VII. VỆ SINH KHI VẬN CHUYỂN
2. Vệ sinh cho gia súc cày kéo
Gia súc làm việc phải khoẻ mạnh, có năng suất cày kéo cao, muốn thế phải cho ăn uống đầy đủ, chăm sóc và sử dụng hợp lý.
Khi làm việc con vật hao tổn nhiều thể lực nên cần tăng thêm thức ăn có chất bột trong khẩu phần. Đối với ngựa, dạ dày tương đối nhỏ, nên cho ăn nhiều lần, mỗi lần một ít. Đối vói trâu bò, sau khi cho ăn, phải cho nó đủ thì giò để nhai lại. Trong vòng 1 giờ trước khi làm việc không nên cho ăn. Làm việc xong phải cho nghỉ rồi mới cho ăn.
Khi làm việc con vật ra nhiều mồ hôi,* nước bốc hơi nhiều (trừ trâu ra ít mồ hôi nhưng cơ thể vẫn bốc hơi nhiều qua đường hô hấp và các đưòng bài tiết khác) nên cần cho nó uống đầy đủ nước sạch. Sau khi làm việc mệt nhọc, cho nghỉ khoảng nửa giò rồi hãy cho uống nước.
Trước và sau khi cho uống nưóc, không nên cho ăn thức ăn tinh ngay, vì nước bọt và dịch tiêu hoá của dạ dày bị loãng, không tiêu hoá được đầy đủ thức ăn tinh. Cho con vật ăn thêm muốỉ có thể nâng cao được sức làm việc, độ béo và sức khoẻ, có thể cho trâu, bò ngựa ăn từ
1 đến 2 lạng muối mỗi ngày.
Ngoài ra phải luôn luôn giũ chuồng khô ráo, sạch sẽ, thoáng khí, phải chải, xát, tắm giữ vệ sinh móng, chần.
Ngày tắm 2 lần trư a và chiều, nếu trời ré t th ì tắm 1 lần vào buổi trưa, mùa hè buộc trâ u vào b óng m át hay cho về chuồng lúc buổi trưa. M ùa ré t hâm nước nóng cho trâ u uô’ng. Chuồng trâ u quét dọn mỗi ngày 1 lần, bảo đảm cao ráo sạch sẽ, tối phải h u n muỗi, buông m ành m ành và đóng cửa, m ùa r é t giải 0 cho trâ u nằm sáng lại dọn sạch. Luyện cho trâ u thói quen đái ngoài chuồng bằng cách d ắt trâ u bước qua hô" nước trước khi vào chuồng. M ùa hè cho trâ u ra chuồng sớm, m ùa rét cho ra muộn. Khi tắm trâu , m ang theo b àn chải, cho trâ u đằm dưới nước rồi kỹ cọ và chải sạch trứ ng rận.
b. C hế độ làm việc của gia súc
Ngoài việc cho ăn và chăm sóc hợp lý, còn phải định tiêu chuẩn sử dụng và chế độ làm việc cho súc v ật cày kéo, có vậy mới p h át huy đầy đủ k hả năng làm việc mà lại không ảnh hưởng đến sức khoẻ và trọng lượng của gia súc, mới trá n h được bệnh tậ t và kéo dài được thời hạn sử dụng con vật.
Khi đ ặt tiêu chuẩn sử dụng gia súc, cần chú ý mấy điểm:
* Lượng công việc giao cho một con v ật nhiều hay ít phải căn cứ vào tuổi, tìn h hình sức khoẻ, đường dài hay ngắn, tính chất của đất... mà quyết định.
* Sức kéo của con v ật do trọng lượng th â n th ể của nó quyết định, con vật càng to thì sức kéo của nó càng lớn.
Khi phân loại trâ u cày phải chú ý đến sức nặng của từng con.
* Sức kéo lớn hay nhỏ, tốc độ đi nhanh hay chậm, thòi gian làm việc dài hay ngắn... có liên quan với nhau.
Khi tăng cái nọ thì phải giảm cái kia. (Khi tăng tốc độ, thì phải giảm thời gian làm việc, cho nghỉ sớm hơn).
* Loại đường đi, độ dốc, tính chất của đất cày... quyết định sức kéo. Đường đi bằng phẳng không gồ ghề, độ dốc ít, hoặc chất đất ỏ ruộng cày tơi xốp, không rắn...
thì sức kéo cần đến ít, trái lại độ dốc lớn, đất rắn thì càng tốn sức kéo hơn.
* Phải luôn luôn chú ý theo dõi con vật, kịp thời cho ngừng làm việc hay cho làm việc nhẹ hơn.
Về chế độ làm việc, cần điều hoà giờ làm việc, giò nghỉ, giò ăn, giò tắm rửa cho hợp lý.
* Ngựa làm việc không nên quá 9 giò một ngày (kể thòi gian thực sự làm việc). Nếu công việc khẩn trương phải làm thêm trong 1 ngày đêm khoảng 2 giờ thì phải cho ăn tốt. Trâu bò cày khi đã mọc đủ răng mói sử dụng hoàn toàn: nên cho làm 1 ngày 8 giò, làm thêm 2 giò nữa thì phải cho ăn thêm, nếu công việc không khẩn trương lắm thì cứ 1 tuần cho nghỉ 1 ngày.
* Khi làm việc n ặ n g , cứ khoảng 50 phút cho nghỉ 10 phút. Nếu làm việc bình thường thì cứ 1 giờ rưỡi cho nghỉ 10 phút.
* Thời gian làm việc: Mùa hè tốt nhất làm việc vào buổi sớm, buổi chiều và tối là những lúc mát mẻ; không cho làm việc vào lúc nắng gắt để tránh bệnh cảm nóng, say nắng. Mùa lạnh, không nên cho làm việc sớm quá hay muộn quá để tránh cảm lạnh, viêm phổi, cước chân.
Khi vận chuyển đưòng xa, tốt nhất là đi được 20 cây số
thì cho nghỉ 2 giờ, cứ đi khoảng 5 cây sô' th ì cho nghỉ 10 phút.
* Cho ngựa ăn uống phải sau khi làm việc từ 1 giò đến 1 giò rưỡi, ăn uống xong cho nghỉ nử a giờ đên 1 giò mới lại b ắt đầu làm việc. T râu bò th ì sau khi làm việc, cho nghỉ từ nửa giờ đến 1 giò mới cho ăn uống; sau khi cho ăn uổng từ 2 giờ đến 2 giờ rưỡi mới b ắ t đ ầu làm việc để cho nó đủ th i giờ nhai lại.
c . Vệ sinh về dụng cụ làm việc
P hải có dụng cụ thích hợp, giữ vệ sinh dụng cụ thì mối nâng cao được năng su ấ t làm việc và trá n h cho gia súc khỏi bị tổn thương. Dụng cụ hỏng hoặc không thích hợp, không vừa, đ ặ t không đúng chỗ, đều có th ể làm giảm hiệu su ất công việc và làm gia súc bị tổn thương.
Yêu cầu vệ sinh về dụng cụ chung cho các loại gia súc như sau:
+ Không làm cho da của gia súc bị thương hay bị kích thích.
+ Không gò bó sự hoạt động và làm trâ ngại cho sự hô hấp và tu ầ n hoàn của nó.
+ Dụng cụ phải giữ sạch sẽ, khô ráo trơn nhẵn, có thứ còn cần phải mềm mại, kích thước và cỡ p hải thích hợp vói cơ th ể con vật.
+ Dụng cụ phải đ ặt đúng vị trí, không lỏng quá, không chặt quá.
+ Tôt n h ấ t là mỗi con v ật có 1 bộ đồ dùng riêng.
Riêng đối với trâ u bò cày, cần chú ý n h ấ t là vai cày phải khớp với cơ th ể con vật, không to, không nhỏ n h ẵn nhụi
và luôn luôn giữ sạch sẽ, yêu cầu là mỗi con có 1 vai cày riêng. Sau mỗi lần làm việc, phải nắn bóp vai cho nó;
nếu thấy không bình thường thì chữa ngay hay cho tạm nghỉ việc, ở miền núi có thể làm yên bằng tre cho trâu bò thồ giống như yên thồ của ngựa.