UNDP không đưa ra một khái niệm cụ thể về an sinh xã hội như ILO, nhưng trong báo cáo "Khuôn khổ xây dựng hệ thống an sinh xã hội tổng thể ở Việt Nam", do các chuyên gia (Patricia Jusino) của UNDP đưa ra trong hội thảo khoa học năm 2005 tại Việt Nam, thì an sinh xã hội bao gồm ba thành tố
quan trọng, đó là: :
_- Bảo hiểm xã hội: Để bảo đảm an toàn cho người lao động trước các rủi ro về thu nhập và mức sống khi về già hoặc bị
tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và thường là các chương
trình phải đóng góp về tài chính, người lao động phải đóng góp một phần thu nhập trong quá trình lao động vào quỹ bảo hiểm xã hội và khi về hưu hoặc bị tai nạn lao động họ được hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội. Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều thực hiện chính sách này, và đây là giải pháp phòng ngừa rủi ro tốt nhất, an toàn nhất. Trong thành tố này đã bao gồm cả bảo hiểm y tế và chăm sóc sức khoẻ. Về bảo hiểm tuổi
già được chia thành 2 loại là báo hiểm tuổi già bắt buộc đối với
người lao động có tham gia quan hệ lao động và bảo hiểm tuổi già tự nguyện đối với người lao động không tham gia quan hệ
3 Patricia Jusino - 2005- UNDP.
50 TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
lao động; trong chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc còn có cả chính sách bảo hiểm xã hội bổ sung, tức là ngoài đóng góp tài chính cho quỹ bảo hiểm như những người khác theo quy định
hiện hành của quốc gia, người tham gia bảo hiểm xã hội bắt
buộc còn được khuyến khích đóng góp bổ sung dựa trên cơ chế khuyến khích giảm trừ thu nhập phần tham gia bảo hiểm xã hội bổ sung. Mô hình này đã được nhiều quốc gia trên thế giới áp
dụng, nhất là các nước ở châu Âu, điển hình là Cộng hòa Liên bang Đức. Việt Nam cũng đang nghiên cứu để áp dụng chính sách vào những năm sau 2012.
- Trợ giúp xã hội dựa vào xác định tiềm lực tài chính của người có thu nhập thấp hoặc không có thu nhập do tàn tat, md côi, già cả, gọi chung là đối tượng xã hội và Nhà nước hoặc cộng đồng có các chính sách, chương trình hoặc giải pháp trợ giúp cho họ để bảo đảm cuộc sống ở mức tối thiểu cơ bản và hoà nhập cộng đồng. Các chính sách và các chương trình này thường không phụ thuộc vào việc đóng góp tài chính của những người thụ hưởng chính sách này, mà phụ thuộc vào cơ chế chính sách của Nhà nước trong việc trợ giúp những người có hoàn cảnh khó khăn không có nguồn thu nhập, không tự bảo đảm được cuộc sống. Trợ giúp xã hội được thê hiện dưới đạng trợ cấp bằng tiền, trợ giúp tiếp cận với y tế để khám chữa bệnh, chỉnh hình phục hồi chức năng: trợ giúp tiếp cận với giáo dục
học nghề thông qua các chính sách miễn giảm học phí, hỗ trợ
vở viết, sách giáo khoa, trợ cấp xã hội khi trẻ em đến trường, miễn giảm phí học nghề...
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI 51
Trợ cấp xã hội được thể hiện dưới hình thức chuyển khoản
hoặc chuyến tiền mặt trực tiếp cho từng người, thông thường là trợ cấp cho từng nhóm người cụ thể như người già sống độc thân, người tàn tật nặng, trẻ em mỗ côi cả cha vả mẹ, trẻ em bị bỏ rơi không nguồn nuôi dưỡng, những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người đơn thân nuôi con nhỏ... gọi chung là trợ cấp xã hội cho đối tượng bảo trợ xã hội.
.Theo cách phân tích này của các chuyên gia UNDP thì bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp được ghép chung vào hợp phần
bảo hiểm xã hội.
Theo khuyến nghị của báo cáo này thì khuôn khổ hệ thông an sinh xã hội tổng thể ở Việt Nam có ba trụ cột (hay 3 vấn đề) quan trọng xuyên suốt cả 3 hợp phần nêu trên đó là (i) Thé ché về chính sách (ii) Thẻ chế về tài chính, (ii) Thể chế về tổ chức bộ máy và cán bộ, nhưng cả ba trụ cột này ở Việt Nam đều đang trong tình trạng yếu kém, cần được quan tâm hoản thiện cho phù hợp với cơ chế thị trường và xu thế
hội nhập hiện nay.
Thực tế UNDP chưa đưa ra một khái niệm cụ thể về an sinh xã hội mà chỉ khái quát thực trạng khung khổ an sinh xã
hội ở Việt Nam để phân tích các vấn đề cụ thé của hệ thống an sinh xã hội, trên cơ sở đó đưa ra các khuyến nghị phát triển hệ thống an sinh xã hội tổng thể cho phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế thị trường trong giai đoạn hiện nay và trong tương lai.
52 TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI