Luật pháp của Pháp bao vệ quyền được đưa tin, nhưng cũng tìm cách để quyền này không ảnh hưởng đến quyền tự do riêng tư của mỗi công dân. Phóng viên truyền hình phải nắm rõ luật pháp để không bị truy tố. Các Luật Dân sự, Hình sự và Sở hữu trí thệ của Pháp quy định một số điểu rất cụ thể liên quan đến công Việc hàng ngày của phóng viên truyền hình. "..-
Tôn trọng đời tư.
Điều 9 Luật Dân sự của Pháp: nêu rõ mỗi công dân đều có quyền đòi hỏi mọi người tôn trọng cuộc sống riêng tư của mình, và có toàn quyền đối với hình ảnh của mình. Mọi người đều có quyền cấm người khác ghi hình của mình và phát các hình đó. Điều 226-1 Luật Hình sự Pháp nghiêm cấm ghi lại hình _ ảnh của một công dân tại một nơi không phải là nơi công cộng
mà không xin phép người đó, với mức phạt có thể lên tới
300.000 franc (khoảng 43.000 đô la Mỹ) và một năm tù. Tuy nhiên nếu người đó nhìn thấy có người đang ghi hình mình và không phản đối thì luật pháp nghiễm nhiên cho rằng người đó đã _ đồng ý cho ghi và phát hình của mình trên truyền hình.
Luật pháp cũng cấm ghi lại hình ảnh một người ở nơi công cộng mà người đó không biết, sau đó phát các hình ảnh đó.
--114-
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
Điều luật trên có kèm theo ghi chú : quyền và nghĩa vụ đưa tin của phóng viên có thể được ưu tiên hơn so với việc tôn trọng đời tư, Có nghĩa là nếu có sự kiện thời sự đang xảy ra thì phóng viên không cần phải xin phép ghi hình.
Trên thực tế, theo một án lệ do Tòa đại hình Paris tạo ra ngày 24/3/1997, pháp luật cho phép ghi và phát hình mà không cần xin phép trước nếu trên hình là một nhóm trên 5 người, tại nơi công cộng, để phục vụ cho một phóng sự thời sự. Nếu một người đồng ý trả lời phỏng vấn trước caméra thì luật pháp nghiễm nhiên cho rằng người đó đã đồng ý cho phát sóng, trừ trường hợp người đó sau khi trả lời phỏng vấn lại tuyên bố không đồng ý.
. “Theo dõi các bản tin thời sự truyền hình của Pháp, chúng ta thấy rõ phóng viên Pháp rất chú ý khi đưa hình các cuộc biểu tình hoặc tụ họp đông người, không baở giờ trên màn hình có dưới 5 người. Tuy nhiên nếu người trên hình là một nhà chính trị hay một nghệ sĩ nổi tiếng ("người của công chúng” trong nguyên bản, người thường xuyên xuất hiện trên báo chí và truyền hình) thì phóng viên có thể phát hình ảnh của họ, một mình tại một nơi công cộng, mà
không phải xin phép.
_ Nếu khi phóng viên ghi hình một đám đông và có người đề nghị không ghi hình, hoặc không phát hình họ, thì phóng viên buộc phải tôn trọng yêu cầu đó mà không được hoi ly do. Vi du tạr ga tàu hỏa, phóng viên ghi hình mọi người xuống tàu, một người đã lọt vào khuôn hình đề nghị không đưa hình anh ta lên truyền hình, thì phóng viên phải loại bỏ hình này khi dựng.
Trong trường hợp cần thiết, để tránh các rắc rối với pháp luật, phóng viên thường yêu cầu người được ghi hình hay được phỏng vấn điển vào một tờ mẫu ¡n sẵn "Cho phép
-115-
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
phi hình" và ký tên. Đối với trẻ vị thành niên, một mẫu tương tự sẽ do bố mẹ hay người giám hộ của trẻ điền vào và ký tên. Các văn bản này sẽ được lưu lại khoảng 10 năm trong ban biên tập. (Có thể xem các mẫu này trên site Web http://www.apeg.info/articles/)
Tôn trọng sự thực
Luật pháp nghiêm cấm ghi hình phỏng vấn ‘hai (hay nhiều) người ở các địa điểm khác nhau rồi sau đó dựng sát nhau và làm cho người xem truyền hình hiểu lầm là hai (hay nhiều) người này đang trao đổi trực tiếp với nhau. Tuy nhiên phóng viên có thể làm như vậy nếu tất cả những người được phỏng vấn biết rõ và cho phép dựng như vậy.
Luật pháp nghiêm cấm minh họa một phỏng vấn truyền hình bằng hình ảnh, vì một số hình ảnh minh họa sẽ có thể làm sai lạc nội dung câu nói của người được" phỏng vấn. Tuy nhiên phóng viên có thể có thể làm như vậy nếu được phép của người được phỏng vấn.
Luật pháp đòi hỏi phóng viên khi dựng băng hình phải tôn trọng nội dung câu trả lời phỏng vấn, và nếu ghép hai (hay nhiều) câu khác nhau thành một cụm thì phải làm cho người xem truyền hình hiểu rằng đó là một cụm câu do phóng viên ghép lại chứ không phải người được phỏng vấn
nói liền một mạch. Luật pháp bắt buộc phóng viên phải tìm
cách thông báo cho người xem biết chỗ ghép bằng cách đưa vào đó một chớp đen hay trắng. Nếu điều này không được tôn trọng và nếu người trả lời phòng vấn kiện thì phóng viên có thể bị phạt đến 100.000 franc và một năm tù, theo điều 226-8 Luật Hình sự.
Luật pháp cấm việc thay đối bản chất sự việc bằng kỹ xảo hình, ví dụ dựng hình nhanh hơn tốc độ chuẩn làm
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
cho các nhân vật làm mọi việc nhanh như máy, vì như vậy là "bóp méo sự thực và làm giảm giá trị nhân phẩm". Một người đã đồng ý cho ghi và phát hình vẫn có thể kiện đài truyền hình nếu thấy hình của mình bị thay đổi do kỹ xảo.
Luật pháp nghiêm cấm dùng lẫn hình thời sự và hình tư liệu mà không thông báo rõ ràng trên màn hình cho:
người xem.
Bdo vệ trẻ em và nguyên tắc suy đoán vô tội
Luật pháp nghiêm cấm ghi và phát hình trẻ em vị thành niên không sống cùng bố mẹ và trẻ em vị thành niên - phạm tội. Với các trẻ vị thành niên khác thì phóng viên có thể ghi và phát hình, nhưng phải được bố mẹ chúng. cho
phep.
Để tránh rắc rối, phóng viên khi ghi hình một nhà trẻ chẳng hạn thường đến đó trước giờ mở cửa và tiề nghị bố (hoặc mẹ, ông, bà) của tất cả trẻ em ở đó ký vào tờ mẫu in sẵn “Cho phép ghi hình” và ký tên. Thông thường đa số đồng ý, nhưng cũng có thể có người không đồng ý. Phóng viên phải tránh ghi hình những đứa trẻ mà bố mẹ chúng không đồng ý.
Chúng ta hình dung được tác dụng của điều luật này. Một phụ nữ đã ly dị chồng và giành được quyền nuôi con. Người chồng. không đồng ý với phán quyết của tòa án và thường xuyên quấy ray vo cii dé giành lại đứa con.
Người phụ nữ bí mật chuyển đến sống ở một thành phố khác để cắt đứt mọi quan hệ với chồng cũ. Nếu người đàn ông tình cờ xem truyền hình thấy con mình, anh ta có thể biết được vợ cũ và con đang ở đâu, và tiếp tục đến quấy rầy.
Theo luật Guigou (Ghi-gu) thông qua năm 2000, khi một người chưa bị tòa kết án thì phóng viên không được
- T17 -
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
ghi hình người đó đang bị còng tay. Phóng viên cũng không được ghi hình diễn biến phiên tòa (những vẽ tranh mô tả lại thì được). Tuy nhiên khi đã có bản án rõ ràng thì phóng viên có quyền ghi và phát hình những người đã bị kết án.
. Nghiêm cấm phát hình mô tả các hoàn cảnh diễn ra một vụ giết người hay xâm hại thuần phong mỹ tục. Khi ghi và phát hình nạn nhân của một vụ hiếp dâm hay một vụ xâm hại tình dục, phóng viên phải làm sao để không ai có thể xác định được nạn nhân là ai (không đưa tên, xóa mặt, quay ngược sáng hoặc chọn góc quay sao cho không ai nhận ra được nạn nhân, làm biến âm giọng nói..). Vị phạm các điều trên sẽ bị phạt tới 100.000 francs (Có thể xem nguyên văn các quy tắc này trên site Web.
http:/www.videontv.org).
Tôn trọng quyền tư hữu
Hình ảnh về tài sản của một công dân được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên nếu người đó nhìn thấy có người đang ghi hình tài sản của mình và không phản đối thì luật pháp nghiễm nhiên cho rằng người đó đã đồng ý cho làm việc đó.
Theo luật thì phóng viên chỉ được phát hình một chiếc xe khi được phép của chủ nhân chiếc xe đó. Trên thực tế, nếu phóng viên làm thế nào để người xem không xác định được chiếc xe cụ thể đó (không phát hình biển số xe) thì coi như không phạm điều luật này, Trong trường hợp ghi
hình nhiều xe thì vẫn phải tránh biển số.
Khi quay một ngôi: nhà, phóng viên phải được phép của chủ nhân ngôi nhà đó (người có quyền sở hữu đối với.
tài sản) và của kiến trúc sư đã vẽ nên ngôi nhà đó (người có quyền sở hữu đối với tác c phẩm kiến trúc). Trong lịch sử
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
chưa có phóng viên Pháp nào bị kiện về chuyện này, nhưng khi làm việc, họ rất chú ý để trên màn hình luôn có trên 5 ngôi nhà, vì pháp luật cho phép ghi và phát hình mà không cần xin phép trước nếu trên hình là một: nhóm các ngôi nhà, để phục vụ cho một phóng sự thời sử.
Tương tự như với việc bảo vệ đời: tư, pháp luật cũng nêu rõ quyền và nghĩa vụ đưa tin của phóng viên có thể được ưu tiên hơn so với việc tôn trọng hình ảnh về tài sản của một công dân. Ví dụ một ngôi nhà bị cháy tạo nên một sự kiện thời sự, phóng viên có thể quay riêng ngôi. nha dé và phát sóng mà không phải xin phép chủ nhân và kiến trúc sư. Nhưng sau một tháng, khi vụ cháy nhà không còn là . thời sự nữa, thì lại phải xin phép nếu muốn phát lại những hình đó ! Đây là điều mà những người làm tư liệu rất nhớ : khi cung cấp tư liệu về một vụ cháy, nổ để bổ sung cho một phóng sự thời sự, họ thường chỉ dùng những cảnh rộng, ' trong đó người xem thấy nhiều người và ì nhiều nhà, để tránh _ bị kiện.
Tình hình sẽ trở nên khá phức tạp với Luật về sở hữu trí tuệ, được sửa đổi năm 1957 và 1992. Một kiến trúc sư có quyền với các sáng tạo của mình, và quyền này thuộc về (những) người thừa kế hợp pháp của ông ta trong vòng 70 năm sau khi ông ta qua đời. Sau thời hạn đó, bất cứ ai cũng có thể sử dụng hình ảnh các công trình của ông ta mà không phải xin phép. Đó là trường hợp của tháp Eiffel (Ep- phen), vì kỹ sư Gustave Eiffel (Guy-xta-vơ Ep-phen) đã qua đời từ năm 1923. Tuy nhiên một người tên là Pierre Bidea (uPi-e Bi-đô) đã có sáng kiến chiếu sáng tháp Eiffel vào ban đêm, ông này giữ bản quyền công trình chiếu sáng và đòi các phóng viên phải trả từ 1000 đến 5000 đô-la Mỹ nếu muốn phát sóng hình ảnh tháp Eiffel ban đêm! Từ đó trên các bản tin thời sự truyền hình Pháp chỉ có thể nhìn thấy
-119:
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH
tháp EIfel vào ban ngày, chưa khán giả truyền hình nào thấy tháp này ban đêm được chiếu sáng ra sao!
Phóng viên có thể ghi và phát hình một nơi công cộng mà không phải xin phép, nhưng nơi công cộng lại được định nghĩa là “nơi mà bất cứ ai cũng thể vào bất cứ lúc nào mà không phải trả tiền, xin phép hay chấp nhận một điểu kiện nào khác”. Theo định nghĩa này thì nếu phải trả tiền vé vào cửa một công viên hay triển lãm thì nơi đó không được coi là nơi công cộng nữa, và phóng viên lại phải xin phép. Tuy nhiên quyền và nghĩa vụ đưa tin của phóng viên có thể được ưu tiên trong trường 'hợp có sự kiện thời Sự.
Trong trường hợp bị thua kiện, bản án dành cho truyền hình (và báo chí nói chung) luôn là bản án "đúp" : nếu tòa tuyên phải bồi thường 10.000 franc cho đương sự - thì phóng viên thực hiện phóng sự phải trả 10.000 và tổng biên tập của anh ta cũng phải trả ngần ấy.
MỘT NGÀY THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH.
CHƯƠNGV _