09 : 30 : 00
I.Các bước chuẩn bị
_1.Tìm hiểu về sự kiện
Trước khi đi làm phóng sự, phóng viên phải tìm hiểu về sự kiện. Một bài viết chỉ được coi là sâu sắc Èhi người viết hiểu rõ tường tận về vấn để (thông tin chính là gì, ai tham gia vào sự kiện, bối cảnh và điều kiện diễn ra sự kiện) và nêu lên không chỉ sự kiện mà cả những gì là nguyên nhân và hậu quả của sự kiện đó.
1.1.Tìm hiểu về những người tham gia sự kiện
Tìm hiểu về những người tham gia sự kiện cần thiết để hiểu rõ hơn bản chất sự việc. Tuy nhiên tuỳ theo chủ đề mà công việc này có tầm quan trọng khác nhau. Làm phóng sự về một bộ phim vừa được giải thưởng thì nhất thiết phải tìm hiểu về đạo diễn xem anh này được đào tạo ở đâu, đã có tác phẩm nào trước đó chưa ; làm phóng sự về một tai nạn tàu hoả thì cũng nên tìm hiểu xem người lái tàu có nghiện rượu không chẳng hạn. Những chi tiết về người tham gia sự kiện chỉ có tầm quan trọng khi đó là một phần trong các nguyên nhân dẫn tới sự kiện.
- 47 -
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
1.2.Tìm hiểu địa điểm diễn ra sự kiện
Biết rõ địa điểm thì có thể đến đó nhanh hơn, và biết là có nên đem theo thiết bị nào cho phù hợp. Trong khi gọi điện thoại liên hệ làm phóng sự, phóng viên thường hỏi ngay là địa điểm đó có dễ tìm không, đi đến đó như thế nào, có đủ ánh sáng không, có nhiều tạp âm không, có ổ cắm điện không. Hình dung ra địa điểm, phóng viên có thể mô tả nhanh cho người quay phim để công việc tiến hành nhanh hơn.
1.3.Tìm hiểu về hoàn cảnh diễn ra sự kiện
Thông thường một sự kiện là kết quả của một chuỗi các diễn biến. Quốc hội quyết định sửa đổi một vài điều trong luật Đầu tư nước ngoài là do sau một thời gian thị
hành luật cũ, người ta nhận thấy nó không đem lại kết quả như mong muốn, hoặc do tình hình đã thay đổi nên một điều luật có tác dụng tích cực trong quá khứ nhưng lại không có tác dụng, thậm chí gây cản trở, trong điều kiện hiện tại. Phóng viên phải tìm hiểu tất các các vấn đề này.
Nếu nói đến số lượng xe hơi đã xuất khẩu được trong năm nay thì phải tìm hiểu xem năm ngoái xuất được bao nhiêu; giá bán năm nay ra sao và năm trước là như thế nào. Nếu nói về việc phát triển xe buýt trong thành phố thì phải biết số lượng xe buýt hiện tại, số lượng xe máy, xe đạp và số dân của thành phố. Nếu viết về việc xây dựng cơ sở hạ tầng trên một hòn đảo thì phải nắm được diện tích, dân số, nghề chính của cư dân, khoảng cách từ hòn đảo này
đến đất liền. Nếu nói về một phiên toà phúc thẩm thì
phải biết bản án sơ thẩm ra sao.
Tất cả các con số này đều có trong các cuốn từ điển
bách khoa, niên giám, trong các tư liệu lưu trên thư viện, - 48 -
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
hoặc đơn giản hơn là gọi đến dịch vụ thông tin của bưu điện. Trước khi đi làm phóng sự phóng viên phải nắm được các thông tin tối thiểu này.
Đối với các sự kiện diễn ra bất ngờ thì khó tìm thông tin lưu trữ hơn, tuy nhiên tìm hiểu các sự kiện tương tự trong quá khứ có thể làm cho phóng viên hiểu nhanh hơn sự kiện hiện tại. Một đoàn tàu hoả đâm vào ô tô, sự kiện vừa diễn ra, nhưng nếu đã từng biết các tai nạn tương tự trong quá khứ thì có thể phản ứng nhanh hơn, vì phóng viên biết ngay nên gọi điện cho ai để phỏng vấn, và dĩ nhiên là bài _ viết sẽ sâu sắc hơn.
2.Tiếp xúc qua điện thoại
2.1.Với những người tham gia sự kiện
Điện thoại là công cụ vô cùng quý báu của phóng viên. Ngay sau khi kết thúc buổi họp sáng, phóng viên dùng điện thoại để liên hệ làm phóng sự. Phóng viên phải giải thích rõ mình tên là gì, làm việc cho đài nào.
Cần nói rõ chủ đề của phóng sự, các thông tin cần tìm, mục đích chính của phóng viên. Những phản ứng, câu hỏi, nhận xét của đối tượng sẽ giúp phóng viên xác định được rằng đó có đúng là người mình cần gặp hay không.
Hiếm khi nào gọi điện thoại một lần được ngay. Nếu người nhấc máy không phải là người thích đáng cho phóng sự thì phải hỏi ngay xem anh ta có biết ai nắm rõ van dé hay không, hỏi các số điện thoại cần thiết. Đôi khi phải gọi điện thoại lòng vòng cho khoảng 10 người trước khi tìm được đúng đối tượng !-
...Xin chào, tôi là Jérôme (Giê-rôm), phóng viên của bản tin thời sự đài France3. Tôi đang làm phóng
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
sự về... Tôi được biết ông là người nắm rõ sự việc và
do đó muốn đến ghi hình và phỏng vân ông... Thế
ạ? Vậy theo ông tôi có thể gọi cho ai để biết rõ
hon ?...
Nếu đã xác định được người ở đầu dây bên kia đúng là người cần gặp thì phóng viên tìm mọi cách không bỏ lỡ.
Mềm dẻo thuyết phục, dai dẳng nếu cần, cho đến khi họ phải đồng ý cho gặp mới thôi.
.. Vì hơn ai hết ông là người nắm rõ sự việc nên tôi nghĩ rằng ông có thể giải thích rõ ràng và đầy đủ nhất... Vâng, rất nhanh thôi, chỉ khoảng 20 phút không hơn... Sao, ông chỉ có thời gian lúc †17h thôi a? Phong su của tôi phát tối nay và nêu lúc đó mới quay thì không kịp... Nếu sáng nay ông không rỗi thì tôi sẽ đến chờ ông sau giờ làm sáng, trước khi ông ăn trưa có được không ? Hoặc dau gidschiéu, chi khoang 15 phút là xong...
Cách nói trên điện thoại có vai trò rất quan trọng trong việc thuyết phục đối tượng chấp nhận cho gặp, cho quay, cho phỏng vấn.
Một sinh viên Trường đại học báo chí Lille gọi điện thoại để liên hệ làm phóng sự: "Xin lỗi, liệu tôi CÓ THỂ gặp ông để hỏi vài câu về..." Giảng viên hôm đó là một phóng viên truyền hình đã lên tiếng ngay khi sinh viên này dập máy điện thoại. "Phải tỏ ra thật kiên quyết khi xin gặp một ai đó. Chúng ta không mất thì giờ hỏi có thể hay không thể gặp, phải tạo ấn tượng rằng chuyện gặp nhau là tất yếu và không cần phải bàn, chỉ cần hỏi xem cuộc gặp diễn ra ử đõu và khi nào thụi. Phải núi rang: TễI PHẢI LÀM một phóng sự về... và TÔI MUỐN phỏng vấn
- 50 -
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
ông. Vậy tôi đến gặp ông ỏ đâu và khi nào (trong ngày hôm nay) thì tiện cho ông hơn?”
Đôi khi người ta đòi phóng viên phải viết đề nghị xin làm phóng sự bằng thư. Đó có thể là cách từ chối khéo. Đó cũng có thể là đo họ cần thận vì một lý do nào đó không tiện nói ra.
Trong trường hợp đó, phóng viên phải đề nghị trưởng ban biên tập ký tên vào bức thư. Không nên viết quá cụ thể trong thư. Nếu viết quá cụ thể thì sau đó phóng viên chỉ có thể làm việc trong khuôn khổ đã định trước, chứ khó có thể thay đổi “kịch bản” khi tìm ra các ý khác hay hơn trong quá trình làm phóng sự.
Một vài người lại muốn có trước danh sách các câu hỏi. Lý do thường là sự thận trọng, nhất là đối với cấp trên của họ. Nếu không thể từ chối được yêu cầu này phóng viên gửi cho họ các danh sánh các chủ đề chính sẽ được đề cập.
đến trong khi phỏng vấn, chứ không gửi danh sách các câu hỏi cụ thể.
Chỉ nên đề nghị : Tôi xin được hỏi một vài câu ; chứ không phải là : Tôi xin được hỏi 2 câu. Nếu gặp người khó tính thì họ có thể kiên quyết không: trả lời câu hỏi thứ ba. ›
Nhiều người rất cẩn thận (quá cẩn thận?) soạn sẵn các câu trả lời và lôi ra đọc trước ống kính. Không gì chán hơn! Nếu gặp trường hợp đó phóng viênphải khéo léo dẫn dắt câu chuyện, thay đổi các hỏi, để đối tượng bỏ giấy ra và trao đổi một cách tự nhiên.
2.2.Với tuỳ viên báo chí
Có khi phóng viên gọi điện thoại cho cán bộ phụ trách báo chí và tuyên truyền (của một công ty, một hãng).