Chính thực trạng khai thác “ồ ạc” như hiện nay có nguy cơ làm mất đi
“cái thiêng”, cái tính cộng đồng nơi đây. Đây là một bài toán khó giải nhất là các nhà quản lí. Chính vì thế, nhóm cũng đưa ra một số cách thức nhằm cải thiện tình trạng như hiện nay: là làm sao có thể giữ được cái hồn của tiếng cồng, tiếng chiêng và quan trọng hơn là tính cộng đồng vẫn được giữ vững trong quá trình phát triển du lịch nơi đây:
Hiện nay đã có một số công ty du lịch khai thác tiềm năng du lịch của vùng đất Tây Nguyên, cụ thể là khai thác “ không gian văn hóa cồng chiêng”. Việc khai này đã được một số công ty tham gia và bước đầu tạo được sức hút rất lớn cho du khách: công ty du lịch Hoa Sen Châu Á – ASIAN LOTUS, công ty du lịch Ánh Sao Mới – New Starlight Travel,….Khi du lịch khai thác cũng như phát triển đến với vùng “đất thiêng”, nó đã mang lại những kết quả đáng mừng, nhưng đồng thời cũng đem lại những hậu quả không tốt. Sau đây là một số mặt tích cực và tiêu cực trong quá trình khai thác du lịch nơi đây.
Về mặt tích cực:
- Giá trị của “không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên” được nhân loại biết đến, nâng cao tầm vóc quốc gia và quốc tế.
- Giải quyết vấn đề việc làm của địa phương
- Tăng thêm thu nhập cho người dân, từ đó, GDP của tỉnh và quốc gia tăng - Đời sống vật chất lẫn tinh thần của người dân được nâng cao, cơ sở hạ tầng-
vật chất- kĩ thuật được chú ý xây dựng Về mặt tiêu cực:
- Nguy cơ suy giảm về số lượng cồng, chiêng và các bản nhạc có giá trị - Mất dần “tính thiêng”
- Làm loãng và có nguy cơ mất tính chất cộng đồng, đời sống cộng đồng của người Tây Nguyên- một trong những yếu tố cấu thành nên “không gian văn hóa cồng chiêng”
- Du lịch còn mang đến, những văn hóa phẩm độc hại ảnh hưởng đến bản sắc văn hóa của vùng đất này.
Chính du lịch đã tác động đến toàn bộ cuộc sống của người dân nơi đây từ văn hóa, kinh tế, xã hội,…Do sự tác động lớn như vậy nên chúng ta cần phải có những biện pháp cũng như mô hình cụ thể để không làm “quá tải” hoặc làm mất đi những giá trị mà vùng đất này được công nhận:
Vì thế cần một số biện pháp nhằm dung hòa giữa du lịch và di sản, vừa không làm mất đi “hồn thiêng Tây Nguyên”, vừa không lãng phí một tiềm năng du lịch lớn.
- Triển khai việc bảo tồn và phát huy giá trị của “không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên” một cách đồng bộ, hiệu quả thì việc giữ được môi trường tồn tại của không gian văn hóa là quan trọng nhất.
- Thông tin, tuyên truyền vận động đòng bào hiểu rõ việc phải bảo tồn, phát huy giá trị của “không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên” đối với đời sống tinh thần của đồng bào Tây Nguyên để người dân có ý thức bảo tồn di sản với một tinh thần tự giác và niềm tự hào sâu sắc.
- Tổ chức, truyền dạy, thành lập các đội cồng chiêng tại làng; tăng cuờng vận động, khuyến khích đồng bào sử dụng cồng chiêng trong các lễ hội cổ truyền và những ngày lễ kỉ niệm trong địa phương, đất nước.
- Đặc biệt quan tâm đến việc truyền nghề chỉnh sửa cồng chiêng cho thế hệ trẻ, bởi số nghệ nhân chỉnh chiêng hiện không còn nhiều hoặc ở độ tuổi cao.
- Mở lớp dạy đánh cồng chiêng cho các em học sinh tại các truờng phổ thông trên toàn tỉnh nói chung, đặc biệt là trong trường dân tộc nội trú để các em có ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Việc làm này có thể lồng ghép trong chuơng trình “trường học thân thiện- học sinh tích cực”
được triển khai giữa hai bộ: Giáo Dục Đào Tạo, Văn Hóa Thể thao Du Lịch.
- Sở VHTTDL các cấp cần thưòng xuyên tổ chức các đợt liên hoan cồng chiêng, dân ca, nhạc cụ dân tộc để đồng bào nậng cao nhận thức bảo tồn.
Đồng thời phải thường xuyên tổ chức các hoạt động bảo tồn và phát huy của buôn làng; cần thưòng xuyên gắn với rừng gắn với vùng sản xuất (café, cao su, hồ tiêu,..); tích cực kêu gọi các doanh nghiệp quan tâm, hỗ trợ kinh phí để tổ chức.
- Cần sớm triển khai dự án bảo tồn và phát huy giá trị không gian căn hóa cồng chiêng Tây Nguyên của bộ văn hóa thể thao du lịch và tổ chức thực hiện chuơng trình hành động “10 điểm” phải đựoc triển khai có chừng mực.
Từ những hiện trạng trước và sau khi được công nhận “ không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên” cũng như các mặt tiêu cực và tích cực của du lịch mang lại cho vùng đất này. Vì thế chúng ta cần có những mô hình cụ thể hơn nhằm giảm sự
tác hại của du lịch đến với di sản. Đồng thời phải khai thác hợp lí di sản để vừa bảo tồn mà lại thu hút được khách du lịch ổn định nhất là vào những mùa không có lễ hội:
- Thứ nhất: Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đặc trưng nhất là tiếng cồng tiếng chiêng nhưng không phải thế mà chúng ta cứ đưa vào chương trình tour cũng như vào phục vụ trong các nhà hàng, khu du lịch. Mà tiếng cồng, tiếng chiêng phải mang được cái hồn của nó trong các lễ hội cúng bái thần linh. Chính vì thế chúng ta cần phải khai thác các mảng khác của không gian như: sinh hoạt cộng đồng: rượu cần. ẩm thực, kiến trúc, có cả cái văm hóa, cái bản sắc trong cộng đồng. Những mảng này có rất nhiều tiềm năng có thể phát triển du lịch nhưng hiên nay chỉ khai thác ở mức thấy chỉ tập trung vào tiếng cồng, tiếng chiêng.
- Thứ hai: Cần phải tạo ra các sản phẩm kèm theo cho chương trình tour thêm phong phú như ; du lịch văn hóa, du lịch sinh thái, du lịch về nguồn.
- Thứ ba: Tổ chức một số sự kiện ( festival cũng như giao lưu văn hóa cộng đồng các dân tộc có cùng tiếng cồng, tiếng chiêng) để nhằm tạo ra các sản phẩm mới có thể thu hút khách du lịch.
- Thứ tư: Liên kết du lịch giữa các vùng, các miền du lịch với nhau nhằm tạo cho du khách nhiều thú vị, bất ngời,… với những chương trình tour thú vị với những trại nghiêm có thể từ đồng bằng lên Tây Nguyên, từ Tây Nguyên có thể đến với biển cả ( Nha Trang,..)
- Thứ năm: Ngoài ra chúng ta tiến hành khai thác thêm nhiều điểm du lịch mới cũng như tôn tạo lại các sản phẩm du lịch sẵn có. Ta có thể đưa vào khai thác một số mô hình du lịch sau.
Lễ hội cồng chiêng: được tổ chức hàng năm theo hình thức luân phiên tại các tỉnh có văn hoá cồng chiêng. Trong lễ hội, nghệ nhân của các
tỉnh sẽ trình bày, biểu diễn không gian văn hoá của dân tộc và của tỉnh mình.
Hội đua voi ở Buôn Đôn: được tổ chức tại Buôn Đôn- xã Krông Na, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk, cách Tp. Buôn Ma Thuột. Hội đua voi thường được tổ chức hàng năm vào tháng 3 tại Buôn Đôn.Đến với lễ hội đua voi, du khách sẽ bị cuốn hút trong không khí tưng bừng của ngày hội, với âm vang cồng chiêng và tận mắt chứng kiến những màn trình diễn ngoạn mục bởi các chú voi của núi rừng Buôn Đôn. Hội đua voi là sự kiện văn hóa lớn ở Tây Nguyên, tôn vinh tinh thần thượng võ của người M’Nông, những người dũng cảm, có truyền thống trong việc săn bắt và thuần dưỡng voi rừng.
Hội Xuân Tây Nguyên: Kéo dài từ 2- 3 tháng, từ ngày đưa lúa vào kho đến ngày sấm ran đầu mùa. Đó là thời gian tạm dừng việc sản xuất để tham gia hội hè, thăm bạn bè… Buôn làng được sửa sang khang trang. Buôn, sóc nọ tiếp buôn sóc kia mở hội đâm trâu. Đâm trâu cúng thần làng, đâm trâu xin thần phù hộ cho từng sóc, đâm trâu nhân lễ bỏ mả để hồn trâu theo người đã khuất về thế giới bên kia. Du khách có dịp hòa mình với không khí của hội lễ, với những trò vui dân gian; được tham dự những điệu múa, lời ca quyện với tiếng cồng, chiêng hào hùng, của những cư dân nơi xứ núi. Hội kéo dài từ tháng 10, 11 đến tháng giêng, tháng hai âm lịch.
Từ những phân tích cũng như đề ra một số mô hình có thể áp dụng ngay để nhằm hạn chế tình hình khai thác du lịch hiên nay ở Tây Nguyên. Đồng thời cần phải có những biện pháp cụ thể hơn nữa từ các cấp chính quyền nhằm có những biện pháp cụ thể hơn trong viêc qui hoạch, khai thác, bảo tồn,.. một cách có hiệu quả. Nhằm khai thác du lịch một cách bền vững không chỉ trong kinh doanh mà
quan trọng hơn vẫn giữ được những giá trị trong “ không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên”