thiết, trong khi năng suất lao động, giá trị sức lao động không thay đối.
Ngày lao động kéo dài nhưng thời gian lao động cần thiết không thay đổi, do đó thời gian lao động thặng dư tăng lên thì tỷ suất giá trị thặng dư càng cao, giá trị thặng dư tuyệt đối càng nhiều.
Ví dụ: Thời gian lao động cần thiết là 5h, ngày lao động là 10 h thì thời gian lao động thặng dư là 5 giở.
Như vậy m' sẽ là:
m'= 2.100% = 100%
Nếu thời gian lao động cần thiết không đối (vẫn là 5h) mà ngày lao động bị kéo dài đến 12 h thì thời gian
46
lao động thặng dư sẽ là 7 giờ. Như vậy m' sẽ là:
! 7 0 0
m =5* 100% = 140%
Tuy nhiên. trong thực tế. việc kéo đài thời gian lao động vấp phải những giới hạn nhất định như những giới hạn về mặt thể chất và tỉnh thần của người lao động. Mặt khác, còn bị giới hạn do phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân đòi rút ngắn ngày lao
động. Vì vậy, gia1 cấp tư sản không thể kéo dài ngày lao động một cách vô hạn được. Khi ngày lao động của công nhân được giới hạn trong khoảng lớn hơn thời gian lao động cần thiết và nhỏ hơn ngày lao động tự nhiên (24 gid), thi nha tu ban tim cach tang cường độ lao động.
tăng mức độ khẩn trương - về thực chất cũng chính là kéo đài ngày lao động.
Phương pháp này phát triển trong thời kỳ đầu của chủ nghĩa tư bản, khi kỹ thuật sản xuất còn thô sơ, năng suất lao động còn thấp...
2. Phương pháp sản xuất giá trị thăng dư tương đối Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối là
phương pháp sản xuất ra giá trị thặng dư bằng cách rút
ngắn thời gian lao động cần thiết để kéo đài thời gian
lao động thặng dư một cách tương ứng trên cơ sở tăng
năng suất lao động xã hội trong điều kiện độ dài ngày
lao động không đổi.
47
Ví dụ: Thời gian lao động cần thiết là 5 h, ngày lao động là 10 h thì thời gian lao động thặng dư là 5 giở.
Như vậy m' sẽ là:
m= >x100% = 100%
Nếu ngày lao động không đổi (10 h) mà thời gian lao động cần thiết bị rút ngắn lại còn 3 h thì thời gian lao động thặng dư tăng lên 7 gid. Nhu vay m' sé la:
m'= aX 100% = 233%
Muốn rút ngắn thời gian lao động cần thiết thì phải hạ thấp giá trị sức lao động. Điều đó có nghĩa là phải hạ
thấp giá trị các tư liệu sinh hoạt cần thiết để tái sản
xuất ra sức lao động. Nhưng muốn hạ thấp giá trị các tư liệu sinh hoạt thì chỉ có bằng cách cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động trong các ngành sản xuất tư liệu sinh hoạt và các ngành sản xuất tư liệu sản xuất
để sản xuất ra tư liệu sinh hoạt cho người công nhân.
Trên thực tế, lúc đầu chỉ có một số nhà tư bản đi tiên phong trong việc cải tiến kỹ thuật và tổ chức lại sản xuất. Nhờ đó làm cho giá trị cá biệt của hàng hoá của họ thấp hơn giá trị xã hội của hàng hoá nên thu được phần giá trị trội hơn. Phần giá trị trội hơn đó được
gọ1 là giá trị thặng dư siêu ngạch.
Vậy, giá trị thặng dư siêu ngạch là sự chênh lệch giữa giá trị xã hội và giá trị cá biệt của hàng hoá do
48
các nhà tư bản đi đầu trong lĩnh vực cải tiến kỹ thuật
làm ra.
Gia tri thang du siéu ngach chính là động lực mạnh
mẽ nhất thúc đây các nha tu bản ra sức cải tiến kỹ thuật, tăng năng suất lao động. Trong từng xí nghiệp, giá trị thặng dư siêu ngạch là một hiện tượng tạm thời, nhưng trong phạm vì xã hội thì nó lại thường xuyên tổn tại.
Giá trị thặng dư siêu ngạch là hình thức biến tướng của giá trị thặng dư tương đối. Vì giá trị thặng dư siêu ngạch và giá trị thặng dư tương đối đều dựa trên cơ sở tăng năng suất lao động, chỉ khác ở chỗ một bên là tăng năng suất lao động cá biệt và một bên là tăng năng suất lao động xã hội.
3. Ý nghĩa
Trong điều kiện hiện nay, khi chúng ta phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì việc khai thác và vận dụng những luận điểm trên của C.Mác là hết sức cần thiết và có ý nghĩa to lớn đối với quá trình phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta.
Để đẩy mạnh phát triển sản xuất và tạo ra nhiều sản phẩm nhằm nâng cao không ngừng đời sống vật chất và tỉnh thần của nhân dân, chúng ta phải không ngừng nâng cao năng suất lao động. Muốn nâng cao năng suất lao động chúng ta cần phải:
- Tiến hành tổ chức lại sản xuất, thay đổi một cách cơ bản phương pháp lao động và phương pháp tổ chức quản lý.
4 - 245 49
- Tăng cường cải tiến kỹ thuật, đổi mới thiết bị công
nghệ, áp dụng nhanh các thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại vào sản xuất.
Cau 12: Trinh bay vi tri, néi dung, vai tro cua quy luật giá trị thăng dư. Ý nghĩa của viéc nghién
cứu uấn dé nay.
Tra lời: