Trả lời:
1. Vai trò lịch sử của chủ nghĩa tư bản ngày nay - Chủ nghĩa tư bản ngày nay đã tạo ra được một số nhân tố mới có tác dụng thúc day kinh tế - xã hội phát triển.
+ Nhân tố 1:
Nhà nước tư sản đã thực hiện được sự điều chỉnh nền kinh tế một cách có hiệu quả trên các mặt: thúc đẩy tiến trình cách mạng khoa học và công nghệ, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, điều chỉnh quan hệ sản . xuất và quan hệ kinh tế đối ngoại theo hướng xây dựng và phát triển một nền kinh tế hỗn hợp. Do đó mà tính năng động trong sự phát triển của nền kinh tế được phát huy, tính cân đối của các mặt, các khâu của nền sản xuất và quá trình tái sản xuất được thực hiện tốt hơn, nó hạn chế được rất nhiều tác hại của căn bệnh quan liêu, bảo thủ trì trệ trước đây của nhà nước tư bản chủ nghĩa.
+ Nhân tố 2:
Chủ nghĩa tư bản ngày nay đã thực hiện khá thành công trong vai trò tiến hành xã hội hóa sản
147
xuất, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, chẳng những ở trong từng quốc gia tư bản chủ nghĩa mà còn ở phạm vi thế giới, như: thúc đẩy phân công lao
động phát triển theo hướng chuyên môn hóa, hợp tác hóa lao động, liên hợp hóa sản xuất trên phạm vi ngày càng rộng lớn.
+ Nhân tố 3:
Chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ các công cụ, phương tiện sản xuất tỉnh xảo, hiện đại, với công nghệ - kỹ thuật tiên tiến, đối tượng lao động ngày càng phong phú, người lao động ngày càng có trình độ trí tuệ khoa học kỹ thuật cao. Đảm bảo cho nền kinh tế có sự tăng trưởng bền vững.
- Chủ nghĩa tư bản ngày nay đã và đang làm nảy _ sinh ra những mâu thuẫn mới ngày càng gay gắt.
Mặc dù chủ nghĩa tư bản ngày nay đã có sự điều chỉnh nhất định về quan hệ sản xuất, quan hệ kinh tế quốc tế. Song do vẫn tồn tại chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất nên mâu thuẫn cơ bản giữa trình độ xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản
xuất và chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất vẫn ngày càng trở nên gay gắt.
| Cu thé la:
+ Mâu thuẫn giữa tư bản và lao động làm thuê là
không thể giải quyết được.
148
Bởi vì, giai cấp tư sản vẫn không ngừng tăng cường trình độ bóc lột giá trị thặng dư đối với người lao động. Tình trạng bần cùng hóa tuyệt đối và tương đối của giai cấp công nhân vẫn tổn tại. Sự bất bình đẳng trong quan hệ kinh tế - xã hội vẫn được duy trì.
Tình trạng phân hóa giàu nghèo ngày càng tăng. Sự thay đổi về văn hóa, lối sống, đạo đức, sự phân biệt chủng tộc, sự phát triển của bạo lực, tình trạng gây ô nhiễm môi trường sinh thái luôn có chiều hướng tăng lên và chủ nghĩa tư bản đã tỏ ra bất lực trong việc giả1 quyết. |
+ Mâu thuẫn giữa các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc đối với chủ nghĩa đế quốc ngày nay đã chuyển
thành mâu thuẫn giữa các nước chậm phát triển với các nước tư bản phát triển, và mâu thuẫn này cũng ngày càng tăng lên. Vì sự phát triển của các nước tư bản phát triển đã làm các nước chậm phát triển phụ thuộc về vốn, công nghệ, kỹ thuật, thị trường ngày càng tăng, đồng thời bị bóc lột nặng nề về lao động,
tài nguyên, trở thành con nợ ngày càng lớn. Hơn nữa, các nước chậm phát triển còn phải gánh chịu sự phân biệt đối xử trong quan hệ thương mại, chịu thiệt thòi trong việc phân chia lợi nhuận. Do đó mà gây rất nhiều khó khăn trong việc phát triển kinh tế và ổn
định xã hội. |
+ Mâu thuẫn giữa các nước tư bản chủ nghĩa với nhau. Đó là mâu thuẫn giữa 3 trung tâm kinh tế, chính 149
trị hàng đầu của thế giới tư bản (Mỹ - Tây Âu - Nhật Bản), giữa các tập đoàn tư bản xuyên quốc gia liên tục diễn ra trên phạm vi rộng lớn và ngày càng phức tạp.
Mâu thuẫn trong việc cạnh tranh giành thị trường, tranh giành phạm vi ảnh hưởng và quyền lực thống trị kinh tế thế giới.
+ Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội vẫn tổn tại và phát triển.
Mặc dù đã có sự điều chỉnh về quan hệ sản xuất, song với bản chất vốn có của chủ nghĩa tư bản là bóc
lột lao động để làm giàu cho cá nhân nên nó luôn có mâu thuẫn đối kháng với bản chất của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa là dựa trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, làm giàu cho mọi người và thủ tiêu bóc lột.
Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội vẫn không ngừng phát triển. Ngày nay, các thế lực đế quốc đang lợi dụng sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở một số nước để đẩy mạnh cuộc phản kích quyết liệt bằng mọi thủ đoạn (không loại trừ sự can thiệp bằng quân sự) nhằm xóa bỏ các nước xã hội chủ nghĩa còn lại.
Nhưng do điều kiện quốc tế có những thay đổi, quan hệ ngoại giao giữa các nước xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa có bước phát triển mới, quan hệ vừa hợp tác, vừa đấu tranh về nhiều mặt, cho nên
150
mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư
bản được biểu hiện dưới hình thức mới bằng "diễn
biến hòa bình" và chống "diễn biến hòa bình". Tuy biểu hiện mâu thuẫn có khác trước, nhưng đấu tranh giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản là cuộc đấu tranh rất quyết liệt và hiện tổn tại một
cách khách quan.
2. Ý nghĩa của uiệc nghiên cứu uấn dé nay
Chủ nghĩa tư bản ngày nay với những thành tựu
đáng kể mà nó đã đạt được chính là sự chuẩn bị tốt
nhất các điều kiện và tạo ra tién dé cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Chủ nghĩa xã hội tuy hiện thời còn đang ở trong tình trạng thoái trào, song với bản chất tốt đẹp hơn han chủ nghĩa tư bản thì xu hướng vận động của xã hội loài người đi lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu không thể đảo ngược.
Nhận thức rõ xu hướng vận động đó, chúng ta có
niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta. Song không phải là đóng cửa, khép kín, trong thế giới toàn cầu hóa hiện nay chúng ta phải chủ động mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại để tranh thủ vốn, khoa học, công nghệ, thị trường, kinh nghiệm quản lý của các nước tư bản chủ nghĩa hiện đại nhằm đẩy mạnh công
151
nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mặt khác, cần tăng cường năng lực nội sinh để có thể vừa hợp tác,
vừa đấu tranh trên nguyên tắc giữ vững độc lập, chủ quyền, bình đẳng cùng có lợi trong việc mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế.
152
Phần thứ hai
KINH TẾ CHÍNH TRỊ