I. BÀI TẬP LÝ THUYẾT
Câu 102: Lợi nhuận thương nghiệp có đươc do bán hàng hóa với mức giá:
a. Cao hơn giá trị b. Bằng giá trị c. Thấp hơn giá trị Trả lời:
Khi phân công lao động phát triển tới một trình độ nhất định, bộ phận tư bản công nghiệp hoạt động trong lưu thông được tách rời ra trở thành tư bản độc lập và thực hiện chức năng riêng biệt. Bộ phận tư bản đó được gọi là tư bản thương nghiệp.
Tư bản thương nghiệp vận động theo công thức T – H – T’. Sự vận động này cho thấy tư bản thương nghiệp chỉ hoạt động trong lĩnh vực lưu thông.
Tư bản thương nghiệp ra đời từ tư bản công nghiệp, do đó nó vừa tồn tại độc lập và vừa không tách rời tư bản công nghiệp.
Để tồn tại tư bản thương nghiệp cũng phải thu được lợi nhuận. Tuy nhiên giá trị thặng dư không được tạo ra trong lưu thông. Vậy nhà tư bản thương nghiệp thu được lợi nhuận từ đâu?
Do vai trò quan trọng của lưu thông đối với sản xuất, nhà tư bản thương nghiệp phải nhượng lại một phần giá trị thặng dư được tạo ra trong sản xuất cho nhà tư bản thương nghiệp. Nhà tư bản thương nghiệp mua hàng hóa của nhà tư bản công nghiệp thấp hơn giá trị (Nhà tư bản công nghiệp bán hàng hóa thấp hơn giá trị là tự nguyện nhượng lại một phần giá trị thặng dư cho nhà tư bản thương nghiệp). Sau đó nhà tư bản thương nghiệp bán hàng hóa cho người tiêu dùng đúng bằng với giá trị của hàng hóa và thu được một khoản chênh lệch là lợi nhuận thương nghiệp.
Vậy đáp án (b).
Câu 103: Với một lượng tư bản đầu tư bằng nhau, lợi nhuận thương nghiệp so với lợi nhuận công nghiệp:
a. Lớn hơn
64
b. Bằng c. Nhỏ hơn Trả lời:
Lợi nhuận thương nghiệp là phần giá trị thặng dư dôi ra ngoài lợi nhuận bình quân được nhà tư bản công nghiệp nhượng lại cho nhà tư bản thương nghiệp để tiêu thụ hàng hóa cho mình. Vậy giá trị thặng dư phân chia giữa nhà tư bản công nghiệp và nhà tư bản thương nghiệp theo nguyên tắc nào?
Chúng ta phân tích ví dụ sau:
Giả sử nhà tư bản công nghiệp ứng ra 900 để sản xuất, được phân chia thành:
720c + 180v.
Tỷ suất giá trị thặng dư là 100%
Giá trị hàng hóa được tạo ra trong công nghiệp là:
720c + 180v + 180m = 1080 Tỷ suất lợi nhuận công nghiệp là: 180
720 + 180 𝑥100 = 20%
Khi nhà tư bản thương nghiệp tham gia vào kinh doanh thì công thức trên sẽ thay đổi.
Giả sử nhà tư bản thương nghiệp ứng ra 100 để kinh doanh. Tổng tư bản đầu tư là: 900 + 100 = 1000.
Tỷ suất lợi nhuận bình quân là: 180
1000x100 = 18%
Tính theo P̅’, tư bản công nghiệp sẽ thu được lợi nhuận là:
900 x P̅’ = 162
Để thu được số lợi nhuận đó, tư bản công nghiệp bán hàng hóa cho tư bản thương nghiệp theo giá cả sản xuất là:
Kcn + P̅ = 600 + 162 = 1062
Tư bản thương nghiệp bán hàng hóa cho người tiêu dùng đúng giá trị hàng hóa và thu được lợi nhuận thương nghiệp là:
1080 – 1062 = 18
Khoản lợi nhuận này cũng đúng bằng lợi nhuận bình quân tương ứng 100 tư bản thương nghiệp bỏ vào kinh doanh:
100 x P̅’ = 100 x 18% = 18
65
Như vậy, lợi nhuận công nghiệp và lợi nhuận thương nghiệp đều được tính theo P̅’ và P̅.
Đáp án (b).
Câu 104: Địa tô tư bản chủ nghĩa là phần còn lại sau khi khấu trừ:
a. Lợi nhuận
b. Lợi nhuận siêu ngạch c. Lợi nhuận bình quân Trả lời:
Khi chủ nghĩa tư bản phát triển đến giai đoạn hội tụ đủ các điều kiện hình thành lợi nhuận bình quân và giá cả sản xuất thì quy luật giá trị chuyển hóa thành quy luật giá cả sản xuất. Toàn bộ hoạt động của nền kinh tế chịu sự chi phối của quy luật lợi nhuận bình quân và quy luật giá cả sản xuất. Khi đó dù kinh doanh trong lĩnh vực nào, tư bản cũng phải thu được lợi nhuận bình quân.
Kinh doanh trong nông nghiệp, nhà tư bản phải thuê ruộng đất của địa chủ và phải trả cho chủ đất một khoản tiền nhất định. Do vậy, ngoài lợi nhuận bình quân, tư bản kinh doanh nông nghiệp phải thu thêm được một phần giá trị thặng dư dôi ra ngoài lợi nhuận bình quân tức là lợi nhuận siêu ngạch. Lợi nhuận siêu ngạch này tương đối ổn định và lâu dài, được nhà tư bản kinh doanh nông nghiệp trả cho chủ ruộng đất dưới hình thức địa tô tư bản chủ nghĩa.
Như vậy, địa tô tư bản chủ nghĩa là phần giá trị thặng dư còn lại sau khi khấu trừ đi phần lợi nhuận bình quân mà nhà tư bản kinh doanh nông nghiệp phải nộp cho địa chủ.
Đáp án (c).
Câu 105: Giá cả sản xuất trong nông nghiệp được quy định bởi:
a. Đất tốt
b. Đất trung bình c. Đất xấu
Trả lời:
Giá cả sản xuất trong công nghiệp được quy định bởi điều kiện sản xuất trung bình, trong nông nghiệp có sự khác biệt.
Đất đai trong nông nghiệp là hữu hạn. Đất đai được chia thành: Đất tốt, đất trung bình và đất xấu, trong đó đại bộ phận là đất xấu. Nếu giá cả sản xuất được quy
66
định bởi ruộng đất trung bình thì tư bản kinh doanh ruộng đất xấu sẽ không thu được lợi nhuận bình quân, dó đó tư bản sẽ rút ra khỏi ruộng xấu. Khi đó sẽ không đủ nông phẩm để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của xã hội. Mâu thuẫn này được giải quyết là giá cả sản xuất nông phẩm được quy định bởi ruộng đất xấu nhất.
Đáp án (c).
Câu 106: Loại ruộng đất nào chỉ có địa tô tuyệt đối?
a. Ruộng tốt
b. Ruộng trung bình c. Ruộng xấu
Trả lời:
Địa tô chênh lệch là phần lợi nhuận dôi ra ngoài lợi nhuận bình quân, thu được trên ruộng đất có điều kiện sản xuất thuận lợi. Nó là chênh lệch giữa giá cả sản xuất chung được quyết định bởi ruộng đất xấu nhất và giá cả sản xuất cá biệt trên ruộng tốt và trung bình. Như vậy, ruộng xấu không có địa tô chênh lệch.
Sự độc quyền tư hữu về ruộng đất đã cản trở quá trình tự do dịch chuyển của tư bản, do đó, ngăn cản quá trình bình quân hóa tỷ suất lợi nhuận giữa 2 khu vực. Vì vậy, nông phẩm được bán theo giá thị trường, phần giá trị thặng dư dôi ra ngoài lợi nhuận bình quân được giữ lại nộp cho địa chủ dưới hình thức địa tô tuyệt đối.
Địa tô tuyệt đối là lợi nhuận siêu ngạch dôi ra ngoài lợi nhuận bình quân, được hình thành do cấu tạo hữu cơ của tư bản trong nông nghiệp thấp hơn trong công nghiệp. Nó là chênh lệch giữa giá trị nông phẩm với giá cả sản xuất chung của nông phẩm. Địa tô tuyệt đối thu được trên mọi loại đất.
Đáp án (c).
Câu 107: Loại ruộng đất nào có cả địa tô chênh lệch và địa tô tuyệt đối?
a. Ruộng tốt
b. Ruộng trung bình c. Ruộng xấu
Trả lời:
Địa tô chênh lệch là hiệu số giữa giá cả sản xuất chung được quy định bởi ruộng đất xấu nhất và giá cả sản xuất cá biệt.
Nông phẩm thu trên ruộng tốt và trung bình sẽ có giá cả sản xuất cá biệt nhỏ hơn giá cả sản xuất chung, do đó sẽ có địa tô chênh lệch. Nông phẩm thu trên ruộng
67
xấu có giá cả sản xuât cá biệt của nông phẩm bằng giá cả sản xuất chung, nên không có địa tô chênh lệch.
Do cấu tạo hữu cơ của tư bản nông nghiệp thấp hơn cấu tạo hữu cơ của tư bản công nghiệp nên giá trị nông phẩm cao hơn giá cả sản xuất chung. Hiệu số giữa giá trị nông phẩm và giá cả sản xuất chung lớn hơn không. Điều đó có nghĩa là địa tô tuyệt đối thu được trên mọi ruộng đất.
Đáp án (a + b).
Câu 108: Giá cả ruộng đất phụ thuộc vào các nhân tố nào?
a. Độ màu mỡ của đất b. Vị trí của đất
c. Mức địa tô của đất d. Cả a, b và c.
Trả lời:
Giá cả ruộng đất là địa tô tư bản hóa. Bởi ruộng đất đem lại địa tô, tức đem lại một khoản thu nhập ổn định bằng tiền, nên nó được xem như một loại tư bản đặc biệt. Còn địa tô chính là lợi tức của tư bản đó. Do vậy, về mặt thực chất, giá cả ruộng đất là giá mua địa tô do ruộng đất đem lại theo tỷ suất lợi tức hiện hanh. Giá cả ruộng đất được xác định theo công thức:
Giá cả ruộng đất = Địa tô
Tỷ suất lợi tức tiền gửi vào ngân hàng
Theo công thức này, giá cả ruộng đất tỷ lệ thuận với địa tô. Độ màu mỡ của đất, vị trí của đất, mức địa tô đều là các nhân tố quy định trực tiếp đến địa tô tư bản chủ nghĩa.
Đáp án (d).
II. BÀI TẬP TÍNH TOÁN Các công thức cần chú ý:
- Lợi nhuận thương nghiệp bằng:
+ Giá bán – Giá mua + Giá trị - Giá cả sản xuất
+ Ktn x 𝐏̅’ (Ktn là Tư bản đầu tư thương nghiệp)
68
- Địa tô chênh lệch = Giá cả sản xuất chung được quy định bởi ruộng đất xấu nhất – Giá cả sản xuất cá biệt.
- Địa tô tuyệt đối = Giá trị nông phẩm – Giá cả sản xuất chung.
- Giá cả ruộng đất = Đị𝒂 𝒕ô
𝑻ỷ 𝒔𝒖ấ𝒕 𝒕𝒊ề𝒏 𝒈ử𝒊 𝒏𝒈â𝒏 𝒉à𝒏𝒈
************
Câu 109: Tư bản công nghiệp ứng ra 900 và sản xuất ra hàng hóa có giá cả sản xuất là 1062. Tư bản thương nghiệp ứng ra 100 để kinh doanh. Hỏi tư bản thương nghiệp thu được bao nhiêu lợi nhuận thương nghiệp?
Trả lời:
Giá cả sản xuất của hàng hóa trong nông nghiệp là 1062, ta có:
KCn + P̅Cn = 1062 KCn x(1 + P̅’) = 1062
=> 1 + P̅’ = 1062: 900 = 1,18
=> P̅’ = 0,18
Tư bản thương nghiệp ứng ra 100 để kinh doanh thu được lợi nhuận thương nghiệp là: KTn x P̅’= 100 x 0,18 = 18
Câu 110: Tư bản công nghiệp bỏ ra 900 để sản xuất. Tư bản thương nghiệp bỏ ra 100 kinh doanh và thu được lợi nhuận thương nghiệp là 18. Hỏi tư bản thương nghiệp mua hàng hóa của tư bản công nghiệp với giá cả sản xuất bao nhiêu?
Trả lời:
Tư bản thương nghiệp ứng ra 100 để kinh doanh và thu được lợi nhuận thương nghiệp là 18, ta có:
KTn x P̅’ = 18
=> P̅’ = 18 : KTn = 18 : 100 = 0,18
Theo tỷ suất lợi nhuận bình quân là 0,18, tư bản công nghiệp thu được lợi nhuận là:
P̅Cn = 900 x 0,18 = 162
Tư bản thương nghiệp mua hàng hóa của tư bản công nghiệp với giá cả sản xuất là:
69
900 + 162 = 1062
Câu 111: Tư bản công nghiệp bỏ ra 900 để sản xuất. Tư bản thương nghiệp mua hàng hóa của tư bản công nghiệp với giá cả sản xuất là 1062 và thu được lợi nhuận thương nghiệp là 18. Hỏi tư bản thương nghiệp phải bỏ ra bao nhiêu tư bản để kinh doanh?
Trả lời:
Tư bản thương nghiệp mua hàng hóa của tư bản công nghiệp với giá cả sản xuất là 1062, ta có:
KCn + P̅Cn = 1062 KCn x (1 + P̅’) = 1062
=> 1 + P̅’ = 1062: 900 = 1,18
=> P̅’ = 0,18
Tư bản thương nghiệp thu được lợi nhuận là 18, ta có:
KTn x 0,18 = 18
=> KTn = 18: 0,18 = 100
Câu 112: Tư bản thương nghiệp bỏ ra 100 để kinh doanh. Tư bản thương nghiệp mua hàng hóa của tư bản công nghiệp theo giá cả sản xuất là 1062 và thu được lợi nhuận thương nghiệp là 18. Hỏi tư bản công nghiệp bỏ ra bao nhiêu tư bản để sản xuất?
Trả lời:
Tư bản thương nghiệp ứng ra 100 để kinh doanh và thu được lợi nhuận thương nghiệp là 18, ta có:
KTn x P̅’ = 18
=> P̅’ = 18 : KTn = 18 : 100 = 0,18
Tư bản thương nghiệp mua hàng hóa của tư bản công nghiệp với giá cả sản xuất là 1062, ta có:
KCn + P̅Cn = 1062 KCn x (1 + P̅’) = 1062
=> KCn x (1 + 0,18) = 1062
=> KCn = 1062 : 1,18 = 900
70
Câu 113: Tư bản công nghiệp bỏ ra 900 để sản xuất. Tư bản thương nghiệp bỏ ra 100 kinh doanh. Tỷ suất lợi nhuận bình quân là 18%. Hỏi giá trị hàng hóa được sản xuất trong công nghiệp là bao nhiêu?
Trả lời:
Tỷ suất lợi nhuận bình quân là 18%, tư bản công nghiệp thu được lợi nhuận là:
KCn x P̅’ = 900 x 18% = 162
Giá cả sản xuất của hàng hóa trong công nghiệp là:
KCn + P̅Cn = 900 + 162 = 1062
Tư bản thương nghiệp bỏ ra 100 để kinh doanh, thu được lợi nhuận thương nghiệp là:
KTn x P̅’ = 100 x 18% = 18
Giá trị hàng hóa sản xuất ra trong công nghiệp là:
W = Giá cả sản xuất + P̅Tn = 1062 + 18 = 1080
Câu 114: Tư bản công nghiệp bỏ ra 900 để sản xuất. Tư bản thương nghiệp bỏ ra 100 kinh doanh và thu được lợi nhuận thương nghiệp là 18. Xác định cơ cấu giá trị hàng hóa trong công nghiệp? Biết rằng tỷ suất giá trị thặng dư là 100%?
Trả lời:
Tư bản thương nghiệp ứng ra 100 để kinh doanh và thu được lợi nhuận thương nghiệp là 18, ta có:
KTn x P̅’ = 18 100 x P̅’= 18
=> P̅’= 18 : 100 = 0,18
Tư bản công nghiệp bỏ ra 900 để sản xuất, thu được lợi nhuận là:
KCn x P̅’ = 900 x 18% = 162
Giá cả sản xuất của hàng hóa trong công nghiệp là:
KCn + P̅Cn = 900 + 162 = 1062
Giá trị hàng hóa sản xuất ra trong công nghiệp là:
W = Giá cả sản xuất + P̅Tn = 1062 + 18 = 1080 Tỷ suất giá trị thặng dư là 100%, ta có: v = m
Ta có hệ phương trình:
71
{ c + v = 900 c + v + v = 1080
=> {
c = 720 v = 180 m = 180
Cơ cấu giá trị sản phẩm trong công nghiệp là:
720c + 180v + 180m
Câu 115: Tổng tư bản công nghiệp và tư bản thương nghiệp là 1000. Tỷ suất lợi nhuận bình quân là 18%, tỷ suất giá trị thặng dư trong công nghiệp là 100%. Cấu tạo hữu cơ của tư bản trong công nghiệp là 4:1. Xác định tư bản đầu tư trong công nghiệp và trong thương nghiệp?
Trả lời:
Tổng tư bản công nghiệp và tư bản thương nghiệp là 1000. Tỷ suất lợi nhuận bình quân là 18%, ta có:
18% = m
KCn+ KTnx100 = m
1000x100
=> m = 180
Tỷ suất giá trị thặng dư là 100%, ta có: m = v => v = 180 Cấu tạo hữu cơ của tư bản trong công nghiệp là 4:1, ta có:
c = 4v => c = 720
Tư bản đầu tư trong thương nghiệp là:
KTn = c + v = 720 + 180 = 900 Tư bản đầu tư trong thương nghiệp là:
1000 – KTn = 1000 – 900 = 100
Câu 116: Tư bản đầu tư vào 3 thửa ruộng tốt, trung bình và xấu đều bằng 100.
Sản lượng thu trên ruộng xấu là 4 tạ. Địa tô chênh lệch thu trên ruộng tốt là 60, ruộng trung bình là 30. Tính sản lượng thu trên ruộng tốt và trung bình? Biết rằng tỷ suất lợi nhuận bình quân là 20%.
Trả lời:
Trong nông nghiệp, giá cả sản xuất chung được quy định bởi ruộng xấu. Do đó: Giá cả sản xuất chung của 1 tạ = Giá cả sản xuất cá biệt của 1 tạ trên ruộng xấu. Ta có:
Giá cả sản xuất chung của 1 tạ là:
72
(100 + 100 x 20%) : 4 = 30
Giá cả sản xuất chung của tổng sản phẩm trên ruộng tốt và trung bình = Giá cả sản xuất cá biệt của tổng sản phẩm + Địa tô chênh lệch.
Ta có: Giá cả sản xuất chung của tổng sản phẩm trên ruộng tốt là:
(100 + 100 x 20%) + 60 = 180
Giá cả sản xuất chung của Tổng sản phẩm trên ruộng trung bình là:
(100 + 100 x 20%) + 30 = 150
Sản lượng thu trên ruộng tốt và trung bình bằng Giá cả sản xuất chung của tổng sản phẩm chia cho Giá cả sản xuất chung của 1 tạ. Ta có:
Sản lượng thu trên ruộng tốt là: 180 : 30 = 6 (tạ)
Sản lượng thu trên ruộng trung bình là: 150 : 30 = 5 (tạ)
Câu 117: Tư bản đầu tư vào 2 thửa ruộng tốt và xấu đều bằng 100. Sản lượng thu trên ruộng tốt là 6 tạ. Giá cả sản xuất chung của tổng sản phẩm của ruộng tốt là 180, địa tô chênh lệch là 60. Xác định sản lượng trên ruộng xấu?
Trả lời:
Trong nông nghiệp, giá cả sản xuất chung được quy định bởi ruộng xấu. Do đó, giá cả sản xuất chung của 1 tạ cũng là giá cả sản xuất cá biệt 1 tạ của ruộng xấu.
Ta có:
Giá cả sản xuất cá biệt 1 tạ của ruộng xấu là:
180 : 6 = 30
Giá cả sản xuất cá biệt của tổng sản phẩm trên ruộng tốt là:
180 – 60 = 120
Áp dụng công thức giá cả sản xuất, ta có:
100 + 100 x P̅’ = 120 => P̅’ = 20%
Giá cả sản xuất cá biệt của tổng sản phẩm trên ruộng xấu là:
100 + 100 x 20% = 120 Sản lượng của ruộng xấu là:
120 : 30 = 4 (tạ)
Câu 118: Tư bản đầu tư vào ruộng tốt là 100. Sản lượng thu trên ruộng tốt là 6 tạ, ruộng xấu là 4 tạ. Địa tô chênh lệch thu trên ruộng tốt là 60. Xác định tỷ suất lợi nhuận bình quân? Biết rằng giá cả sản xuất của tổng sản phẩm ruộng xấu là 120.
73
Trả lời:
Giá cả sản xuất cá biệt của tổng sản phẩm trên ruộng tốt là:
100 + 100 x P̅’ + 60 = 160 + 100 x P̅’ Giá cả sản xuất chung của 1 tạ là:
(100 + 100 x P̅’) : 6
Giá cả sản xuất cá biệt 1 tạ của ruộng xấu là:
120 : 4 = 30
Giá cả sản xuất cá biệt 1 tạ của ruộng xấu cũng chính là giá cả sản xuất chung của 1 tạ. Ta có:
(160 + 100 x P̅’) : 6 = 30
=> P̅’ = 20%
Câu 119: Tư bản đầu tư vào ruộng tốt và xấu đều là 100. Sản lượng thu trên ruộng tốt là 6 tạ, ruộng xấu là 4 tạ. Giá cả sản xuất cá biệt 1 tạ của ruộng xấu là 30.
Tính địa tô chênh lệch thu trên ruộng tốt ? Trả lời:
Giá cả sản xuất cá biệt của tổng sản phẩm trên ruộng xấu là:
4 x 30 = 120 Tỷ suất lợi nhuận bình quân là:
100 + 100 x P̅’ = 120 => P̅’ = 20%
Giá cả sản xuất cá biệt của tổng sản phẩm trên ruộng tốt là:
100 + 100 x P̅’ = 100 + 100 x 20% = 120
Giá cả sản xuất cá biệt 1 tạ của ruộng xấu cũng chính là giá cả sản xuất chung của 1 tạ. Ta có:
Giá cả sản xuất cá biệt của tổng sản phẩm thu trên ruộng tốt là:
6 x 30 = 180
Địa tô chênh lệch thu trên ruộng tốt là:
180 – 120 = 60
Câu 120: Tư bản đầu tư vào ruộng tốt và xấu là 300. Giá cả sản chung của tổng sản phẩm trên 2 thửa ruộng là 480. Địa tô chênh lệch thu trên ruộng tốt là 120.
Xác định tỷ suất lợi nhuận bình quân?
Trả lời: