TÀI LIỆU THAM KHẢO
Chương 24 Chương 24 HIỆU QUẢ KTNH DOANH THUONG MAI
Nội dung chưởng
Nông cao hiệu quá sản xuất kinh doanh là mối quan tâm hàng đầu của mọi nền sản xuất xã hội và của mọi doanh mughiệp, Chương này đề cập
đến các vẫn đề hiệu quả kinh đoanh thương mại. Mụe thử nhất làm rõ khái
niệm và phân loại hiệu qua kính doanh thương mại. Mục thứ hai trình bày hệ thẳng chỉ tiêu đánh giả hiệu quả và phương pháp xác định những chỉ
liêu cụ thể Inong phạm vỉ doanh nghiệp và các chỉ tiêu hiệu quả trong haạt
động xuất nhập khẩu. Mục thứ bà, biện pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh thương Inại hiện na,
241. KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI HIỆU QUÁ KINH DOANHH THƯƠNG MẠI
tâm hàng đầu của mọi nên sản xuất xã hội và của mọi doanh nghiệt
Thị trường chỉnh là nơi chỉ ra nền kinh tế hiệu quả nói chung hay một doanh nghiệp có hiệu quả kinh đoanh hay không? Tuy nhiền hiệu quả kinh tế và hiệu qua kinh doanh là gừ? Những nhân tổ nào ánh hưởng đến hiệu quả kinh tế, hiệu quả kinh doanh vả lắm như thể nào để dạt được hiệu quả kinh tế, hiệu quả kinh doanh đang cũn cử nhiều quan điểm khác nhau. Vì vậy cần phải làm rõ bản chất của hiệu quả kinh tế nói chung và hiệu quả kinh doanh thương mại nói riêng cũng như những
biểu hiện của nỏ. Diễu này có ý nghĩa cả về mặt lÿ luận và thực tiễn vì
có hiểu đúng bản chất của hiệu quả kính đoanh thương mại mới có cơ và chỉ tiêu đánh giả quả kinh doanh thương mại, để từ đó xác định yêu cầu đối với việc đề ra cáẻ mục tiêu xà các biện pháp năng cao hiệu quả kinh doanh thương mạ
sử để xác định c‡
tâm vĩ mô.'hiệu quả kinh tế của một hiện tượng (hoặc quá trình)
Kinh tẾ là một phạm trà kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (nhận lục, tài lực, vật lục, tiễn von) dé dạt được mục tiêu xác định”. Từ khải
niệm khái quất nảy, có thể hình thành công thức biểu diễn khải quát phạm.
trù hiệu quả kinh tế như sau;
I=KứC
Với Tĩ lả hiệu quả kinh tế của một hiện tượng (quả trình kinh tế) nào
đố; K lọ kết quả thu được từ hiện tượng (quỏ trỡnh) kinh tế đú va C 18 chi phớ toàn bộ để đạt được kết quả đó. Và như thể cũng có thể có khái niệm ngắn
gọn: hiệu quả kinh tế phản ánh chất lượng hoạt động kinh tỂ và được xác
định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được với chỉ phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Quan điểm này đã đánh giá được tốt nhất trình độ sử dụng các nguẫn lực ở mọi điều kiện của hoạt động kinh tế. Theo quan niệm
hoàn toàn có thế tỉnh toán được hiệu quả kinh tổ trong sự vận động và biển
đỗi khụng ngừng của cỏc hoại động kinh tế, khụng phụ thuộc vào quy mử và tốc độ biển động khác nhau của chúng.
Ở doanh nghiệp, xét một cách chung nhất, hiệu quả kinh doanh thương mại phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp trong lĩnh yực thương mại thông qua những chỉ tiêu kình tế kỹ thuật đặc
trưng được xác định bằng tỉ lệ sơ sánh giữa các đại lượng phan ánh kết
quá đạt được về kinh doanh với các đại lượng phản ánh chỉ phí đã bỏ ra
hoặc nguồn vật lực đã được huy động vào trong lĩnh vực kinh doanh
thương mại.
Từ cách hiểu trên đây cho thấy hiệu quả kinh doanh thương mại trước hết biểu hiện mỗi tương quan giữa kết quả thu được và chỉ phí bỏ za. Chủng biểu hiện ở lợi nhuận và sự đa dạng về mặt giá trị sử dụng của hàng hỏa và xét về mặt hình thức, đó là một đại lượng so sánh giữa
chí phỉ và kết quả bỏ ra.
Kết quả đầu ra Chỉ phí dầu vào
Xét ở gỏc độ kháe, hiệu quả kinh doanh thương mại không tồn tại một cách biệt lập với sản xuất. Những kết quả do thương mại mang lại, tác động nhiều mặt đến nền kính tể, chúng được đánh giả và đo lường trên cơ sử các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh liễn quan đến (oản bộ qua
Hiệu quảKTTM =
528
trỡnh sản xuất. Chỉ tiờu đú chớnh lỏ năng suất lao dộng, lọ sự tiết kiệm
Iao động vả các nguồn lực trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Khái niệm hiệu quả kình doanh dã khẳng định bản chất của hiệu quả kinh doanh là phản ảnh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh, phan ánh trình độ sử dụng các nguần lực (lao động, thiết bị máy
móc, nguyên nhiên vật liệu và tiễn vốn) để đạt được mục tiêu cuỗi cùng của mọi hoat động sản xuất kinh doanh của đoanh nghiệp ~ mục tiêu tôi đa hóa lợi nhuận.
24.1.2, Phân lo:
a. Hiệu quả kinh doanh cả bit và hiệu quả kinh tế - xã hội
iệu quả kinh doanh thương mại
Hiệu quả kinh doanh cá biệt là hiệu quá thu được từ hoạt động throng mai cia wimg doanh nghiện, của từng thương vụ kinh doanh,
Biểu hiện chung của hiệu quả cá biệt là doanh lợi mã mỗi doanh nghiệp.
đạt được và đó chính là hiệu quả kinh đoanh trong từng doanh nghiệp.
Hiệu quả kinh tỄ xã hội ruả thương mại mang lại cho nên kinh tế
quốc dân là sự đông góp của hoạt động thương mại vào việc phát triển
sản xuất. chuyển địch cơ cấu kinh tế, tĩng nâng suất lao động xã hội,
lich luỹ ngoại \ệ, tăng thu cho ngân sách, giải quyết việc lãm. cái thiện đời sống nhân dân...
Trong quan lý thương mại, biểu quả cá biệt của từng doanh
nghiệp, từng thương vụ rất được coi trọng trong nên kinh tế thị trường
vi hoạt động kinh doanh có hiệu quả thì mới có cái để doanh nghiệp mở vộng và phát triên quy mô kinh doanh, Nhưng quan trọng hơn là phải
đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội đối với nên kinh tế quốc đân. đó là tiêu chuẩn quan trọng nhất của sự phát triển. Hiệu quả kinh tế - xã hội vả
hiệu quả cả biệt có mỗi quan hệ chặt chế với nhau và tác động qua lại với
nhau, Hiệu quả kình tế - xã hội đạt được trên cơ sở hiệu quả của các doanh nghiệp thương mại, hiệu quả cá biệt, tuy nhiễn vẫn có trường hợp hiệu quả cá biệt của một số đoanh nghiệp nào đó không bảo đảm nhưng hiệu quả Gi vin thu dược, Điều nảy có thể xây ra trong những trường hợp nhất dịnh, trong những thởi điểm nhất định đo những nguyên
nhắn khách quan mang lại. Mặt khác, đẻ thu được hiểu quả kinh tế xã hội đôi khi phải từ bỏ một số hiệu qua cá biệt nào đó. Bởi vậy, nhà nước cần có
529
chính sách bảo đăm kết hợp hai hoả lợi ích chưng của toàn xã hội với lol ich của tiờng doanh nghiệp và người lao động trờn quan điểm cœ bản lọ đạt hiệu quả kình doanh trong hiệu quả kinh tế - xã hội.
b. Hiệu quả của chỉ phí bộ phận và chỉ phi tong hop
Các doanh nghiệp tiến hành hoạt động kỉnh đoanh với một nguồn vật lực nhất định và do đỏ họ đưa ra thị trường sẽn phẩm với một chi phí cá:
nhất định. Khi tiêu thụ sản phẩm trên thị truờng các doanh nghiệp đều cố gắng tối tru hóa lợi nhuận thông qua giá cả, song chính thị trường mới là nơi quyết định giá cả của sản phẩm, Sở dĩ như vậy là do thị trường chỉ thủu nhận mức hao phí lao dộng xã hội cần thiết trung bình để sản xuất ra một đơn vị hàng hỏa. Quy luật giá trị đã đặt các đoanh nghiệp với mức chỉ phí cá biệt khác nhau trên cùng một mặt hảng trao đi, phải thông qua một mức giả ca do chính thị trường quyết định.
“Tại mỗi doanh nghiệp, chỉ phí bỏ ra để tiễn hành sản xuất kinh đoanh suy đến củng cũng đều là chỉ phí lao dộng xã hội, nhưng khi đánh giá hiệu quả kinh doanh, chỉ phí lao động xã hội biểu biện dưới dạng chỉ phỉ cụ thể nh
~ Chi phi trong quá trình sản xuất sản phẩm.
~ Chỉ phí ngội quá trình sản xuất sản phẩm,
Bản thân mỗi loại chỉ phí trên có thê phân chia chỉ tiết theo những tiêu thức nhất định. Do đó khi đánh giá hiệu quả kinh doanh củ: hoạt dộng thương mại cằn phải đánh giá hiệu quả tổng hợp của các loại chỉ phí trên đây đồng thời lại phải đảnh giá hiệu quả của từng loại chỉ phí. Đó là đôi hồi cần thiết giúp chơ công tác quản lý kinh doanh tìm được hướng giãm chỉ phí cả biệt vã giảm chí phí tổng hợp nhằm tăng hiệu quá kinh
©¡ Hiệu quả huyệt đối và hiệu quả so sánh
Mục tiêu của quản lý hoạt động kinh doanh nói chung và kình doanh
thương mại nói riêng là với một nguồn lực nhất định phải sử dụng sao cho
có hiệu quả cao nhất. Muốn vậy, phải đánh giá được trình độ sử dụng các dạng chỉ phí trong hoạt động kinh doanh thương mại và phải chứng minh được với các phương án khác nhau sẽ có những chỉ phi, hiệu quả khác nhau để từ đó tỉm ra được phương án tỗi tru, Chính từ ý tưởng như vậy, cẫn có sự
330
phên biệt giữa hiệu quả tuyệt đổi vá hiệu quả so s
thương mại.
mh trong kinh doanh
Hiệu quê tuyệt đối là hiệu quả được tính toán cho từng phương ấn cụ
thể bằng cách xác định mức lợi ich thu được với lượng chỉ phí bỏ ra. Chẳng han, tinh toán mức lợi nhuận thu được từ một đồng chỉ phí sản xuất hoặc từ
một đồng vẫn bỗ ra...
Người 1a xác định hiệu quả tuyệt đổi khi phối bỏ chỉ phí ra để thực
hiện một thương vụ nào đó, dé biết được với những chỉ phí bỏ ra sẽ thu
được những loi ich cụ thể và mục tiêu cu thé gi, từ đó đi đến quyết định có
nên bỏ ra chỉ phí hay không cho thương vụ đó. Vì vậy, trong công lắc quản
lý kinh doanh, bắt kỳ công việc gì đồi hỏi phái bỏ ra chỉ phí đủ với mội lượng lớn hay nhỏ củng đều phải tỉnh toỏn hiện quả tuyệt đối
ọ so sỏnh được xỏc dịnh bằng cỏch so gỏnh cỏc chớ tiờu hiệu quả tuyệt đổi c phương án với nhau. Nói cách khác, hiệu quả so sánh
chính là mức chênh lệch về hiệu quã tuyệt đổi của các phương án. Mục
của việc tính toán nảy là so sánh mức độ hiệu quả
phương án, từ đó cho phép lựa chọn một cách lâm, một phương án có hiệu
quả cao nhất,
Trên (hực tế, để thực hiện nhiệm vụ kinh doanh thương mại người ta không chỉ tìm một cách, một con đường, một giải pháp mà có thể đưa ra nhiều cách làm khác nhau, Mỗi cách làm đỏ đồi hỏi lượng đầu tư vốn, lượng
chỉ phí và kết quả khác nhau. Vì vậy, để dạt được hiệu quả kinh tế cao nhất,
trong công tác quản lý kinh doanh đỏi hỏi phải đưa ra nhiều phương án để có sự so sánh lựa chọn.
Giữa hiệu quả tuyệt đổi và hiệu quá so sánh mặc dù độc lập với nhau song chúng cổ mỗi quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung cho nhau vã làm
căn cử của nhau. Thật vậy, trên cơ sở của hiệu quả tuyệt đối, người ta sẽ
xác định được hiệu quả sơ sánh, từ hiệu quả so sánh sẽ xác định được
phương ân tôi ưu. Nói một cách khác, trên cơ sở những chí tiều tuyệt đối
của từng phương án, người ta so sánh mức hiệu quả của từng phương án và tỡm ra mức chờnh lệch vộ hiệu quả giữa cỏc phương ỏn đú chớnh lại lọ hiệu quả sơ sánh.
331
SE
24.2. HE THONG Cui THRU VA PLUONG PHAP DANH GIA WET QUA KINH DOANIL THUONG MAI
24.2.1. Tigu chuẩn biệu quả linh doanh thương mại
Đại lượng biểu hiện mỗi tương quan giữa kết quả thu được trong hoạt động thương mại với chỉ phớ bỏ ra mới chỉ lọ đặc trưng về mặt lượng của hiệu.
quả lánh đoanh, Do đó cùng với việc xern xét hiệu quả kinh doanh thương mại
về ind lượng còn phái xem xét cả về mặL chất của nó nữa. biểu hiện ở tiểu chuẩn của hiệu quả, Tiêu chuẩn của hiệu quả kinh doanh là nội hàm của phạm
trù hiệu quả kinh doanh, nỏ thể hiện một cách đúng dần và đầy đủ nhất vẻ bản
chất của hiệu qua kinh doanh, nó dồng nghĩa với nội dung hiệu quả kinh doanh
và được biểu hiện gián tiếp thông qua một hệ thông các chỉ tiêu.
'Trong nền kinh tế thi trưởng, lợi nhuận là chỉ tiêu hiệu quả, là nguồn kich thích vật chất cũa bất cử hoạt động thương mại nào. Tuy nhiền, lợi
nhuận không phải là tắt cả, hiệu quá kinh doanh thương mại không chí có
nghĩa là mức lợi nhuận nhiều hay it, mặc dù trong thực tế eác doanh nghiệp chỉ tồn tại và phát triển trên cơ sở của lợi nhuận. Bời vậy, tiếu chuẩn hiệu
quả kinh đoanh thương mmại lại chính lá tiết kiệm ao động xã hôi trong lĩnh vite trao đổi và lưu thông hàng hỏa, hay nói một cách khác chính lả tăng năng suất lao động xã hội trong quá trình trao đổi hàng hóa. Tăng, nãng suất lao động xã hội cần phải hiểu theo nghĩa không chí đơn thun lã tiết kiếm
chỉ phí xã hội cân thiết về lao động sống và lao động vật hỏa trong việc lạa ra một sản phẩm như trong lĩnh vực sản xuất hay thực hiện một dơn vị sản phẩm trong lĩnh: vực lưu thông mả còn bao ham ý nghĩa phát triển sàn xuất,
phát triển lưu thông,
Để hiểu rũ bản chất của phạm trủ hiệu quả kinh đoanh, cũng cẩn phân biệt ranh giới giữa hai khải niệm hiệu quả và kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh. Hiểu kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là những gì mà doanh nghiệp đạt được sau một quá trình sản xuất kănh doanh nhất định, kết quả cần cũng là mục tiêu cần thiết của doanh 3 quả hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp có thê
là những dại lương cân dong đo đểm dược như số sản phẩm tiêu thụ mỗi loại, đoanh thu, lợi nhuận, thị phan,... va cũng cỏ thể là các đại lượng chỉ phản ánh mặt chất lượng hoàn toàn có tính chất định tỉnh như uy tín của
3
'Như thể, kết quả bao giờ cũng là
mue tiéu eva doanh nghiệp. Trong khi dó, công thức hiện quả kinh doanh lại cho thấy trong khái niệm về hiệu quá kinh doanh người ra đã sử đụng cả hai
doanh nghiệp, là chất lượng sản phẩm,
chỉ tiêu là kết quá (dâu ru} và chỉ phí (các nguồn lực dẫu vào) để đánh giả hiệu quả sản xuất kinh doanh. '[rong lý thuyết va thực tễ quản trị lánh doanh cả hai chỉ tiêu kết quả và chỉ phí đều có thé được xác dịnh bằng don vi hiện vật và đơn vị giả trị. 'tuy nhiên, sử dụng đơn vị hiện vật đễ xác định hiệu
quả kinh doanh sẽ vấp phải khô khăn lá giữa " "đầu vào” và “đầu ra" không,
có cũng một đơn vị do lường còn việc sử dụng đơn vị giá Hị luôn luôn
đưa các đại lượng khảe nhau về cũng một đơn vị do lường - tiền tệ Vân để
u quả kinh đoanh là mục tiêu hay phương tiện của kinh
được đặt ra là
doanh? Trong thực tễ, nhiễu lúc người ta sử đụng các chỉ tiêu hiệu quả kinh đoanh như mụe tiêu cần đạt và trong nhiễu trưởng hợp khác người ta lại sử dụng chúng như công cụ dễ nhận biết *khã năng” tiền tới mục tiêu cần dat là
kết quả.
Tiêu chuẩn hiệu quả kinh doanh thương mại được biểu hiện thông qua một hệ thông các chỉ tiêu, mỗi chỉ tiêu phản ánh một mặt nao dé trong hoat
động kinh doanh thương mại và chúng có một ÿ nghĩa kinh tế nhất dịnh. Có thể nói, nếu tiêu chuẩn biểu hiên mặt chất lượng cũa hiệu qua, thi hệ thẳng chí tiêu biểu hiện đặc trưng số lượng của hiệu quả kính doanh thương mi:
24.2.2. Hệ thống chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh thương mại a. Ý nghĩu của chỉ tiêu hiệu quả kính doanh
D tiễn hành bất kỳ một hoạt động sản xuất kinh doanh nảo cũng đâu
phải tập hợp các phương tiện vật chất cũng như con người và thực hiện sự kết hợp giữa lao động với các yêu tổ vật chất để tạo ra kết quả phù hợp với ý đỗ của doanh nghiệp và từ đỏ có thể tạo ra lợi nhuận. Như vậy, mục tiêu bao trùm lâu dài của kinh doanh lả tạo ra lợi nhuận, tối da hỏa lợi nhuận trên cơ
sở những nguồn lực sản xuất sẵn có. Để dạt được mục liều này, quản tị
doanh nghiệp phải sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Hiệu quả kinh
doanh là một trong các công cụ dễ các nhà quản trị thực hiện chức năng,
quản trị của mình. Việc xem xét và tính toán hiệu quả kinh doanh không
những chỉ cho biết việc sản xuất dạt được ở trình độ nào mà còn cho phép nhà quản trị phõn:tớch, tỡm ra cọc nhõn tổ để đưa ra cỏc biện phỏp thớch