PHẦN II: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP VỀ THUÊ VÀ CHO THUÊ TSCĐ
2. Thực trạng của hoạt động thuê tài chính hiện nay
Qua một thời gian thực hiện, nghiệp vụ cho thuê tài chính mang lại hiệu quả, góp phần giảm những khó khăn cho các doanh nghiệp về nguồn vốn đầu tư
dài hạn vào máy móc thiết bị, đồng thời tạo điều kiện cho DN tiếp cận với thiết bị và công nghệ hiện đại. Cho thuê tài chính tỏ ra rất thích hợp đối với các DN trong giai đoạn tái cấu trúc và cơ cấu lại dây chuyền công nghệ. Tuy vậy, hiện nay hoạt động cho thuê tài chính chưa phát triển ngang tầm với những ưu thế của nó, điều này có thể do những nguyên nhân sau đây:
- Giá cho thuê tài chính cao hơn lãi suất đi vay khoảng 20% vì đa số các công ty đều phải đi vay vốn trung dài hạn để mua thiết bị máy móc động sản để cho thuê mà không được huy động tiền gửi thêm vào đó là chi phí hoạt động của công ty cho thuê tài chính như phí thẩm định dự án bảo hiểm. Đó là điều bất lợi khiến cho các công ty cho thuê tài chính không hấp dẫn người thuê nhất là trong điều kiện các doanh nghiệp còn rất khó khăn, do vật đi thuê tài chính chỉ là phương án lựa chọn cuối cùng sau mua thiết bị trả chem. nước ngoài, vay vốn các ngân hàng.
- Hiện nay ở nước ta khung pháp lý để hoạt động chưa đầy đủ. Tuy pháp luật đã có những quy định bảo vệ quyền sở hữu của công ty thuê mua đối với tài sản cho thuê nhưng trên thực tế quyền này chua được đảm bảo về mặt pháp lý, luật pháp chưa đưa ra các biện pháp hữu hiệu nào để đảm bảo tuyệt đối ngăn chặn việc các doanh nghiệp đi thuê đánh tháo tài sản thuê mang tài sản thuê đi cầm cố thế chấp. Bởi lẽ Việt Nam chưa có cơ quan nào được chỉ định đứng ra đăng ký tài sản cho thuê chứng thực quản lý hợp đồng thuê mua công nhận và ký hiệu sở hữu mà công ty thuê mua đính vào tài sản mang cho thuê của mình.
Vấn đề cần tháo gỡ ở đây là phải giải quyết mối quan hệ giữa công ty thuê mua tài chính với các cơ quan quản lý nhà nước trong đó quan trọng nhất là việc đăng ký quản lý chứng thực hợp đồng để giúp các công ty thu mua nắm giữ quyền sở hữu trọn vẹn không chỉ về mặt pháp lý mà cả về mặt thực tế, nên chăng cơ quan nào tiến hành đăng ký hợp đồng thì cơ quan đó có trách nhiệm quản lý hợp đồng. Vấn đề chuyển quyền sở hữu khi kết thúc hợp đồng: nếu nộp
thuế tước bạ lần nữa thì doanh nghiệp đi thuê phải nộp thuế hai lần, một lần khi chuyển quyền thuê và một lần khi chuyển quyền sở hữu. Cơ sở pháp lý để xử lý các trường hợp tranh chấp hợp đồng cho thuê hiện còn bỏ ngỏ, đến nay hợp đồng cho thuê tài chính mới chỉ được đăng ký tại ngân hàng nhà nước còn cơ quan nào đứng ra quản lý hợp đồng, có trách nhiệm phân xử trong các trường hợp xảy ra tranh chấp vẫn còn là câu hỏi chưa có lời giải đáp. Những quy định về bắt buộc phải đăng ký tài sản cho thuê là phương tiện vận tải tại tỉnh thành phố nơi công ty tài chính đóng trụ sở là không phù hợp và quá cứng nhắc vì một công ty cho thuê tài chính tại Hà Nội vẫn có quyền hoạt động cho thuê tài chính tại thành phố Hồ Chí Minh hoặc bất cứ nơi nào trên đất nước Việt Nam.
- Nghiệp vụ cho thuê tài chính là một nghiệp vụ mới ở Việt Nam, chưa được xã hội chấp nhận rộng rãi vì nó như là một hàng hoá mới mẻ không chỉ với người tiêu ding mà ngay cả với người bán.Việc tuyên truyền quảng cáo về những lơi ích, tác dụng của nghiệp vụ này chưa được sâu rộng trong các doanh nghiệp và dân cư.
- Và vấn đề là nội tại của công ty cho thuê tài chính. Điều kiện được thuê còn quá chú trọng đến lịch sử người thuê hơn là tương lai của dự án thuê.
Ngoài ra thủ tục cho thuê của các công ty cho thuê quá chặt chẽ, phức tạp, chưa có nhiều hình thức cho thuê thích ứng với điều kiện hiện tại của các Doanh nghiệp tại Việt nam
- Phạm vi hoạt động cho thuê TSCĐ thuê tài chính quá hẹp chỉ gồm các doanh nghiệp trực tiếp sử dụng tài sản thuê theo mục đích kinh doanh đã đăng ký, trong khi đó nhu cầu đi thuê tài sản theo hình thức cho thuê tài chính còn nảy sinh từ nhiều tổ chức cá nhân khác như các trường học, bệnh viện, các hộ kinh doanh cá thể…
- Việc đánh giá giá trị hiện tại của khoản tiền thanh toán tối thiểu chỉ ghi
"chiếm phần lớn giá trị hợp lý của tài sản cho thuê" và việc xác định một tài sản là thuê tài chính căn cứ vào thời gian cho thuê chiếm " phần lớn " thời gian sử dụng hữu ích của tài sản.Thời gian sử dụng của TSCĐ thuê tài chính không được đưa ra một các rõ ràng. Phải chăng việc xác định thời gian sử dụng của tài sản thuê tài chính được xác định là:
Thời gian thuê TSCĐ ghi trong hợp đồng?
Thời gian sử dụng của TSCĐ thuê tài chính được xác định căn cứ vào các tiêu chuẩn như trong điều 15 của chế độ quản lý sử dụng trích khấu hao TSCĐ quy định cho TSCĐ hữu hình?
Việc xác định thời gian sử dụng của TSCĐ thuê tài chính không rõ ràng do đó việc tính khấu hao TSCĐ thuê tài chính lại càng khó hơn. Các con số đánh giá các tiêu chuẩn trên rất khó xác định thậm chí khá " trừu tượng". Điều này dễ tạo điều kiện cho các bên tham gia hoạt động thuê tài chính "lách luật"dẫn đến những hành vi tiêu cực.
4. Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện chế độ tài chính và kế toán TSCĐ thuê và cho thuê tài chính:
Để khắc phục những tồn tại nhằm hoàn thiện và phát triển nghiệp vụ cho thuê tài chính, em xin kiến nghị một số giải pháp sau:
Về bên thuê và các đối tác trong cho thuê tài chính: theo các văn bản hiện hành thì bên thuê chỉ là các doanh nghiệp được thành lập theo pháp luật Việt Nam. Căn cứ vào thực tế hiện nay, em nghĩ nên mở rộng đối tượng “ bên thuê” là mọi tổ chức, đơn vị và các nhân chứng minh được khả năng thanh toán tiền thuê của mình. Các đối tác tham gia thành lập công ty cho thuê tài chính không nên chỉ giới hạn ở các doanh nghiệp trong nước mà nên bổ sung thêm đối tác tham gia thành lập là các doanh nghiệp nước ngoài. Việc các doanh nghiệp
không phải là tổ chức tín dụng tham gia thành lập công ty cho thuê tài chính đã trở nên khá phổ biến ở nhiều nước. Sự tham gia của các doanh nghiệp nước ngoài trong đối tác của các công ty cho thuê tài chính giúp cho các công ty trong nước tiếp tiếp cận nhanh với nguồn máy móc thiết bị và công nghệ hiện đại trên thế giới. Tuy nhiên đối tác là các tổ chức tín dụng phải chiếm tỷ lệ vốn đủ lớn để chi phối hoạt động của công ty.
Nên sớm thành lập cơ quan xác định giá trị máy móc thiết bị mới và cũ.
Khi cân nhắc một giao dịch cho thuê tài chính, một trong những điểm quan trọng mà các bên tham gia cho thuê tài chính muốn biết là giá trị còn lại của tài sản cho thuê và khả năng bán lại nó trên thị trường. Đối với một số máy móc thiết bị công nghiệp như máy phát điện, nồi hơn, máy dệt… hoặc các loại phương tiện giáo thông vận tải, thị trường máy móc cũ tương đối phổ biến. Tuy nhiên hiện vẫn chưa có một cơ quan hay tổ chức có thẩm quyền, uy tín nào cung cấp các dịch vụ giám định, đánh giá giá trị máy móc một cách chuyên nghiệp.
Việc đánh giá chỉ thực hiện theo cảm tính, dễ nảy sinh nhiều vấn đề tranh chấp do thiếu tính khách quan, khoa học trong định giá. Nên chăng Nhà nước giao chức năng này cho các cơ quan giám định chất lượng Việt Nam và hỗ trợ bằng pháp lệnh về thành lập cũng như hoạt động của các tổ chức này về việc giám định chất lượng, định giá tài sản cũ và mới.
Cho phép các công ty cho thuê tài chính được thực hiện các dịch vụ tài chính khác nhằm đa dạng hoá các loại hình dịch vụ kinh doanh của mình, có như vậy mới giảm thiểu được rủi ro do chỉ thực hiện một nghiệp vụ là cho thuê tài chính. Đây cũng là cách thức mà hầu hết các công ty cho thuê tài chính lớn trên thế giới áp dụng, họ không bao giờ chỉ thực hiện đơn thuần một nghiệp vụ là cho thuê tài chính.
Một vấn đề nữa là nâng cao nhận thức đối với doanh nghiệp và cá nhân khi tiếp cận dịch vụ cho thuê tài chính. Cho thuê tài chính là dịch vụ còn mới
mẻ đối với các chủ thể vay vốn. để mở rộng và nâng cao hiệu quả của kênh tiếp vốn này, cần phải có chương trình phổ biến kiến thức cơ bản về cho thuê tài chính thông qua các lớp tập huấn, hội thảo, bằng các phương tiện thông tin như truyền hình, báo, đài, tờ rơi để các thành phần kinh tế biết và hiểu sâu sắc dịch vụ cho thuê tài chính này. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác tư vấn về những vấn để có liên quan đến cho thuê tài chính, đẩy mạnh công tác tiếp thị, định kỳ tổ chức hội nghị khách hàng… qua đó giúp khách hàng hiểu biết và sử dụng dịch vụ cho thuê tài chính một cách hiệu quả nhất.
Về quy định trong việc chuyển giao quyền sở hữu:
Theo quy định thì bên thuê được nhận quyền sở hữu tài sản thuê hoặc được tiếp tục thuê theo sự thoả thuận khi kết thúc hợp đồng thuê. Hay khi kết thúc hợp đồng thuê, bên thuê được nhận quyền lựa chọn mua tài sản thuê theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trịn thực tế của tài sản thuê tại thời điểm mua lại.
Như vậy, xét về lâu dài, quy định đó sẽ không thuận lợi đối với người đi thuê (chủ yếu là các doanh nghiệp thiếu vốn ở Việt nam). Trong trường hợp họ muốn mua lại TSCĐ đi thuê thì cũng phải chờ cho đến khi kết thúc hợp đồng thuê. Lúc đó, với sự tiến bộ của kĩ thuật mới, liệu họ còn muốn mua lại TSCĐ đi thuê nữa không? Mặt khác, với những TSCĐ thuê trong thời gian dài và giá trị lớn, bên thuê thay vì có thể nhận được quyền sở hữu khi kết thúc hợp đồng thuê thì lại phải bỏ tiền ra tiếp tục thuê (nếu muốn). Mặc dầu hoạt động cho thuê còn mới lạ ở Việt Nam nhưng trên thế giới, hoạt động này đã xuất hiện từ rất lâu. Các quy chế và điều kiện cho thuê đã hình thành, được các công ty cho thuê xây dựng và thông qua. Vì vậy, hoạt động cho thuê tài chính ở Việt Nam cũng cần tuân thủ các quy chế và thủ tục đó, tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam. Do đó, chúng ta nên quy định: Khi kết thúc hợp đồng thuê, quyền sở hữu tài sản phải được chuyển cho bên đi thuê, hoặc khi kết
thúc hợp đồng thuê hay tại bất kỳ một thời điểm nào đó, bên đi thuê được phép lựa chọn mua TSCĐ đi thuê với giá thấp hơn giá trị thực tế của TSCĐ thuê.
Về phương pháp tính khấu hao TSCĐ thuê tài chính:
Việc tính khấu hao TSCĐ theo chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ la phương pháp khấu hao theo đường thẳng. Mức khấu hao được xác định dựa trên thời gian sử dụng của tài sản và nguyên giá của tài sản. Thời gián sử dụng của TSCĐ thuê tài chính có thể được xác định là:
+ Thời gian thuê TSCĐ ghi trong hợp đồng
+ Thời gian sử dụng của TSCĐ thuê tài chính được xác định căn cứ vào các tiêu chuẩn quy định trong chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ quy định cho TSCĐ hữu hình.
Nếu như trên thì cách xác định thời gián sử dụng của TSCĐ thuê tài chính còn chưa tính tới đầy đủ các tiêu chuẩn để một tài sản là TSCĐ thuê tài chính. Nếu hợp đồng thuê TSCĐ tài chính là ở trong trường hợp hai tiêu chuẩn đầu, mà thời gian sử dụng quy định ở đây là thời gian thuê tài sản thì khi kết thúc hợp đồng, TSCĐ thuê tài chính đã khấu hao hết, lúc đó tài sản thuê thực sự trở thành của bên đi thuê có còn ý nghĩa nữa hay không? Vì vậy việc xác định thời gian sử dụng của TSCĐ phải làm cơ sở cho việc tính khấu hao TSCĐ thuê tài chính một cách phù hợp, chúng ta nên phân việt rõ thời gian sử dụng để khấu hao TSCĐ thuê tài chính trong hai trường hợp:
Trường hợp 1: Nếu hợp đồng thuê tài sản tài chính thoả mãn một trong hai điều kiện đầu thì thời gian sử dụng để xác định khấu hao TSCĐ thuê tài chính là thời gian sử dụng hữu dụng thực sử của tài sản thuê đó. Vì thường khi kết thúc hợp đồng thuê, tài sản thuê sẽ thuộc về bên đi thuê.
Mức khấu hao bình quân năm =
Nguyên giá
Thời gian sử dụng
Thời gian sử dụng xác định theo quy định cho từng loại tài sản cụ thể tỏng khung thời gian sử dụng các loại TSCĐ ban hành kèm theo quyết định số 166/1999/QĐ-BTC
Trường hợp 2: Nếu hợp đồng thuê TSCĐ thuê tài chính thoả mãn một trong hai điều kiện cuối thì thời gian sử dụng để xác định khấu hao TSCĐ thuê tài chính ở bên đi thuê ngắn hơn thời gian trong hợp đồng thuê hoặc thời gian hữu dụng của tài sản thuê thì khi kết thúc hợp đồng, tài sản thuê vẫn thuộc về bên thuê.