TẠI KỲ HỌP THỨ 2, QUỐC HỘI KHÓA VIII
8. Lao động, dân số và các lĩnh vực xã hội
- Mấy năm nay dân số vẫn phát triển với nhịp độ cao (trên 2%) vượt quá sức chịu đựng của nền kinh tế, dẫn đến mức sản xuất bình quân đầu người tiếp tục giảm sút. Công tác kế hoạch hóa gia đình chưa được chỉ đạo chặt chẽ từ trên xuống dưới. Áp lực về giải quyết công ăn việc làm cho người lao động ngày càng tăng, gây thêm tình hình không ổn định của xã hội. Các chính sách về điều dân đi vùng kinh tế mới chưa đồng bộ, có mặt chưa hợp lý, chưa bảo đảm đủ lương thực, vật tư, tiền vốn cho việc xây dựng cơ sở vật chất ban đầu nên việc điều dân đi ngoài tỉnh gặp nhiều khó khăn. Trong khu vực nhà nước, việc thực hiện chủ trương tinh giản bộ máy quản lý nhà nước ở các ngành, các cấp và giảm biên chế gián tiếp trong sản xuất chưa có chuyển biến.
Ngành giáo dục phổ thông đã cố gắng thực hiện cải cách giáo dục đến lớp 7, bước đầu áp dụng có kết quả giáo dục lao động tổng hợp, hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông cho học sinh. Song đáng quan tâm là chất lượng giáo dục ở cả ba cấp tiếp tục giảm sút, số học sinh lưu ban, bỏ học vẫn chiếm tỷ lệ cao, nạn mù chữ ở một số vùng đang có xu hướng phát triển. Việc thực hiện phổ cập cấp I trong độ tuổi khó khăn. Trường, lớp học thiếu thốn, vừa không phát triển kịp yêu cầu, vừa xuống cấp nhanh. Sách giáo khoa và đồ dùng giảng dạy và học tập vẫn thiếu; đời sống giáo viên còn nhiều khó khăn; ở một số nơi, vẫn còn giáo viên bỏ nghề.
Chất lượng đào tạo đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và công nhân học nghề chưa có chuyển biến đáng kể.
Các hoạt động văn hóa, thông tin, triển lãm, thư viện, phát thanh, truyền hình, v.v. đã hướng vào việc tuyên truyền, giải thích Nghị quyết Đại hội VI của Đảng, các nghị quyết 2, 3 của
Phần I: Dấu ấn Võ Văn Kiệt trong lĩnh vực kinh tế
Trung ương và các chủ trương của Nhà nước. Báo chí, đài phát thanh, truyền hình ở Trung ương và các địa phương có những đóng góp vào cuộc vận động đổi mới tổ chức và quản lý, đổi mới phong cách đấu tranh chống tệ tham nhũng, ức hiếp quần chúng và tiêu cực trong xã hội, động viên lao động sản xuất, thực hành tiết kiệm.
Ngành y tế đã cố gắng trong công tác điều trị và chữa bệnh cho nhân dân với nhiều hình thức kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền, chữa bệnh tại nhà. Tuy vậy, công tác phòng và chống dịch yếu, một số loại bệnh tăng so với năm 1986. Các bệnh truyền nhiễm vẫn phát sinh rải rác ở nhiều địa phương, đặc biệt là bệnh sốt rét phát triển ở một số tỉnh miền núi.
Điều đáng quan tâm là cơ sở vật chất trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, nhất là các bệnh viện, trường học, các di tích lịch sử, v.v.
ngày càng xuống cấp; trong khi vốn đầu tư của Nhà nước có hạn, nhưng việc xây dựng không hợp lý và xây dựng lãng phí của địa phương còn nhiều, và cũng chưa có biện pháp huy động các nguồn vốn của nhân dân để duy trì, bảo dưỡng, tái tạo.
Nhìn chung, trong năm qua, các ngành, các cấp đã bắt đầu chuyển hướng các mặt hoạt động theo nội dung đổi mới của Đại hội VI và các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Sự tích cực, chủ động của các ngành, các địa phương, các cơ sở và sự nỗ lực phấn đấu của nhân dân đã tạo ra những nhân tố tích cực mới và kinh nghiệm để trong những năm tới chuyển mạnh hơn các hoạt động kinh tế sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, nâng cao hiệu quả kinh tế.
Tuy vậy, nhịp độ phát triển sản xuất nông, công nghiệp còn chậm, thu nhập quốc dân tính bình quân theo đầu người giảm sút; lương thực vẫn thường xuyên căng thẳng; sản xuất không
đủ tiêu dùng, còn phải ăn vào vốn vay nước ngoài. Đến nay, vẫn chưa tạo ra được tích lũy từ nội bộ nền kinh tế quốc dân; thu ngân sách không đủ chi, vốn đầu tư xây dựng cơ bản của Nhà nước giảm. Hiệu quả sản xuất, kinh doanh rất thấp, tài sản xã hội chủ nghĩa bị lãng phí, mất mát quá lớn. Tình hình phân phối lưu thông vẫn còn rối ren; phân phối không công bằng, lưu thông chưa thật thông suốt; quản lý và cải tạo thị trường bị buông lỏng;
đồng tiền tiếp tục mất giá, vật giá tăng cao. Số người không có việc làm tăng thêm; đời sống của nhân dân lao động, trước hết là của người ăn lương và lực lượng vũ trang rất khó khăn, có nơi, có bộ phận gay gắt thêm. Tiêu cực xã hội phát triển.
Nói chung, những chuyển biến, tiến bộ, nhân tố tích cực mới chỉ có tính chất bộ phận và ở bước đầu, tình hình kinh tế, xã hội vẫn đang tiếp tục diễn biến xấu.
Tình hình trên đây có những nguyên nhân chủ quan và khách quan sâu xa mà Đại hội VI đã phân tích. Hai năm qua, tình hình cung - cầu càng mất cân đối nghiêm trọng thêm trên nhiều mặt.
Song về chỉ đạo điều hành của Hội đồng Bộ trưởng, đã có những khuyết điểm sau đây:
- Về bố trí kế hoạch, tuy đã chú ý tập trung vật tư, tiền vốn cho các sản phẩm trọng yếu, các công trình trọng điểm, nhưng vẫn chưa bảo đảm vững chắc các điều kiện thực hiện;
chưa giải quyết dứt khoát các vấn đề giá và tỷ giá, nên các cân đối ngoại tệ, vật tư, nhất là cân đối ngân sách, cân đối vốn đầu tư, v.v.
chưa thật vững chắc. Nói chung, công tác kế hoạch hóa còn mang nặng tính tập trung quan liêu bao cấp, chưa tạo thuận lợi cho các ngành, các cấp thực hiện sắp xếp sản xuất và đi vào hạch toán kinh doanh, chậm xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách đồng bộ gắn liền với cân đối kế hoạch.
Phần I: Dấu ấn Võ Văn Kiệt trong lĩnh vực kinh tế
- Chưa kịp sắp xếp và tổ chức lại nền kinh tế theo hướng tập trung cho ba chương trình kinh tế, nhất là cho mặt trận hàng đầu là nông nghiệp; các chủ trương và biện pháp đề ra chưa đủ đồng bộ để giải quyết cho được vấn đề lương thực là vấn đề nóng bỏng, gay gắt nhất.
- Trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện, đã không tập trung sức vào việc đổi mới chính sách với nông dân và các thành phần kinh tế khác ngoài quốc doanh, chuyển các hoạt động kinh tế sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, tạo điều kiện phát triển mạnh sản xuất, tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả. Việc cụ thể hóa, thể chế hóa các giải pháp về giá, lương, tài chính, tiền tệ chưa nhằm mục đích trước hết thúc đẩy và tạo thuận lợi cho sản xuất hàng hóa phát triển theo hướng hạch toán, kinh doanh lại làm chậm, có mặt thiếu tính toán chu đáo, có biện pháp còn nửa vời...
- Chưa gắn chặt việc đổi mới cơ chế quản lý với mở rộng dân chủ và đề cao pháp chế xã hội chủ nghĩa. Vẫn còn tình trạng tập trung chưa đúng mức, mà dân chủ cũng chưa được phát huy cao;
kỷ cương, kỷ luật khắc phục chậm đã hạn chế kết quả thực hiện các nghị quyết của Đảng và chủ trương của Nhà nước.
- Công tác tổ chức và cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, nâng cao hiệu lực quản lý của bộ máy nhà nước. Công tác tư tưởng chưa góp phần đắc lực thúc đẩy việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, xây dựng đã đề ra. Trong công cuộc đổi mới hiện nay, trở ngại chính vẫn là tư tưởng bảo thủ, trì trệ, do dự trong việc chuyển các hoạt động kinh tế sang hạch toán kinh doanh, trong việc đổi mới tổ chức và quản lý, đồng thời cũng xuất hiện tư tưởng nóng vội cần được khắc phục. Một số vấn đề có ý nghĩa quan trọng về lý luận và thực tiễn, nhất là một số chủ
trương cụ thể để xử lý các vấn đề phân phối lưu thông chưa đủ thời gian bàn bạc thảo luận nhất trí trong khi tình hình có nhiều khó khăn, phức tạp. Việc mở rộng dân chủ và đề cao kỷ luật trong việc chấp hành các nghị quyết cũng chưa đầy đủ, nên đã đưa lại những hậu quả tiêu cực trong việc giải quyết nhiều vấn đề cụ thể quan trọng.
Với trách nhiệm của cơ quan điều hành thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, xã hội mà Quốc hội giao phó, Hội đồng Bộ trưởng trong phiên họp cuối năm vừa qua đã kiểm điểm nghiêm túc trách nhiệm của mình đối với những khuyết điểm nói trên. Chúng tôi cũng đã đề ra các biện pháp cụ thể để đổi mới cơ bản trong công tác chỉ đạo và điều hành, nhằm nhanh chóng tạo ra bước phát triển mới của các hoạt động kinh tế và xã hội trong năm tới.
Phần thứ hai
NHIỆM VỤ, MỤC TIÊU VÀ BIỆN PHÁP CHỦ YẾU CỦA KẾ HOẠCH KINH TẾ, XÃ HỘI 5 NĂM 1986 - 1990, TRONG BA NĂM CÒN LẠI VÀ NĂM 1988
Thưa các đồng chí đại biểu Quốc hội,
Đại hội lần thứ VI của Đảng đã vạch ra nhiệm vụ bao trùm của những năm còn lại của chặng đường đầu tiên là “ổn định mọi mặt tình hình kinh tế, xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa trong chặng đường tiếp theo”. Xuất phát từ nhiệm vụ bao trùm đó, Đại hội VI cũng đã xác định năm mục tiêu cụ thể về kinh tế, xã hội cho những năm còn lại của chặng đường đầu tiên: sản xuất đủ tiêu dùng và có tích lũy, bước đầu tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý nhằm phát triển sản xuất; xây dựng và hoàn thiện một bước quan hệ sản xuất mới phù hợp với tính chất và trình độ
Phần I: Dấu ấn Võ Văn Kiệt trong lĩnh vực kinh tế
phát triển của lực lượng sản xuất; tạo ra chuyển biến tốt về mặt xã hội; bảo đảm nhu cầu củng cố quốc phòng và an ninh. Năm mục tiêu nói trên là một tổng thể gắn bó với nhau, bao quát từ đời sống xã hội đến sản xuất, từ lực lượng sản xuất đến quan hệ sản xuất, từ kinh tế đến quốc phòng.
Đại hội lần thứ VI của Đảng cũng đã xác định các phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu chủ yếu của kế hoạch 5 năm 1986 - 1990.
Từ tình hình thực hiện hai năm qua, đối chiếu với những mục tiêu đó, nhiệm vụ ba năm tới còn rất nặng nề; còn nhiều vấn đề kinh tế, sản xuất cấp bách phải được giải quyết.
Bước vào năm 1988, tuy các điều kiện vật chất chưa có thêm nhiều, song có những nhân tố mới quan trọng giúp chúng ta vượt qua khó khăn thực hiện nhiệm vụ. Đó là các Nghị quyết Trung ương 2, 3, đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 4 đã định hướng rõ ràng, dứt khoát cho nhiều chính sách kinh tế, xã hội nhằm giải phóng các năng lực sản xuất, tăng nhanh sản phẩm cho xã hội. Quan trọng nhất là xác định mối quan hệ giữa Nhà nước với nông dân, quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh của xí nghiệp quốc doanh, các chính sách đối với kinh tế gia đình, cá thể và tư nhân, các biện pháp giải quyết vấn đề giá, lương, tiền, tạo cơ sở cho sự thống nhất ý chí và hành động, cho việc bố trí kế hoạch. Hướng mới về hợp tác sản xuất với Liên Xô và các nước trong Hội đồng Tương trợ kinh tế sẽ tạo ra khả năng mới, việc hợp tác với các nước khác cũng sẽ có thêm cơ sở pháp lý để mở rộng khi Quốc hội kỳ họp này thông qua luật đầu tư của người nước ngoài tại nước ta. Việc sắp xếp lại tổ chức, cán bộ, thực hiện cuộc vận động làm trong sạch và nâng cao sức chiến đấu của tổ chức Đảng và bộ máy nhà nước, làm lành mạnh các quan hệ sản xuất, nhất định sẽ có tác động tốt đến tình hình kinh tế - xã hội.
Trong ba năm (1988 - 1990), phải phấn đấu thực hiện bằng được mục tiêu ổn định một bước quan trọng tình hình kinh tế, xã hội, chuẩn bị điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế, xã hội trong các năm sau.
Để thực hiện mục tiêu này, phải gấp rút ban hành các cơ chế chính sách nhằm giải phóng mọi năng lực sản xuất, phát triển mạnh sản xuất hàng hóa của các thành phần kinh tế trước hết tập trung cho ba chương trình kinh tế, đặc biệt là chương trình lương thực - thực phẩm; chuyển các hoạt động sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, nâng cao hiệu quả kinh tế; đổi mới tổ chức và cán bộ.
Nội dung kế hoạch kinh tế, xã hội trong ba năm tới phải đáp ứng các yêu cầu sau đây:
Một là, giải quyết nhu cầu cơ bản về lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng thiết yếu và những nhu cầu bức thiết khác về đời sống của nhân dân lao động. Tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu, bảo đảm thực hiện các cam kết quốc tế, mở rộng các quan hệ kinh tế với nước ngoài. Đồng thời, tiếp tục phát triển một số ngành công nghiệp nặng then chốt và giao thông vận tải nhằm phục vụ cho các nhiệm vụ trên.
Hai là, kiên quyết chuyển các hoạt động kinh tế sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa theo những bước đi vững chắc, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, phân phối lại hợp lý thu nhập quốc dân, ổn định dần tình hình phân phối lưu thông, từng bước tạo được tích lũy từ nội bộ nền kinh tế quốc dân, bảo đảm tốt hơn đời sống nhân dân lao động và hạn chế đến mức thấp nhất tỷ lệ lạm phát.
Ba là, nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể; phát huy mọi tiềm năng của các thành phần
Phần I: Dấu ấn Võ Văn Kiệt trong lĩnh vực kinh tế
kinh tế khác trong sản xuất và phục vụ đời sống gắn với tổ chức lại và quản lý tốt nền kinh tế, tăng cường quản lý thị trường và tiếp tục cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với thương nghiệp tư nhân.
Bốn là, tạo thêm việc làm cho người lao động, thực hiện một bước quan trọng việc ổn định và lành mạnh hóa sinh hoạt xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn xây dựng, khắc phục các hiện tượng tiêu cực, xây dựng cuộc sống lành mạnh, văn minh và công bằng xã hội.
Năm là, đáp ứng nhu cầu củng cố quốc phòng và an ninh.
Sáu là, chuẩn bị cho kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội 1991 - 1995.
Năm 1988 là năm có vị trí và có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc thực hiện những mục tiêu của 3 năm còn lại của kế hoạch 5 năm 1986 - 1990, phải thực hiện những nhiệm vụ chủ yếu sau đây:
- Giải quyết tốt hơn vấn đề lương thực - thực phẩm; tăng hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu; triển khai có hiệu quả các chương trình hợp tác kinh tế với Liên Xô, các nước xã hội chủ nghĩa anh em và mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại với các nước khác.
- Có chuyển biến rõ rệt trên mặt trận phân phối - lưu thông, giảm nhịp độ tăng giá, tỷ lệ bội chi ngân sách, tỷ lệ bội chi tiền mặt và giảm bớt khó khăn về đời sống của người hưởng lương.
- Chuyển nhanh hoạt động của các đơn vị kinh tế quốc doanh và tập thể sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, bảo đảm sản xuất, kinh doanh có năng suất, chất lượng, hiệu quả, phát huy những khả năng tích cực của các thành phần kinh tế khác trong sản xuất, dịch vụ gắn với sắp xếp và tổ chức lại nền kinh tế.
- Đẩy mạnh các hoạt động khoa học - kỹ thuật và đưa kỹ thuật tiến bộ vào sản xuất, kinh doanh.
- Giải quyết ngay một số vấn đề có tính chất cấp bách về giáo dục, y tế và văn hóa, cả về cơ sở vật chất, cơ chế chính sách và chất lượng hoạt động.
- Sắp xếp lại một bước quan trọng bộ máy Đảng, Nhà nước và các đoàn thể quần chúng từ Trung ương đến huyện; nâng cao hiệu lực của bộ máy, thu gọn cơ quan quản lý nhà nước và tinh giản biên chế; chấn chỉnh gấp các tổ chức sản xuất, kinh doanh;
bố trí lại cán bộ, nhất là cán bộ ở các vị trí then chốt của từng cấp và từng tổ chức.
- Gắn việc giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội với đẩy mạnh cuộc vận động trong Đảng, trong bộ máy nhà nước và ngoài xã hội, mở rộng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, củng cố niềm tin và thúc đẩy hành động cách mạng của các tầng lớp nhân dân, thiết lập trật tự kỷ cương trong hoạt động kinh tế, xã hội.
Trong tất cả các nhiệm vụ trên, một vấn đề cần nhấn mạnh là, cùng với việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, chúng ta rất coi trọng các nhiệm vụ về xã hội, với nhận thức sâu sắc rằng kinh tế và xã hội gắn bó chặt chẽ, tác động lẫn nhau hết sức mật thiết.
Và đây cũng là một lĩnh vực mà nhiều năm nay, Hội đồng Bộ trưởng và các ngành, các cấp chưa thật sự quan tâm đúng mức.
Theo hướng đó, chúng ta phải hết sức chăm lo tạo việc làm cho hàng triệu lao động hiện chưa có việc làm ổn định, thật sự phát huy tiềm năng to lớn của nguồn lao động dồi dào của nước ta. Việc sử dụng khả năng của tất cả các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh không chỉ có ý nghĩa tạo thêm nguồn sản phẩm cho xã hội mà trước hết là nhằm tận lực thu hút lực lượng lao động vào các ngành nghề, khai thác đất đai trong từng địa phương và ở các vùng kinh tế mới. Chúng ta cũng cần mở rộng đầu tư (bằng