CHUYÊN ĐỀ 5: NGHỊ LUẬN VỀ BỨC TRANH
B. Dạng đề nghị luận về một vấn đề gợi ra từ một bức tranh hoặc hình ảnh
4. Bài học nhận thức và hành động
- Bức hình đã nói lên tất cả, còn là bài học giáo dục chúng ta: Tình mẩu tử là thiêng thiêng cao cả. Cần biết trân trọng và gìn giữ tình mẫu tử.
- Có những hành động thiết thực, cụ thể để đáp đền tình cảm của mẹ dành cho mình: biết vâng lời, nghe theo lời dạy bảo của cha mẹ ; siêng năng học hành để không phụ công ơn nuôi dưỡng, quan tâm, giúp đỡ từ những việc nhỏ nhặt nhất.
ĐỀ 12: Quan sát hai bức hình dưới và nêu suy nghĩ của em về ý nghĩa mà bức hình gợi ra.
GỢI Ý TRẢ LỜI:
1. Giải thích, nêu vấn đề nghị luận gợi ra từ bức hình:
- Bức hình trước là hình ảnh gia đình lý tưởng có đủ bố mẹ và hai con đang vui đùa hạnh phúc trong buổichiều tà, đây là thời gian mà nhà nhà tụ họp quây quần sau một ngày làm việc học tập, bởi thế ai đi xa cũng nhớ nhà nhớ gia đình là vậy, bức hình gợi cho người xem có cảm giác hạnh phúc, vui vẻ, ấm áp.
- Hình sau là cảnh một gia đình đình truyền thống cớ cả ông bà bố mẹ con cháu quây quần bên nhau, nhìn gương mặt ai nấy vui vẻ, an nhiên ta cảm nhận được niềm vui hạnh phúc từ mái ấm gia đình từ những người thân yêu.
=> Gia đình và tình cảm gia đình luôn là thiêng liêng cao quý đối với cuộc đời mỗi con người.
2. Bàn luận, chứng minh, mở rộng:
a. Giải thích: Tình cảm gia đình là gì?
- Gia đình là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng. Gia đình là cái nôi cơ sở nền tảng bồi dưỡng để hình thành nên nhân cách nhân cách con người.Cụ thể là:
+Tình cảm của ba mẹ dành cho con cái.
+ Tình cảm của ông bà dành cho con cháu.
+ Tình cảm của con cái dành cho ông bà, cha mẹ.
+ Tình cảm của anh chị em đối với nhau.
b. Biểu hiện của tình cảm gia đình:
- Ba mẹ thương yêu, chăm sóc con cái, luôn quan tâm và hỏi han con cái.
- Là cha mẹ luôn tạo điều kiện tốt nhất cho con.
- Là sự hi sinh cả tuổi thanh xuân của cha mẹ nuôi dạy con.
- Ông bà tảo tần nuôi con khôn lớn, thương yêu cháu, dạy dỗ cháu nên người.
- Con cái thương yêu, kính trọng, hiếu thảo với ông bà cha mẹ.
- Là khi con cháu học tập có thành tích tốt để ông bà cha mẹ vui.
- Con cháu biết trách nhiệm và vai trò của mình để tạo niềm vui cho ông bà, cha mẹ.
- Anh chị em trong nhà yêu thương nhau, không tranh đua, không ganh ghét nhau.
c. Ý nghĩa của tình cảm gia đình:
- Gia đình có tình cảm gia đình sẽ vô cùng hạnh phúc.
- Được mọi người xung quanh thương yêu, quý mến và tôn trọng.
- Ông bà cha mẹ tự hào về con cháu hiếu thuận.
- Là cái nôi nâng đỡ chở che bước chân mỗi người khi mệt mỏi, buồn phiền, thất bại.
- Gia đình là tế bào, là hạt nhân của xã hội. Gia đình là nơi sản sinh ra những thế hệ tương lai, nơi cung cấp nguồn lao động cho nền kinh tế xã hội trong hiện tại.
- Gia đình còn là ngôi trường đầu tiên của mỗi người, ngôi trường ấy dạy chúng ta những bài học vỡ lòng, dạy chúng ta biết thương yêu, giúp đỡ, biết đối nhân xử thế, dạy chúng ta cách làm người. Gia đình là nền tảng, chắp cánh cho chúng ta bay cao, bay xa trong khung trời xã hội.
- Tình cảm gia đình chính là cội nguồn gốc rể nuôi dưỡng tình yêu quê hương đất nước của mỗi người.
* Mở rộng:
- Tình cảm gia đình còn xuất hiện ở những người không chung huyết thống. Nhưng chúng ta vẫn có thể chia sẻ quan tâm với nhau như những người thân trong gia đình.
Dẫn chứng: Những em bé sinh ra mồ côi cha mẹ từ nhỏ cùng nhau sống trong cô nhi viện, các em đã coi chính những người chăm sóc giống như người mẹ, những người bạn sống cùng nhau như người anh, người chị. Đối với họ đó chính là tình cảm gia đình đáng được trân trọng.
- Bên cạnh những gia đình hạnh phúc, yên ấm thì cũng có những gia đình cha mẹ luôn bất hòa, thường xuyên tranh chấp cãi vã hoặc gia đình mà người cha tối ngày say xỉn, rồi về nhà bạo hành vợ con tạo nên những thảm kịch đen tối cho trí óc trẻ thơ non nớt.
- Có những gia đình cha mẹ sống không đúng đạo đức làm những công việc phi pháp khiến con cái cũng hư hỏng, đua đòi theo cha mẹ. Những gia đình như vậy thật sự không thể nào là một mái ấm gia đình của trẻ thơ. Gia đình đó không thể nào là một chiếc nôi êm đềm hình thành những nhân cách tốt cho con trẻ.
- Trong cuộc sống vẫn còn có nhiều người con sống bất hiếu, vô lễ, đánh đập, đối xử tàn nhẫn, bỏ rơi cha mẹ già của mình. Lại có những người làm cha mẹ bỏ rơi con cái, làm cho tình cảm gia đình sứt mẻ,… những người này đáng bị xã hội thẳng thắn lên án, phê phán.
3. Bài học nhận thức và hành động:
- Bức hình đã ngầm nhắc chúng ta gia đình là cái nôi là điểm tựa vững chắc nhất cho mỗi người. Hãy biết trân trọng và vun đắp nó.
- Tình cảm gia đình cũng cần được bồi đắp. Và tình cảm ấy không chỉ thể hiện qua những lời yêu thương ngọt ngào mà còn cần được thể hiện bằng hành động, dù chỉ là một hành động nhỏ như phụ giúp mẹ làm việc nhà, lâu lâu tặng mẹ một món quà nhỏ hay thỉnh thoảng trò chuyện uống trà cùng cha, quan tâm hơn đến sức khỏe của cha mẹ, ông bà... Hãy tạm gác lại những bộn bề xung quanh, quan tâm nhiều hơn đến những điều nhỏ nhoi trong cuộc
sống như gia đình. Tạm gác những chuyến đi chơi, những cuộc hẹn trà sữa cùng đám bạn mà ngồi xuống cùng cha mẹ ăn một bữa cơm, cùng cha mẹ chuyện trò.
- Liên hệ bản thân: Em cần làm gì để duy trì tình cảm trong gia đình?
+ Cố gắng học tập và rèn luyện: chăm ngoan học giỏi, tránh xa thói hư tật xấu
+ Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ: giúp làm việc nhà, nghe ông bà kể chuyện, xoa bóp tay chân cho ông bà bố mẹ…
ĐỀ 13: Bàn về vấn đề nêu ra từ bức hình bằng một bài văn nghị luận.
1. Giải thích, nêu vấn đề nghị luận gợi ra từ bức hình:
- Người đàn ông đứng trên bục cao nhất với gương mặt ngẩng cao thoả mãn với phong thái tự tin của người chiến thắng.
=> Từ bức hình ta nhận ra một vấn đề hầu như ai cũng mong muốn khi bắt tay vào làm bất cứ một việc gì đó là sự thành công.
2. Bàn luận, chứng minh, mở rộng:
a. Giải thích:Thành công là gì?
- Là cảm giác vui sướng, hạnh phúc, viên mãn khi chúng ta đạt được những mục tiêu, những lí tưởng mà chúng ta phấn đấu, mong muốn có được nó sau một quá trình nỗ lực, phấn đấu.Thành công còn là thước đo năng lực của con người
Dẫn chứng: Trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật, Kim Lân, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng…
họ là những cây bút xuất sắc trong nền văn học dân tộc nhưng cũng là những con người lao động vất vả kiếm sống bằng chính bàn tay của mình. Hay như trên thế giới có O Hen-ri, Picaso… trước khi trở thành nhà văn, nhà danh họa nổi tiếng, họ chỉ là những tay nghiệp dư, làm phục vụ, rửa bát thuê để kiếm sống. Những con người ấy xuất phát điểm với hai bàn tay trắng nhưng bằng khả năng học hỏi và ý chí nghị lực vượt lên bản thân, họ trở thành những con người tài năng, cống hiến to lớn cho đất nước.
b. Biểu hiện của sự thành công:
- Bản thân mỗi người phải cho mình một ước mơ, một mục đích sống và phải cố gắng để thực hiện ước mơ thành hiện thực, đó là thành công.
- Người nghèo cố gắng làm lụng thay đổi được số phận, đó là thành công.
- Học sinh phấn đấu học tập đạt được danh hiệu mà mình ước mong, đó cũng là thành công.
Sự cần cù, chăm chỉ của sinh viên đại học mới vừa tốt nghiệp khiến cho họ có được những thành tích tiêu biểu trong công việc, đó là thành công.
-Con người khi tìm được hạnh phúc, tình yêu mà mình mong muốn, đó là thành công. Và còn rất nhiều những sự thành công khác nhau được thể hiện trên rất nhiều phương diện khác nhau…
c. Vai trò ý nghĩa của sự thành công:
- Thành công có vai trò quan trọng và ảnh hưởng khá lớn đến cuộc sống của chúng ta. Khi con người đạt được thành công, là lúc họ hạnh phúc nhất và cũng là lúc họ cảm thấy sự tồn tại của bản thân trong xã hội là đúng, đó cũng chính là lý do khiến họ có thể tiếp tục sống và phấn đấu. Thành công khiến con người vui vẻ, hạnh phúc và được nhiều người tôn trọng đồng thời có thể xây dựng nhiều mối quan hệ tốt trong xã hội.
- Thành công cũng chính là đánh dấu sự trưởng thành trên nhiều phương diện của một con người. Mỗi lần họ thành công, chính là mỗi lần họ trưởng thành. Mỗi lần họ thành công, là một điều quý báu được chính bản thân họ khám phá và lưu giữ. Mỗi lần thành công là một cuộc hành trình, một chuyến đi gian nan nhưng đầy thú vị, đầy kinh nghiệm, cũng là một thế giới mới đã mở ra và đến với họ.
- Thành công còn là sự mở rộng hiểu biết, nhận thức cho con người về chính mình, về con người xã hội và về chính thế giới xung quanh. Chỉ khi thành công thì con người mới nhìn lại quãng đường khó khăn trước đó, nhìn nhận để tích lũy kinh nghiệm, nhìn nhận để có một câu trả lời thỏa đáng cho những gì bản thân bỏ ra và trải qua. Từ đó, con người sẽ có động lực để đương đầu với nhiều thử thách gian nan hơn, và cũng là để thành công hơn cả hiện tại.
- Ngoài ra, thành công còn được tạo ra nhờ thất bại, vấp ngã. Bởi vì vấp ngã nên chúng ta mới nhìn nhận, phát hiện và khắc phục những khuyết điểm của bản thân, ngày một hoàn thiện mình hơn, như vậy mới có được thành công. “Thất bại mang lại cho bạn cái nhìn đúng đắn về sự thành công.” – Ellen DeGeneres từng nói.
* Mở rộng:
- Khi nói đến sự thành công người ta hay nói đến danh vọng, vật chất, công ăn việc làm, vị trí xã hội.
- Thành công với người này nhưng cũng có thể là thất bại với một người có quan niệm khác
→ Thành công phải xét đến đối tượng cụ thể, lĩnh vực cụ thể cả về mặt vật chất lẫn tinh thần.
Dẫn chứng: Sở hữu những thứ tiện nghi, sang trọng, đắt tiền hay vị trí xã hội mà nhiều người mơ tưởng thì gọi là thành công. Nhưng gia đình đổ vỡ, bạn bè xa lánh thì lại là thất bại và ngược lại. Bỏ mọi mối quan hệ, ăn thua đối với người khác cũng được gọi là thành công nhưng thất bại với chính mình.
- Trong cuộc sống hiện đại thương trường trở thành chiến trường. Để thành công, con người trở thành cổ máy vô tri, vô giác, luôn nghi kị, cạnh tranh, ganh ghét, chui vào vỏ bọc của sự cô đơn, lạnh lùng. Đó là sự thành công mang theo tính chất của sự huỷ diệt.
- Một số người gặp thất bại, nhưng đối với họ, thất bại là mẹ thành công thành công vì chiến thắng với bản thân mình, tự tin, bước tiếp.
- Một số bạn trẻ không dám bước vào đời, sợ va chạm với khó khăn và sợ thất bại, sợ thua kém người khác.
- Những kẻ lười biếng, ỷ lại thụ động trong cuộc sống.