân hàng, xu thế phát triển thương mại điện tử ngày càng cao, đòi hỏi ngân hàng phải quan tâm tới đổi mới công nghệ, ứng dụng công nghệ hiện đại vào hoạt động ngân hàng nói chung và hoạt động thanh toán nới riêng. Mặt khác, trong cơ chế thị trường, nhu cầu của khách hàng ngày càng cao hơn và đa dạng hơn, muốn thu hút khách hàng ngày càng cao thì yêu cầu chất lượng dịch vụ ngân hàng cũng phải cao vậy chỉ có ứng dụng ngân hàng mới có thể áp dụng được.
- Một thực trạng mà NHĐT & PTVN – Chi Nhánh Đông Đô đang gặp phải đó là cơ sở vật chất kỹ thuật ngân hàng còn nhiều hạn chế trong khi thanh toán quốc tế đòi hỏi có máy móc và công nghệ hiện đại. Mạng nội bộ MART BANK của ngân hàng nhiều lúc còn trục trặc, máy còn bị treo. Việc ứng dụng công nghệ ngân hàng đã và đang trở thành 1 xu thế tất yếu trong hoạt động ngân hàng trong giao dịch quốc tế, các ngân hàng quốc doanh và 1 số ngân hàng cổ phần đã tham gia mạng Swift toàn cầu. Nhờ đó đã góp phần rút ngắn thời gian giao dịch, nâng cao hiệu quả trong thanh toán nói chung và trong thanh toán quốc tế nói riêng. Tuy nhiên, nếu chỉ tham gia mạng thanh toán Swift thì chưa đủ, ngân hàng cần phải ứng dụng nhiều chương trình ứng dụng công nghệ khác vào lĩnh vực thanh toán quốc tế như: tài trợ thương mại, vi tính hoá hệ thống hạch toán kế toán, hệ thống báo cáo thống kê về thanh toán quốc tế, mọi yêu cầu, thông tin về hoạt động thanh toán quốc tế đều có thể triển khai trên hệ thống máy vi tính.
Áp dụng giải pháp này mang lại những lợi ích thiết thực: giảm được nhân lực ở 1 số bộ phận, tiết kiệm thời gian giao dịch, giảm chi phí dịch vụ, nắm bắt được kịp thời các thông tin, yêu cầu dữ liệu về thanh toán quốc tế đảm bảo an toàn trong thanh toán, nâng cao thanh toán quốc tế nói riêng và hoạt động kinh doanh ngân hàng nói chung.
3.2.3 Quản trị rủi ro thanh toán quốc tế a) Đối với phương thức tín dụng chứng - Công tác tổ chức đào tạo cán bộ:
Con người là yếu tố trung tâm, quyết định hiệu qủa trong mọi hoạt động kinh doanh nói chung và hiệu quả hoạt động tín dụng ngân hàng nói riêng. Vì vậy, việc đào tạo một đội ngũ cán bộ tín dụng có trình độ nghiệp vụ cao, có đạo đức và tinh thần trách nhiệm tốt đối với công việc là một trong những biện pháp rất quan trọng để hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng.
Cùng với việc tổ chức các hoạt động đào tạo cán bộ, ngân hàng còn cần phải đề ra những tiêu chuẩn về bằng cấp, kinh nghiệm, trình độ ngoại ngữ hay khả năng giao tiếp làm cơ sở cho việc tuyển chọn cán bộ, đồng thời khuyến khích
cán bộ cũ của ngân hàng không ngừng tự học, tự bồi dưỡng để trau dồi kiến thức năng lực.
Bên cạnh việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, ban lãnh đạo ngân hàng phải cân nhắc thận trọng trong khi bố trí nhân sự để phát huy được thế mạnh và hạn chế được nhược điểm của mỗi cán bộ. Ngoài ra, việc đề ra một chế độ đãi ngộ xứng đáng như về lương thưởng đối với cán bộ tín dụng để động viên, khuyến khích kịp thời nhằm làm cho cán bộ, nhân viên không ngừng nâng cao tinh thần trách nhiệm, kích thích sự cố gắng phấn đấu trong công tác nghiệp vụ của mỗi người.
- Tăng cường công tác thu thập và xử lý thông tin:
Thu thập, phân tích và xử lý kịp thời, chính xác các thông tin liên quan đến hoạt động tín dụng là điều hết sức cần thiết, nó giúp nâng cao hiệu quả công tác tín dụng và hạn chế rủi ro.
Trên cơ sở những thông tin thu thập được, cần phân tích cẩn thận để có quyết định chính xác, tránh để xảy ra rủi ro do khách hàng sử dụng các thủ đoạn lừa đảo, giả mạo hồ sơ vay vốn hay tận dụng các sơ hở của pháp luật để dùng một tài sản thế chấp vay vốn nhiều ngân hàng khác nhau.
Sau khi vay vốn, vấn đề đặt ra là phải giám sát người vay, đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục đích và tiến độ. Việc giám sát có thể được thể hiện qua nhiều hình thức như kiểm tra định kỳ các báo cáo tài chính của doanh nghiệp, kiểm tra tình hình sản xuất kinh doanh thực tế, kiểm tra khả năng chi trả, thanh toán của doanh nghiệp ... kịp thời phát hiện những dấu hiệu rủi ro tín dụng để sớm có biện pháp xử lý thích hợp.
- Linh hoạt sáng tạo trong xử lý nghiệp vụ:
Trong quá trình cho vay, không phải lúc nào cũng suôn sẻ, tránh được rủi ro, kể cả khi công tác thẩm định đã được thực hiện tốt, kế hoạch vay vốn vẫn có thể gặp khó khăn nảy sinh trong thời gian sử dụng vốn vay. Vì vậy, sự linh hoạt, sáng tạo trong xử lý nghiệp vụ của cán bộ tín dụng là một biện pháp quan trọng nhằm hạn chế rủi ro tín dụng.
Khi khách hàng gặp khó khăn trong quá trình sản xuất kinh doanh, rủi ro tín dụng là điều rất dễ xảy ra. Trong những tình huống đó, cán bộ tín dụng kết hợp với doanh nghiệp cùng tháo gỡ khó khăn sẽ bảo vệ được lợi ích của cả doanh nghiệp và ngân hàng. Khi đó có thể áp dụng một số biện pháp sau:
+ Gia tăng khối lượng tiền cho vay đối với những doanh nghiệp có phương án phục hồi sản xuất có tính khả thi cao. Giải pháp này chỉ thực sự có hiệu quả khi cả ngân hàng và doanh nghiệp đều phải nỗ lực cho doanh nghiệp đi lên. Nếu không có sự giúp đỡ này của ngân hàng thì món nợ của doanh nghiệp có nhiều khả năng không thể được thanh toán dẫn đến rủi ro tín dụng của ngân hàng.
+ Ngân hàng có thể kêu gọi người bảo lãnh để cứu giúp cho doanh nghiệp đồng thời đảm bảo được sự san sẻ rủi ro.
+ Cán bộ tín dụng có thể cố vấn đề như sáng kiến cải tiến, chuyển nhược hoạt động sản xuất kinh doanh, phát hiện bất hợp lý giúp doanh nghiệp tự tháo gỡ khó khăn.
b) Đối với phương thức thanh toán nhờ thu
Áp dụng 1 biện pháp đảm bảo kèm theo trong những trường hợp ứng trước tiền cho các bộ chứng từ nhờ thu. Trong quy trình thanh toán nhờ thu của ngân hàng, ngân hàng sẽ chiết khấu chứng từ nhờ thu DA trên cơ sở đã được ngân hàng nước ngoài điện báo ngày chấp nhận đáo hạn, ngân hàng thu hộ là ngân hàng có uy tín. Tuy nhiên, không có 1 điều luật quốc tế nào rằng buộc trách nhiệm của ngân hàng. Vì vậy, trong thực tiễn phát sinh nhiều bộ chứng từ nhờ thu hàng xuất khẩu của khách Việt Nam mặc dù đã được người mua chấp nhận thanh toán nhưng cho đến ngày đáo hạn, việc thanh toán không được thực hiện đúng cam kết.
Thường thì sau ngày đáo hạn hàng tháng trời người bán mới nhận được tiền.
Bộ chứng từ được thu hàng xuất không có cơ sở pháp lý đảm bảo an toàn trong thanh toán trong ngân hàng. Còn đối với bộ chứng từ nhờ thu DP, ngân hàng sẽ chiết khấu với thời gian tối đa 60 ngày, nhưng trong thực tế các bộ chứng từ nhờ thu DP cũng bị người thu trì hoãn, kéo dài thời gian thanh toán, có khi vượt quá
60 ngày. Do đó, trước khi quyết định chiết khấu ngân hàng cần xem xét kỹ khả năng tài chính của khách hàng mà quyết định hoặc áp dụng kèm theo biện pháp đảm bảo an toàn khác như cầm cố, thế chấp, bảo lãnh. Áp dụng biện pháp này sẽ mang lại hiệu quả cho ngân hàng trong đảm bảo khả năng thu hồi vốn, thu được nợ và lãi trên số tiền ứn trước, giảm thiểu được rủi ro.
c) Đối với phương thức thanh toán chuyển tiền
Cần xem xét và lựa chọn ngân hàng thanh toán phù hợp, thông thường chuyển tiền được thanh toán ghi nợ, có tại cùng ngân hàng mà cà NHĐT &
PTVN – Chi nhánh Đông Đô và ngân hàng nhận điện cùng có quan hệ thanh khoản thì khách hàng không bị thu phí hoặc chỉ bị thu 1 khoản phí không đáng kể. Nếu ngân hàng không quan tâm đến điều này, lúc sử dụng thanh toán từ tài khoản Nostro tại ngân hàng này, lúc thực hiện tại ngân hàng kia thì trong thanh toán chuyển tiền sẽ phát sinh những khoản phí do thanh toán vòng vo qua ngân hàng trung gian gây lãng phí cho khách hàng. Ngân hàng phải thường xuyên quan tâm đối chiếu danh sách các ngân hàng đại lý của NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô và ngân hàng đại lý của ngân hàng nước ngoài để tìm ra những ngân hàng thích hợp với từng thị trường mà lựa chọn ngân hàng thanh toán cho phù hợp. Với biện pháp này các doanh nghiệp sẽ thấy hiệu quả do NHĐT &
PTVN – Chi nhánh Đông Đô mang lại cho họ. Chắc chắn rằng NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô sẽ thu hút đựoc khách hàng ngày càng nhiều hơn sẽ khơi tăng hiệu quả kinh doanh cho ngân hàng.
d) Đối với quá trình điều vốn ghi nợ:
Để quá trình đòi tiền hàng xuất theo phương thức thanh toán L/C hoặc nhờ thu cho khách hàng được thu hồi an toàn, nhanh chóng và hạn chế tối đa mọi khoản phí dịch vụ hoặc điện phí do ngân hàng nước ngaòi thu của khách hàng xuất khẩu. Trong quá trình kiểm tra chứng từ, cần phải thận trọng kiểm tra bộ chứng từ đảm bảo phù hợp với điều khoản và điều kiện của L/C. NHĐT &
PTVN – Chi nhánh Đông Đô cần tìm hiểu cac tài khoản mà ngân hàng trả tiền mở ở các ngân hàng dại lý ở nước ngaòi, các mức phí mà ngân hàng nước ngoài
sẽ thu trong quá trình thanh toán. Trên cơ sở đó, NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô sẽ yêu cầu ngân hàng trả tiền thanh toán tiền hàng vào tàI khoản nostro mà NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô và ngân hàng trả tiền cùng mở tại ngân hàng đó, hoặc điều kiện hàng xuất về cac ngân hàng có mức phí thấp nhất.
Điều này không những giảm được các khoản điện phí của ngân hàng nước ngaòi thu của khách hàng trong nước mà còn hạn chế quá trình thanh toán lòng vòng, thời gian thanh toán từ tàI khoản Nostro của ngân hàng trả tiền đến tài khoản Nostro cua NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô. Biện pháp nghiệp vụ này, tưởng chừng như đơn giản nhưng nếu cán bộ thanh toán quốc tế không quan tâm đến điều này sẽ gây tốn kém cho khách hàng những khoản điện phí. Ngược lại, nếu cán bộ NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô quan tâm đến điều này thì sẽ mang lại hiệu quả cao cho khách hàng nhờ đó sẽ tạo được uy tín cho ngân hàng đối với khách hàng, thu hút được khách hàng ngày càng nhiều hơn và hiệu quả hoạt động thanh toán sẽ được nâng cao.
3.2.4 Phát triển dịch vụ tư vấn
Trong tình hình thực tế hiện nay, đa số các nhà kinh doanh xuất nhập khẩu còn thiếu kinh nghiệm trong thương lượng, kí kết hợp đồng ngoại thương. Nhất là doanh nghiệp tư nhân, mới bước vào thương trường quốc tế thiếu trình độ chuyên môn về thanh toán quốc tế, non yếu về trình độ ngoại ngữ, không am hiểu các điều kiện thương mại quốc tế. Thường dẫn đến kết quả là phát sinh tranh chấp, kiện tụng, kinh doanh kém hiệu quả. Chính vì vậy công tác từ vấn của ngân hàng là rất quan trọng.
Với vai trò tư vấn, ngân hàng có thể tư vấn cho khách hàng những điều khoản cần rằng buộc trong hợp đồng, lựa chọn cac điều kiện thanh toán phù hợp với từng phương thức thanh toán, nếu có thể ngân hàng còn tư vấn cho khách hàng ở góc độ rộng hơn về hoạt động thương mại xuất nhập khẩu, về các điều kiện thương mại quốc tế, về kiến thức pháp luật liên quan của Việt Nam. Dịch vụ tư vấn càng phát triển, ngân hàng sẽ tạo được niềm tin đối với khách hàng, sẽ
nâng cao hiệu quả kinh doanh cho ngân hàng đặc biệt có thể hạn chế rủi ro trong kinh doanh ngân hàng.
Việc thực hiện dịch vụ tư vân khá phức tạp, nó đòi hỏi một kỹ năng giao tiếp, một trình độ chuyên môn sâu, nhiều kinh nghiệm được tích luỹ của mỗi nhân viên ngân hàng và nhà lãnh đạo. Muốn thực hiện được dịch vụ này bản thân từng nhân viên ngân hàng cũng như lãnh đạo cần được thường xuyên đào tạo và đào tạo lại để thích ứng với cơ chế thị trường đang thay đổi hàng ngày.
Thời gian qua, ngân hàng đã tư vân cho khách hàng về thanh toán quốc tế rất nhiều, nhưng chưa coi đây là dịch vụ phải thu phí để tạo doanh thu cho ngân hàng nên chưa xây dựng biểu phí dịnh vụ hoạt động này. Vì vậy, trong tương lai nếu coi đây là một dịch vụ thì ngân hàng phải thu phí và khi nó đã được khách hàng quan tâm thì khoản phí dịch vụ thu về từ hoạt động này sẽ tăng.
3.2.5 Mở rộng quan hệ ngân hàng đại lý
Trong quá trình xử lý nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại, hệ thống các ngân hàng đại lý có đóng góp tích cực trong việc phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế rất nhiều. Thông qua mối quan hệ tài khoản, hợp tác trong việc cung cấp thông tin về tài chính và khách hàng nước ngoài, hỗ trợ các dịch vụ trong quá trình thực hiện thanh toán quốc tế, hỗ trợ đào tạo cán bộ thanh toán quốc tế để có thể phục vụ đắc lực cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Bên cạnh việc duy trì mối quan hệ tốt với các ngân hàng truyền thống, lâu đời, NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô cần tích cực, chủ động hơn nữa trong phát triển và mở rộng các quan hệ đại lý với các ngân hàng trên thế giới, tiếp cận với các ngân hàng ở các nước mà Việt Nam đã và đang có quan hệ thương mại, xây dựng một chiến lược về công tác quan hệ đại lý thực sự có hiệu quả khi:
+ Có sự kết gắn công tác quan hệ đại lý với công tác khach hàng.
+ Chủ động tìm kiếm ngân hàng đại lý ở những thị trường mới, thị trường Việt Nam mới có quan hệ thương mại và mời chào dịch vụ với họ.
+ Thường xuyên theo dõi, đánh giá mối quan hệ giữa NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô và ngân hàng đại lý trên các mặt giao dịch, thanh toán để xếp hạng uy tín, lựa chọn ngân hàng thanh toán có hiệu quả nhất.
Sau khi đã thiết lập được quan hệ đại lý, NHĐT & PTVN – Chi nhánh Đông Đô cần bổ sung cập nhập kịp thời trên mạng các ngân hàng này cả về tên, mã nhằm giúp quá trình tra cứu, chọn lựa ngân hàng trong thực hiện nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại các chi nhánh được nhanh chóng và kịp thời.
3.2.6 Thực hiện kiểm toán hoạt động thanh toán quốc tế
Hoạt động thanh toán quốc tế ngày càng đa dạng và phức tạp hơn, rủi ro ngày càng nhiều hơn, yêu cầu kiểm toán cho hoạt động thanh toán quốc tế cần được đặt ra cho ngân hàng. Cán bộ kiểm tra, kiểm toán nội bộ cần được đào tạo toàn diện các mặt nghiệp vụ, cần đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực thanh toán quốc tế, được cọ sát thực tế thông qua luân chuyển cán bộ, cán bộ trước khi bố trí công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ phải được phân công làm công tác thanh toán quốc tế một thời gian để nắm bắt thực tế. Chỉ khi được trang bị một kiến thức cả về lý luận, cả về thực tiễn trong lĩnh vực này thì bộ phận kiểm tra nội bộ mới mạnh dạn xây dựng chương trình kiểm toán cho hoạt động này. khi hoạt động này được quan tâm thì mức độ sai sót giảm đi và rủi ro sẽ được hạn chế dẫn đến hiệu quả được nâng lên.
Sự an toàn và hiệu quả trong kinh doanh ngân hàng là mục tiêu chủ yếu của hoạt động kiểm toán nội bộ. Trong đó, an toàn và hiệu quả trong lĩnh vực hoạt động thanh toán quốc tế là một trong những tiêu chí để đánh giá khả năng hội nhập quốc tế ngân hàng. Vì vậy, để tránh rủi ro trong thanh toán quốc tế có thể ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh ngân hàng, ảnh hưởng đến uy tín ngân hàng trên thương trường quốc tế.
3.2.7 Thống nhất mô hình tổ chức hoạt động thanh toán quốc tế toàn hệ thống
Hiện nay, mô hình tổ chức nghiệp vụ thanh toán quốc tế của các chi nhánh cùng cấp chưa nhất quán, mỗi nơi một khác, còn chồng chéo nghiệp vụ giữa các