* Hoàn cảnh, thời gian, không gian:
- Hoàn cảnh:Trên đường đi chiến dịch; trời mùa đông lạnh giá, mưa phùn lâm thâm - Thời gian: đêm trời khuya, - Địa điểm: trong mái lều tranh xơ xác ( lán che tạm của bộ đội)
=> Cuộc kháng chiến đầy khó khăn, gian khổ thiếu thốn;
Bác trực tiếp ra mặt trận, đồng cam cộng khổ...
* Tư thế, dáng vẻ:
+ Lần 1: lặng yên, vẻ mặt trầm ngâm, người Cha mái tóc bạc
+ Lần 3: ngồi đinh ninh, chòm
Bác hiện ra qua những phương diện nào? ( dáng vẻ, ngoại hình, cử chỉ hành động, lời nói, suy nghĩ ...)
như thế nào ?
? Tìm các chi tiết, hình ảnh miêu tả về ngoại hình , dáng vẻ của Bác?
? Tìm các chi tiết miêu tả về cử chỉ, hành động của Bác?
? Tìm các chi tiết miêu tả về lời nói của Bác?
- GV định hướnghoạt động của HS
- GV tư vấn trả lời câu hỏi khó của HS hoặc có thể đặt câu hỏi phản biện cho nhóm.
? Nhận xét về nghệ thuật tả, kể về ngoại hình, dáng vẻ của Bác?
Những chi tiết ấy có tác dụng khắc họa hình ảnh Bác như thế nào?
Gợi ý hỏi phản biện cho N1: Cùng là miêu tả dáng vẻ nhưng từ láy trầm ngâm với từ láy đinh ninh có điểm gì khác biệt?
? Nhận xét về nghệ thuật tả, kể về cử chỉ, hành động của Bác?
Những chi tiết ấy có tác dụng khắc họa hình ảnh Bác như thế nào?
Gợi ý hỏi phản biện cho N2: Bác là một vị Chủ tịch nước, tương đương với một vị vua đầy uy quyền, vậy mà Bác lại đi làm những việc bình
- hs trả lời
- hs khác nhận xét đặt câu hỏi phản biện
- Đại diện nhóm trả lời hoặc xin sự trợ giúp của nhóm.
- Cử đại diện trả lời
- Các nhóm nhận xét đặt câu hỏi phản biện
- Đại diện nhóm trả lời hoặc xin sự trợ giúp của nhóm.
Tích hợp, lồng ghép học tập và làm theo tấm gương đạo đức HCM
Cùng là miêu tả tư thế ngồi lặng yên, suy nghĩ , nhưng từ láy đinh ninh đã ở mức phát triển hơn:
khác họa được tư thế bất động nên chòm râu im phăng phắc, và còn khắc họa cả được chiều sâu , sự nung nấu của sự suy nghĩ.
- Cách chọn lọc từ ngữ giàu chất tạo hình, cách miêu tả tinh tế, sâu sắc của nhà thơ)
( Không. Vì việc nhỏ , bình dị , đời thường nhưng lại thể hiện nhân cách lớn lao bao dung, đức độ, yêu dân. Nó đã trở thành tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh mà mỗi chúng ta phải học tập và làm
râu im phăng phắc.
-> từ láy tượng hình, hình ảnh so sánh, ẩn dụ đẹp trong sáng => Bác vừa gần gũi, thân thiết, vừa cao cả thiêng liêng.
* Cử chỉ, hành động: đốt lửa, dém chăn từng người, từng người..., nhón chân nhẹ nhàng.
-> nhiều ĐT, kết hợp điệp từ từng người 2 lần
=> diễn tả cử chỉ chăm lo, tỉ mỉ, ân cần , chu đáo, đầy tình yêu thương ấm áp như một người cha, người mẹ lo lắng chăm chút cho từng đứa con ruột thịt.
* Lời nói, tâm tư:
+ Chú cứ việc ngủ ngon.
Ngày mai đi đánh giặc
+ Bác thương đoàn dân công... càng thương càng nóng ruột, mong trời sáng mau mau.
-> động từ kết kết hợp với điệp từ “càng”
-> Tình thương yêu bao la rộng lớn của Bác dành cho bộ đội và dân công
=> Hình ảnh BH, vị lãnh tụ giản dị, gần gũi, chân thực mà hết sức lớn lao - thể hiện sâu sắc tấm lòng yêu thương mênh mông, sâu nặng của BH với chiến sĩ, đồng bào.
thường , nhỏ nhặt như vậy với người dân, điều đó có cần thiết không?
GV cho HS so sánh từ dém với 1 số từ đồng nghĩa khác: dắt, ghép, vén...
GV: Cử chỉ của Bác thật nhẹ nhàng để không làm các chiến sĩ thức giấc là một chi tiết đặc sắc, thật giản dị mà giàu xúc động, bộc lộ tấm lòng yêu thương chứa chan, sự tôn trọng, nâng niu của một vị lãnh tụ đối với những người chiến sĩ bình thường, giống như cử chỉ của người mẹ, người cha nâng niu giấc ngủ cho những đứa con.
? Nhận xét về nghệ thuật tả, kể về lời nói, tâm tư của Bác? Những chi tiết ấy có tác dụng khắc họa hình ảnh Bác như thế nào?
Gợi ý hỏi phản biện cho N3: Trong bài thơ có hai lời thoại của Bác, bạn hãy chỉ ra sự khác biệt của mỗi lời thoại?
? Qua các chi tiết miêu tả ở trên, em cảm nhận được hình tượng Bác Hồ ntn?
GV bình giảng: Đó là một tình thương yêu giản dị, sâu sắc đến độ quên mình, một phẩm
theo)
( Lần một Bác chỉ nói vắn tắt:
„Chú cứ việc ngủ ngon/ Ngày mai đi đánh giặc“, đến lần sau khi anh đội viên nằng nặc mời Bác đi nghỉ vì trời sắp sáng thì lời nói của Bác đã bộc lộ rõ nỗi lòng tâm tư: Bác ngủ không an lòng, Bác lo lắng cho sức khỏe của bộ đội và dân công. Nên biết rằng lúc đó Bác đã 60 tuổi. Lời nói tâm tư ấy càng làm ta xúc động vì sự hy sinh đến quên mình của Bác- vị Cha già dân tộc kính yêu)
HS: - Hình ảnh Bác, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc hiện lên thật giản dị, gần gũi, chân thực, không cách biệt với nhân dân mà rất lớn lao; thể hiện sâu sắc tấm lòng yêu thương mênh mông, sâu nặng của BH với chiến sĩ, đồng bào.
chất tinh thần cao quý.
Đúng như sự khái quát của nhà thơ Tố Hữu về tình yêu thương của Bác:
"Bác ơi tim Bác mênh mông thế.
Ôm cả non sông mọi kiếp người.
...
- Gọi HS đọc diễn cảm khổ thơ cuối.
? Tác giả sử dụng biện pháp NT gì? Tác dụng?
GV chiếu máy một số hình ảnh kí họa đêm Người không ngủ.
? Có ý kiến cho rằng, khổ thơ cuối đã nâng ý nghĩa của câu chuyện, của sự việc đêm nay Bác không ngủ lên một tầm cao mới.
Em hãy khái quát những ý nghĩa của khổ thơ cuối là gì?
GV bình giảng: Cái đêm không ngủ trong bài thơ chỉ là một trong số vô vàn đêm không ngủ của Bác.
Việc Bác không ngủ để lo cho vận mệnh của dân tộc, lo cho bộ đội và dân công, đó là lẽ thường tình của cuộc đời Bác, vì Bác là Hồ Chí Minh “Nâng niu tất cả chỉ quên mình"
-> Điệp ngữ “đêm nay” nhằm nhấn mạnh hình ảnh nhiều đêm Bác đã không ngủ
HS: tình yêu thương, sự hi sinh, cống hiến của Bác là lẽ sống tất yếu, rất thường tình của lãnh tụ HCM “Nâng niu tất cả chỉ quên mình"
* Khổ cuối:
- "Đêm nay Bác ngồi đó Đêm nay Bác không ngủ".
-> Điệp ngữ “đêm nay” nhằm nhấn mạnh hình ảnh nhiều đêm Bác đã không ngủ
=> hình ảnh đêm không ngủ của Người đã hóa tượng đài trong lòng người chiến sĩ, trong lòng nhân dân để trở thành nguồn cảm hứng sáng tác cho thi ca.
- “...Vì một lẽ thường tình Bác là Hồ Chí Minh"
-> Khẳng định tình yêu thương, sự hi sinh, cống hiến của Bác là lẽ sống tất yếu, rất thường tình của lãnh tụ HCM
“Nâng niu tất cả chỉ quên mình"
-Cho 2 HS đọc diễn cảm bài thơ, mỗi em một phần
? Tìm chi tiết, hình ảnh kể, tả về tâm tư, cử chỉ, hành động của anh đội viên trong lần thức dậy thứ nhất?
- HS trả lời cá nhân - Đại diện trình bày - Lớp bổ sung
+ Trời khuya lắm - Bác vẫn thức ->Ngạc nhiên.
+ Chứng kiến cảnh Bác chăm sóc giấc ngủ cho các chiến sĩ ->
Xúc động.
- “Bóng Bác cao lồng lộng