CHƯƠNG 2 GIỚI THIỆU MÔ HÌNH TOÁN KINH TẾ
II. Mô hình cân bằng kinh tế vĩ mô
*Đặt vấn đề: Phân tích kinh tế vĩ mô là phân tích mối liên hệ giữa các biến số kinh tế tổng hợp (biến gộp) đặc trưng cho hoạt động của toàn bộ nền kinh tế diễn biến trong ba thị trường gộp: thị trường hàng hóa – dịch vụ, thị trường tiền tệ và thị trường lao động. Cả ba thị trường này đều có quan hệ với nhau. Trong thị trường đều xuất hiện tổng mức cung, mức tổng cầu loại hàng hóa tương ứng. Đối với nền kinh tế mở tham gia vào mức tổng cung, tổng cầu còn có các chủ thể bên ngoài quốc gia. Nghiên cứu và phân tích các nhân tố tác động đến tổng cung, tổng cầu, cân bằng của cả ba thị trường là việc quan trọng trong phân tích và hoạch định chính sách của Nhà nước. Trong khuôn khổ môn học, chúng ta chỉ đề cập đến tình huống ngắn hạn, do vậy công nghệ sản xuất và thị hiếu tiêu dùng có thể giả thiết là không đổi và đồng thời chỉ xét thị trường hàng hóa-dịch vụ với các phương trình dạng tuyến tính.
* Mô hình hóa: Các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô sử dụng trong mô hình là các chỉ tiêu thực (tính theo giá cố định).
Mô tả cung: Vì chúng ta chỉ xét thị trường hàng hóa- dịch vụ nên tổng cung của nền kinh tế (mức sản lượng, kết quả sản xuất) được coi là biến ngoại sinh và kí
nhập quốc gia (GNP)
Mô tả cầu: Tổng cầu của nền kinh tế bao gồm các bộ phận cấu thành:
C - Nhu cầu tiêu dùng của dân cư I - Nhu cầu cho đầu tư của dân cư
G - Nhu cầu tiêu dùng của chính phủ (của Nhà nước) chi tiêu của chính phủ.
EX – Nhu cầu cho xuất khẩu
Ta có các phương trình hành vi sau đây mô tả quan hệ giữa các biến.
+Tiêu dùng của dân cư được giả thiết là một bộ phận không phụ thuộc thu nhập - phần tiêu dùng dự định C và phần phụ thuộc vào thu nhập khả dụng, như vậy ta có:
C = C + (Y-T)
Trong đó: Y thu nhập quốc dân,T: thuế và giả thiết là C > 0, 0< <1. Ta có thể xem là khuynh hướng tiêu dùng biến (MPC)
+ Đầu tư I trong trường hợp đơn giản thường được giả thiết là gồm một phần không phụ thuộc lãi xuất – I và một phần phụ thuộc tuyến tính theo lãi xuất r ta có:
I = I - r với > 0 Nếu thu nhập IM, tổng cầu trong nước sẽ là:
C + I + M + EX – IM
+ Thuế T được giả thiết gồm khoản thuế thu nhập ( )và các loại thuế khác ( ) như vậy:
T = Y với
Chúng ta có thể coi thuế xuất của thu nhập (thuế xuất gộp) Điều kiện cân bằng hàng hóa - dịch vụ
Do tổng cung trong nước được thanh toán bằng thu nhập để đáp ứng tổng cầu trong nước nên ta có phương trình cân bằng:
Y= C + I + M + EX – IM Như vậy ta có mô hình:
Y= C + I + M + EX – IM
C = C + (Y - T) với C >0,0< <1.
I = I r với T = với
Các biến nội sinh của mô hình Y, C, I, T, còn các biến còn lại là ngoại sinh.
* Phân tích mô hình
Giải mô hình: Giải hệ phương trình trong mô hình với các ẩn số là biến nội sinh ta được:
= (1.31) Phân tích so sánh tĩnh:Phân tích tác động của chính sách tài khóa
Để xem xét tác động của chính sách tài khóa(thu-chi ngân sách nhà nước) đối với sản xuất (Y) ta cần tính các biểu thức .Từ (1.31) ta dễ dàng tính được:
(1.32) Y 1 <0 (1.33) (1.34)
- Như vậy khi chính phủ tăng chi tiêu G thì theo (1.32) sẽ tăng, tức là sẽ có kích cầu, mặc khác vế phải của (1,32) lớn hơn 1 nên khi mức tăng của tổng cầu sẽ lớn hơn so với mức tăng chi tiêu của chính phủ. Như vậy việc tăng chi tiêu đã được khuếch lên, vì lí do này nên gọi nhân tử gia tăng chính phủ.
- Khi chính phủ tăng thuế thì theo (1.33) và (1.34) ta thấy giảm
giản hóa, ví dụ đầu tư I, thuế T có thể coi là ngoại sinh, nhưng ta có thể mở rộng mô hình,ví dụ xuất khẩu, nhập khẩu có thể coi là biến nội sinh.
Ví dụ 3: Một số chỉ tiêu vĩ mô của một nền kinh tế có các mối liên hệ sau:
Y = I + C + G + EX – IM C = với
IM = p . Y với 0 < p < 1 Y = (I – t) Y với 0 < t < 1
Trong đó Y: thu nhập quốc dân; C : tiêu dùng của dân cư; Y :Thu nhập khả dụng;
I: Đầu tư; G: Chi tiêu của chính phủ; EX: xuất khẩu; IM: Nhập khẩu; t : Thuế suất thuế thu nhập.
a.Với G = 400 tỉ đồng, I = 250 tỉ, EX = 250 tỉ, , t = 0,1. Hãy xác định thu nhập và tình trạng ngân sách Nhà nước?
b.Với các chỉ tiêu ở câu a, có ý kiến cho rằng nếu giảm xuất khẩu 10% thì chính phủ có thể tăng chi tiêu 10% mà không ảnh hưởng tới thu nhập. Hãy nhân xét ý kiến này.
Giải
a. Giải mô hình trên ta được: . Thay số liệu vào ta sẽ tính được = 9000 tỉ, thu ngân sách là t =900 tỉ, chi ngân sách là G = 400 tỉ nên có thặng dư ngân sách.
b. Để có được nhân xét về ý kiến nêu ra, ta cần tính được độ co giãn theo G và theo EX
Ta có và tuy chúng bằng
nhau nhưng do nên khi giảm 10% xuất khẩu thu nhập giảm (10 )% và khi tăng chi tiêu chính phủ 10% thu nhập tăng (10 )% tác động cuối cùng là thu nhập sẽ tăng (10 ))%.
BÀI TẬP CHƯƠNG II