BÀI 6: CÔNG DÂN VỚI CÁC QUYỀN TỰ DO CƠ BẢN
1. Các quyền tự do cơ bản của công dân
a. Quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
* Thế nào là quyền BKXP về thân thể của công dân.
- KN: không ai bị bắt, nếu không có quyết định của toà án, quyết định hoặc phê chuẩn của VKS, trừ trường hợp phạm tội quả tang.
* Nội dung quyền BKXP về thân thể của CD.
- Không ai có quyền tự ý bắt giam, giữ nếu không có lí do chính đáng hoặc nghi ngờ thiếu căn cứ, tự tiện bắt giam giữ người là trái pháp luật , là xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân và sẽ bị xử lí theo qui định cảu PL.
Tuy nhiên để điều tra, ngăn chăn và xử lí tội phạm PL nước ta cho phép bắt người trong 3 trường hợp:
- Các trường hợp được bắt, giam, giữ người.
Trường hợp 1: Bắt bị can, bị cáo để tạm giam khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc tiếp tục phạm tội. Đây là việc của VKS, TA có thẩm quyền.
Trường hợp 2: Bắt người trong trường hợp khẩn cấp được tiến hành.
+ Có căn cứ khẳng định người đó đang chuẩn bị thực hiện phạm tội rất và đặc biệt nghiêm trọng.
+ Căn cứ xác đáng
Kiểm tra xác minh nguồn tin, xác định rõ người đó đang chuẩn bị phạm tội.
+ Khi có người trông thấy và xác nhận đúng là người đó đã t.hiện phạm tội.
+Người bị hại hoặc người có mặt tại nơi xẩy ra chính mắt trông thấy.
+ Lần ngăn chặn ngay việc người đó bỏ trốn + Có dấu vết p.tội trên người hoặc nơi ở
+ Xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn hoặc tiêu huỷ chứng cứ.
Trường hơp 3: Bắt người phạm tội quả tang hay đang bị truy nã.
Đối với trường hợp này ai cũng có quyền được bắt, sau khi bắt phải giải ngay đén cơ quan công an, hoặc UBND gần nhất.
---Lưu ý: Sau khi ra lệnh bắt khẩn cấp thì phải báo ngay cho Viện kiểm sát để xét phê chuẩn. trong vòng 12h kể từ khi đề nghị xét phê chuẩn, VKS phải ra ngay quyết đinh phê chuẩn hoặc không phê chuẩn. Nếu VKS không phê chuẩn người bị bắt phải được trả tự do.
( nếu phê chuẩn thì người đó sẽ bị tạm giam)
* Ý nghĩa quyền BKXP về TT của công dân.
- Đây là quyền TD quan trọng nhất của công dân - Ngăn chặn hành vi tự tiện bắtngười trái PL.
- Cơ quan NN có thẩm quyền tôn trọng và bảo vệ quyền này của công dân.
b. Quyền được PL bảo hộ về TM, SK, DD, NP.
* Thế nào là quyền được PL bảo hộ TM, SK, DD, NP của công dân.
- KN: Công dân có quyền được đảm bảo an toàn về tính mạng, sức khoẻ, được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, không ai được xâm phạm tới tính mạng, sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm của người khác.
* Nội dung quyền được bảo hộ về TM, SK, DD, NP.
- Nội dung 1: Không ai được xâm phạm tới tính mạng, sức khoẻ của người khác.
+Xâm phạm đến tính mạng, sk của người khác là hành vi cố ý hoặc vô ý:
Pháp luật quy định:
+ Không ai được đánh người đặc biệt các hành vi hung hãn côn đồ
+ Nghiêm cấm mọi hành vi như : giết người, đe doạ giết người, làm chết người - Nội dung 2: Không ai được xâm phạm tới danh dự và nhân phẩm của người khác.
+ Hành vi bịa đặt điều xấu, nói xấu, xúc phạm người gây thiệt hại về uy tín và danh dự của người đó
+ Dù ở cương vị nào cũng không được xúc phạm DD và nhâm phẩm của người khác.
* Ý nghĩa quyền được PL bảo hộ về TM, SK, DD, NP.
- Là quyền tự do thân thể và phẩm giá của con người.
- Nhằm xác định địa vị pháp lí của công dân trong mối quan hệ giữa NN và XH. Thông qua quyền này tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của CD được tôn trọng và bảo vệ.
- Đề cao nhân tố con người trong NN pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Câu 1: Em hiểu thế nào là quyền tự do cơ bản của công dân? Theo em, vì sao các quyền tự do cơ bản của công dân cần phải được quy định trong Hiến pháp?
Hướng dẫn giải:
Quyền tự do cơ bản của công dân là:
• Quyền tự do cơ bản của công dân là chế định pháp lý cơ bản của Luật Hiến pháp, xác định địa vị pháp lý của công dân trong mối quan hệ với Nhà nước và xã hội, là cơ sở để xác định các quyền và nghĩa vụ của công dân ở mọi cấp độ và trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Các quyền tự do cơ bản của công dân cần phải được quy định trong Hiến pháp vì:
• Hiến pháp là luật cao nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Mọi văn bản luật khác đều được ban hành dựa trên Hiến pháp, không được trái với Hiến pháp.
• Các quyền tự do cơ bản của công dân là những quyền quan trọng nhất, không thể tách rời đối với mỗi cá nhân.
• Quy định mối quan hệ cơ bản giữa Nhà nước và công dân, tạo điều kiện cho công dân được tôn trọng, bảo vệ và được phát triển toàn diện.
Câu 2: Nêu ví dụ về hành vi vi phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân và giải thích tại sao em cho là vi phạm.
Hướng dẫn giải:
* Ví dụ về hành vi vi phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân:
Chị Hoa để xe máy trước cửa hàng rồi đi vào nhà sau lấy ít đồ. Khi đi vào thì xe chị không còn nữa. Nghe mấy người hàng xóm bảo có một người giống anh Nam lấy. Chị liền khẩn cấp báo công an Phường. Công an phường ngay lập tức đến nhà anh Nam để bắt giam.
Trong trường hợp này, việc làm của công an phường đã vi phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
* Đó là hành vi vi phạm bởi vì:
Công dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, có nghĩa là không ai bị bắt nếu không có quyết định của Tòa án, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện Kiểm sát, trừ trường hợp phạm tội quả tang.
Trong trường hợp này, công an phường bắt anh Nam khi mới chỉ có lời khai từ một phía là chị Hoa, và đó cung chỉ là nghi ngờ không có căn cứ chứ không có quyết định của tòa án, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện Kiểm sát, cũng không phải trường hợp bắt được quả tang anh Nam đang ăn trộm xe của chị Hoa. Như vậy, đây là hành vi xâm phạm về thân thể của công dân, là hành vi trái pháp luật.
Câu 3: Theo em, có phải trong mọi trường hợp công an đều có quyền bắt người không? Vì sao?
Hướng dẫn giải:
Không phải trong mọi trường hợp công an đều có quyền bắt người vì:
Không một ai, dù ở cương vị nào có quyền tự ý bắt và giam, giữ người vì những lí do không chính đáng hoặc do nghi ngờ không có căn cứ. Tự tiện bắt và giam, giữ người trái pháp luật là xâm phạm đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân, là hành vi trái pháp luật.
Trong một số trường hợp cần thiết phải bắt, giam, giữ người để giữ gìn trật tự, an ninh, để điều tra tội phạm, để ngăn chặn tội phạm thì những cán bộ nhà nước có thẩm quyền thuộc Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án và một số cơ quan khác được quyền bắt và giam, giữ người, nhưng phải theo đúng trình tự và thủ tục do pháp luật quy định.
Câu 4: Thế nào là quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của công dân? Nêu ví dụ?
Hướng dẫn giải:
Công dân có quyền được bảo đảm an tòan về tính mạng, sức khỏe, được bảo vệ danh dự và nhân phẩm; không ai được xâm phạm tới tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của người khác
Có nghĩa là:
+ Thứ nhất: Không ai được xâm phạm tới tính mạng, sức khỏe của người khác. Đặc biệt nghiêm cấm những hành vi hung hãn, côn đồ, đánh người gây thương tích, làm tổn hại cho sức khỏe của người khác.
+ Thứ hai : Không ai được xâm phạm đến danh dự và nhân phẩm của người khác. Không bịa đặt điều xấu, tung tin ,nói xấu để hạ uy tín và gây thiệt hại về danh dự của người khác Ví dụ: Hoa với Hạnh học cùng một lớp. Tuy nhiên, Hoa học giỏi hơn nên được nhiều thầy cô cũng như bạn nè yêu quý. Hạnh cảm thấy ghen tức nên đã lấy đồ của Nam bỏ vào túi Hoa để vu khống Hoa đã lấy đồ của Nam, để mọi người khinh bỉ và ghét Hoa.
Trong trường hợp này, Hạnh đã xâm phạm tới danh dự và nhân phẩm của công dân.
MỘT SỐ ĐỀ VÀ CÂU HỎI THAM KHẢO SỞ GD&ĐT BẮC NINH
TRƯỜNG THPT LÝ THÁI TỔ
ĐỀ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI CẤP TRƯỜNG NĂM HỌC 2014 – 2015
MÔN THI: GIÁO DỤC CÔNG DÂN Thời gian: 150 phút (không kể thời gian giao đề) Ngày thi 14 tháng 9 năm 2014
Câu 1 (6 điểm).
Em hãy phân tích đặc trưng và bản chất của pháp luật? Hãy phân biệt quy phạm pháp luật và quy phạm xã hội?
Câu 2 (4 điểm) ( NĂM Trước CÂU DẠNG NÀY)
Anh Hoà (20 tuổi) đi xe máy trên đường bị một cành cây gãy rơi xuống làm Anh không tự chủ được tay lái, nên cả người và xe ngã trên đường .Chị Lệ đi xe máy phía sau đâm vào xe của anh Hoà và bị ngã. Xe máy của chị Lệ bị hư hại một số bộ phận và chị Lệ bị thương nhẹ. Chị Lệ đã đòi anh Hòa bồi thường thiệt hại nhưng anh không đồng ý và nói rằng anh không vi phạm pháp luật.
- Theo em anh Hoà có vi phạm pháp luật không? Tại sao?
Câu 3 (6 điểm)
Bạn An 16 tuổi lái xe máy có dung tích xi-lanh dưới 50cm3 đi cùng với bố, cả hai đều lái xe máy đi ngược đường 1 chiều. Khi bị cảnh sát giao thông phạt, bố bạn An không chịu nộp tiền phạt vì lý do ông không nhận ra biển báo đường một chiều, bạn An mới 16 tuổi còn nhỏ, chỉ biết đi theo ông nên sẽ không bị xử phạt.
Câu hỏi:
- Theo em, tình huống trên hai bố con bạn An có vi phạm pháp luật không?
- Vi phạm pháp luật là gì?
- Hãy chỉ ra các dấu hiệu vi phạm pháp luật?
- Cảnh sát phạt tiền hai bố con là đúng hay sai? Bạn An có phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình hay không? Việc xử phạt ấy có ý nghĩa gì?
Câu 4 (4 điểm)
- Từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời cho đến nay, nước ta đã có bao nhiêu bản Hiến pháp? Đó là những bản Hiến pháp nào?
- Em hãy sắp xếp các loại văn bản sau theo chiều giảm dần (từ 1 đến hết) của tính hiệu lực pháp lý:
Hiến pháp, Lệnh, Pháp lệnh, Luật, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh.
Ghi chú: Học sinh không được sử dụng tài liệu khi làm bài
Câu Ý
Nội dung
Điểm
Câu 1 (6 điểm)
1
Trình bày các đặc trưng của pháp luật:
- Tính qui phạm phổ biến vì:
Pháp luật là những qui tắc xử sự chung, áp dụng với tất cả mọi người,mọi lúc, mọi nơi và trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
(khác các qui phạm xã hội khác- đạo đức).
- Tính quyền lực, bắt buộc chung: vì do nhà nước ban hành, bảo đảm sức mạnh quyền lực nhà nước.
Tính bắt buộc chung: Bắt buộc mọi người phải tuân theo pháp luật ( Là điểm khác đạo đức).
- Tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức vì: hình thức thể hiện là các văn bản qui phạm pháp luật được qui định chặt chẽ trong Hiến pháp, luật, bộ
luật. Nội dung bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật.
1,0
1,0
1,0
2 Bản chất của pháp luật:
* Bản chất giai cấp
- Pháp luật mang bản chất giai cấp sâu sắc vì pháp luật do nhà nước , đại diện cho giai cấp cầm quyền ban hành và đảm bảo thực hiện.
- Pháp luật nhà nước ta thể hiện ý chí, nguyện vọng, nhu cầu, lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Mục đích bảo vệ quyền lơi hợp pháp của nhân dân lao động.
1,0
* Bản chất xã hội
+ Các qui phạm pháp luật bắt nguồn từ thực tiễn đời sống xã hội.; phản ảnh những nhu cầu, lợi ích của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội là chuẩn mực, qui tắc xử sự chung.
+ Các qui phạm PL được thực hiện trong thực tiễn đời sống xã hội; các hành vi xử sự của các tầng lớp xã hội phù hợp với những qui định của pháp luật, làm cho xã hội phát triển
1,0 3
Phân biệt giữa quy phạm pháp luật với quy phạm đạo đức
- Quy phạm pháp luật là hệ thống những quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành và được đảm bảo thực hiện bằng quyền lực nhà nước.
VD:
- Quy phạm xã hội là hệ các quy định do lãnh đạo (người đứng đầu) tổ chức, chính trị xã hội ban hành và có hiệu lực trong phạm vi đó.
VD:
1,0
Câu 2 (4 điểm)
1 2
Tình huống pháp luật:
- Anh Hoà không vi phạm pháp luật . Giải thích:
- Anh Hoà không có lỗi trong việc chị Lệ bị thiệt hại.
- Cành cây bỗng nhiên dơi xuống khiến anh Hòa phải dừng lại là yêu tố hoàn toàn khách quan, chứ không phải chủ quan của anh Hòa.
- Hành vi trái pháp luật ,có lỗi do người có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện ,xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ.
1,0 1,0
1,0
1,0
Câu 3 (6 điểm)
1 2
Tình huống trên hai bố con bạn An có vi phạm pháp luật Vi phạm pháp luật là:
- Hành vi trái pháp luật , có lỗi do người có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện , xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ.
1,0
1,0
3
Các dấu hiệu vi phạm pháp luật:
- Là hành vi trái pháp luật,xâm hại,gây thiệt hại.
- Do người có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện. ( Bố và con trai đều đã đủ tuổi và người có năng lực trách nhiệm pháp lý)
- Người vi phạm pháp luật phải có lỗi . ( Hai bố con đi ngược đường 1
chiều) 2,0
4 -Cảnh sát xư phạt hai bố con là hoàn toàn đúng theo quy định của pháp luật về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ.
1,0
-Ý nghĩa việc xử phạt: Nhắc nhở mọi người khi tham gia giao thông phải tuân thủ theo các quy định về luật giao thông đường bộ. (quan sát đèn báo, biển báo, đi đúng làn đường quy định, độ tuổi….)
1,0
Câu 4 ( 4 điểm)
1
2
- Từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời cho đến nay, nước ta đã có 5 bản Hiến pháp. Đó là những bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992, 2013.
- Em hãy sắp xếp các loại văn bản sau theo chiều giảm dần (từ 1 đến hết) của tính hiệu lực pháp lý:
1 2 3 4 5
Hiến pháp Luật .Pháp lệnh Lệnh Nghị quyết của HĐND Tỉnh
2,0
2,0
Ở GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
(Đề thi chính thức)
KỲTHI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 12 THPT CẤP TỈNH NĂM HỌC 2010- 2011
Ngày thi: 24/03/2011 MÔN THI: GIÁO DỤC CÔNG DÂN
Thời gian làm bài: 180 phút (không kể thời gian giao đề) --- Câu 2. (2.0 điểm)
Em hiểu thế nào là cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa? Nguyên nhân dẫn đến cạnh tranh?
Câu 3. (3.0 điểm) Câu 4. (6.0 điểm) Câu 5. (4.0 điểm) Câu 6. (3.0 điểm)
Bài tập tình huống: Quang vừa tốt nghiệp THPT em rất muốn được học lên nhưng do hoàn cảnh gia đình khó khăn, em phải kiếm việc làm để giúp bố mẹ nuôi hai em còn đang độ tuổi học phổ thông. Quang rất buồn vì cho rằng: mình không còn cơ hội học tập nữa.
Hỏi:
1. Em có đồng ý với suy nghĩ của Quang không? Vì sao?
2. Nếu ở trong hoàn cảnh đó em sẽ làm gì?
Câu 3. (3,5 điểm) Câu 4. (4 điểm)
Hãy phân tích các đặc trưng của pháp luật. Theo em, nội quy nhà trường, Điều lệ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh có phải là văn bản quy phạm pháp luật không?
Câu 5. (5,5 điểm)
Pháp luật nước ta quy định như thế nào về Quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân? Là công dân, học sinh cần phải có trách nhiệm gì để thực hiện tốt quyền này?
Câu 6. (3 điểm)
Bài tập tình huống: Sơn và An chơi thân với nhau. Một hôm Sơn bị mất chiếc điện thoại di động đắt tiền, Sơn nghi ngờ An lấy cắp và đem chuyện nói với bố mình vốn là công an xã.
Bố của Sơn tìm đến nhà An nhưng không gặp. Ông bực tức bỏ về và bắt gặp An ở chợ cùng
với các bạn. Đang trong cơn phẫn nộ ông mắng nhiếc An thậm tệ, rồi bắt cậu đưa về trụ sở công an xã.
Hỏi:
1. Bố bạn Sơn có hành động nào xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm của An không? Vì sao?
2. Đối với hành vi của bố Sơn, pháp luật nước ta quy định xử phạt như thế nào?
---
* Nội quy nhà trường, Điều lệ Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh không phải là văn bản quy phạm pháp luật. Vì văn bản quy phạm pháp luật là loại văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, trong đó có các quy tắc xử sự chung, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội trong mọi lĩnh vực
- Nội quy nhà trường do Ban giám hiệu ban hành có giá trị bắt buộc thực hiện đối với HS,GV thuộc phạm vi nhà trường nhưng không phải văn bản quy phạm pháp luật . - Điều lệ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là sự thỏa thuận cam kết thi hành của những người tự nguyện gia nhập tổ chức đoàn, không phải văn bản quy phạm pháp luật mang tính quyền lực nhà nước.
* Khái niệm: Quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân có nghĩa là, không ai bị bắt, nếu không có quyết định của tòa án , quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát , trừ trường hợp phạm tội quả tang.
* Nội dung:
- Không một ai, dù ở cương vị nào có quyền tự ý bắt giam ,giữ người vì những lí do không chính đáng hoặc nghi ngờ thiếu căn cứ. Tự tiện bắt giam giữ người là hành vi trái pháp luật , phải bị xử lí nghiêm minh theo pháp luật.
- Để giữ gìn trật tự, an ninh ,để điều tra tội phạm, để ngăn chặn tội phạm thì trong một số trường hợp thật cần thiết mà pháp luật quy định mới được tiến hành bắt và giam giữ người , nhưng phải theo đúng trình tự và thủ tục do pháp luật quy định . Pháp luật quy định ba trường hợp được phép bắt người như sau:
+Trường hợp 1: Viện kiểm sát, tòa án trong phạm vi thẩm quyền theo quy định của pháp luật có quyền ra lệnh bắt bị can, bị cáo để tạm giam khi có căn cứ chứng tỏ bị can , bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội , cũng như khi cần bảo đảm thi hành án.
+ Trường hợp 2: Bắt người trong trường hợp khẩn cấp khi có một trong ba căn cứ sau đây: . Khi có căn cứ khẳng định người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. . Khi người bị hại hoặc người có mặt tại nơi xảy ra tội phạm chính mắt trông thấy và xác nhận đúng là người đã thực hiện tội phạm mà xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn. . Khi thấy dấu vết của tội phạm ở người ( lưu lại trên thân thể , quần áo...) hoặc tại chỗ ở của người ( công cụ , phương tiện tội phạm) bị nghi thực hiện tội phạm và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc ngươi đó trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ.
+ Trường hợp 3 : Bắt người đang phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã. Đối với người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã thì bất kì ai cũng có quyền bắt và giải ngay đến cơ quan công an , Viện kiểm sát hoặc ủy ban nhân dân nơi gần nhất.
* Trách nhiệm của công dân-học sinh:
- Công dân cần phải nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật của mình , sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật để tự bảo vệ mình và những người xung quanh
. - Công dân có trách nhiệm phê phán , đấu tranh , tố cáo những việc làm trái pháp luật , vi phạm đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
- Công dân cần tích cực tham gia giúp đỡ cán bộ nhà nước thi hành các quyết định bắt người , khám xét trong những trường hợp pháp luật cho phép.
- Công dân tự rèn luyện , nâng cao ý thức pháp luật để sống văn minh , tôn trọng pháp luật , tôn trọng quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân
Bài tập tình huống:
1. Hành động của bố bạn Sơn đã xâm phạm đến quyền được bảo hộ về danh dự và nhân phẩm của An. Vì: - Bố của Sơn chưa có căn cứ kết luận chính xác là An ăn cắp điện thoại nhưng ông vẫn mắng nhiếc cậu giữa chợ và bắt cậu về đồn như kẻ ăn cắp trước mặt bạn của