khoa học, đã trở thành những nguyên tắc cơ bản trong tổ chức, sinh hoạt và trong hoạt động lãnh đạo của các ĐCS chân chính. Có thể khái quát thành tám nguyên tắc cơ bản sau:
a. Chủ Nghĩa Mác là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của ĐCS
Kim chỉ nam cho hoạt động:
+ Nghĩa đen chỉ một phương hướng nhất định hướng nam.
+ Nghĩa bóng vạch đường chỉ lối là đi đúng hướng.
Trong phong trào công nhân quốc tế cuối TK 19 đầu TK 20 xuất hiện nhiều trào lưu tư tưởng, nhiều học thuyết khác nhau như: chủ nghĩa Latxan, chủ nghĩa Cauxky, chủ nghĩa Becxtanh…
Tuy nhiên, các học thuyết này hoặc là quá tả hoặc là quá hữu và đều phản bội lợi ích của giai cấp công nhân, phản bội và kìm hãm sự phát triển của phong trào công nhân. Vì vậy, Lênin kiên quyết chọn chủ nghĩa Mác làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hoạt động của Đảng.
Theo Lênin, không có lý luận cách mạng thì sẽ không có phong trào cách mạng và khi lý luận cách mạng thâm nhập vào phong trào quần chúng thì nó sẽ trở thành sức mạnh vật chất to lớn. Đối với phong trào cách mạng của giai cấp công nhân thì lý luận cách mạng là chủ nghĩa Mác. Đó là một hệ thống lý luận khoa học
về cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân nhằm tự giải phóng mình, là kết quả sự phát triển một cách khoa học những tư tưởng tiên tiến của xã hội loài người, thể hiện đúng đắn lợi ích cơ bản của giai cấp công nhân, chỉ ra cho giai cấp công nhân thấy rõ những phương hướng chính trị của tất cả các mặt hoạt động cần thiết trong cuộc đấu tranh để thực hiện sứ mệnh lịch sử thế giới của mình.
Chủ nghĩa Mác là cơ sở khoa học của công tác xây dung Đảng, là ngọn cờ đoàn kết những người cộng sản, là cơ sở để vạch ra cương lĩnh hành động, chiến lược và sách lược của cách mạng.
- Chủ nghĩa Mác là một hệ thống lý luận thống nhất được hình thành từ 3 nguồn gốc và 3 bộ phận:
3 nguồn gốc: Kinh tế xã hội, tư tưởng lý luận, khoa học tự nhiên.
3 bộ phận: Triết học, kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học.
+ Triết học Mác-xít là khoa học về những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy, đem lại cho con người thế giới quan khoa học và phương pháp luận để nhận thức và cải tạo thế giới.
+ Kinh tế chính trị học Mác-xít vạch cho giai cấp vô sản hiểu được họ đã bị nhà tư bản bóc lột như thế nào, những quy luật kinh tế chủ yếu đưa
chủ nghĩa tư bản đến tiêu vong, những tiền đề và yếu tố xã hội mới được chuẩn bị trong lòng xã hội cũ ra sao.
+ Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu những quy luật chuyển biến về xã hội chủ nghĩa tư bản thành xã hội chủ nghĩa, lực lượng xã hội thực hiện bước chuyển biến đó là giai cấp vô sản.
- Chủ nghĩa Mác là học thuyết cách mạng và khoa học vì nó gắn chặt với thực tiễn phong trào cách mạng của giai cấp công nhân.
+ Gắn với sự phát triển của khoa học kỹ thuật.
+ Gắn với cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận hết sức gay gắt, vì thực tế chủ nghĩa Mác ra đời như một tiếng chuông cảnh báo sự diệt vong của các luận cứ khác.
Lênin đã nhận định chủ nghĩa Mác là sự kế thừa chính đáng của tất cả những cái tốt đẹp nhất mà loài người tạo ra hồi đầu TK 19. Chủ nghĩa Mác ra đời là sự kết hợp từ 2 tiền đề khách quan và chủ quan.
+ Tiền đề khách quan: kinh tế xã hội, tư tưởng lý luận, khoa học tự nhiên.
Kinh tế xã hội: Từ cách mạng công nghiệp, giai cấp công nhân không ngừng lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng và mâu thuẫn gay gắt với giai cấp tư sản. Sự phát triển lớn mạnh của phong trào đòi hỏi phải chuyển biến hình thức đấu tranh từ đấu tranh kinh tế sang đấu tranh chính trị, đòi hỏi phải có lý luận dẫn đường. Và từ đây sẽ tạo điều kiện vật chất cho lý luận cách mạng ra đời phục vụ lại phong trào công nhân trong quá trình đấu tranh với giai cấp tư sản.
Tư tưởng lý luận: Chúng ta nên nhớ rằng là trước khi học thuyết Mác ra đời thì loài người đã có nhiều học thuyết ảnh hưởng đến sự tiến bộ xã hội, nhưng các học thuyết này chưa triệt để.
Trong các học thuyết đó có 3 trào lưu chính, đó là triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị học Anh, chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp. Mác và Ăngghen đã nâng các học thuyết đó lên tầm cao mới mà chúng ta hay gọi là đứng trên vai những người khổng lồ của thời đại.
Khoa học tự nhiên: Khoa học đưa ra ánh sáng bằng những luận chứng thuyết phục như thuyết tiến hóa của Đác-uyn…
+ Tiền đề chủ quan: đó là thiên tài chính trị của Mác và Ăngghen trong việc giải quyết một cách khoa học những vấn đề cơ bản mà tư tưởng tiên tiến của nhân loại đặt ra, để tạo thành một học thuyết cách mạng và khoa học.
Sức sống của chủ nghĩa Mác chính là sức sống của quy luật khách quan mà nó khám phá, lý luận của chủ nghĩa Mác luôn luôn xuất phát từ thực tế cuộc sống, thông qua thực tế cuộc sống mà khái quát lên thành quy luật, bám sát sự phát triển của khoa học tự nhiên để đảm bảo sự thống nhất tính khoa học và cách mạng, tìm ra những quy luật vận động khách quan của đời sống xã hội, tự nhiên và tuân theo sự nghiêm ngặt vận động của các quy luật khách quan; cũng vì thế nó không bao giờ lạc hậu.
Những nội dung chủ yếu thể hiện bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác.
- Học thuyết Mác là học thuyết duy nhất nêu lên mục tiêu, con đường, phương thức đạt được mục tiêu là giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người.
Chủ nghĩa Mác nói chung, học thuyết Mác nói riêng không chỉ giải thích mà còn vạch ra con
đường, những phương tiện cải tạo thế giới.
Chủ nghĩa Mác là hệ tư tưởng của giai cấp vô sản, là vũ khí lý luận sắc bén phản ánh bản chất cách mạng của giai cấp vô sản. Chủ nghĩa Mác đã đem lại cho loài người, đặc biệt là giai cấp công nhân những công cụ nhận thức cải tạo thế giới.
- Tính cách mạng khoa học của chủ nghĩa Mác được thể hiện trong những nguyên lý cấu thành học thuyết, trước hết là các nguyên lý trụ cột.
Trong triết học Mác-xít sự thống nhất của chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng làm cho chủ nghĩa duy vật triệt để và phép biện chứng trở thành lý luận khoa học, có thể nói phép biện chứng duy vật là linh hồn sống của chủ nghĩa Mác, là hạt nhân của thế giới quan khoa học cách mạng để từ đó có phương pháp đúng đắn giải quyết vấn đề thực tiễn, mỗi sự vật, hiện tượng xem xét toàn diện, lịch sử. Việc tạo ra chủ nghĩa duy vật lịch sử mà cốt lõi là học thuyết về hình thái kinh tế – xã hội là thành tựu vĩ đại của triết học Mác, học thuyết giá trị thặng dư đã vạch ra quy luật vận động kinh tế của xã hội tư bản, quy luật giá trị thặng dư đã vạch trần bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản, làm rõ lịch sử của chủ nghĩa tư bản. Học thuyết về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân đã chỉ rõ giai cấp công nhân là người lãnh đạo cuộc đấu tranh lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa.
- Đó là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan và phương pháp luận.
Là một nguyên tắc quan trọng của chủ nghĩa
Mác, bản thân các quy luật nguyên lý trong chủ nghĩa Mác vừa có ý nghĩa thế giới quan vừa có ý nghĩa phương pháp luận, thế giới quan duy vật biện chứng gắn liền với phương pháp luận biện chứng duy vật, vũ trang cho con người thế giới là vật chất, thế giới tự nhiên, xã hội và tư duy con người vận động biến đổi theo quy luật khách quan, con người thông qua hoạt động thực tiễn nhận thức và giải thích, cải tạo thế giới, làm chủ thế giới. Do vậy nắm vững chủ nghĩa Mác, không chỉ tiếp nhận thế giới quan khoa học mà còn xác định một phương pháp luận đúng đắn.
- Chủ nghĩa Mác không phải là một học thuyết đóng kín cứng nhắc, nằm ngoài con đường phát triển của nhân loại, mà là học thuyết mở, có khả năng hấp thụ những tinh hoa trí tuệ của nhân loại để phát triển và hoàn thiện.
Bản thân Mác - Ăngghen là những tấm gương không ngừng sáng tạo, không ngừng hoàn thiện lý luận của mình dưới ánh sáng của tư tưởng mới nhất, tư duy khoa học mới nhất.
b. ĐCS là đội tiên phong chính trị có tổ chức và là đội ngũ có tổ chức chặt chẽ nhất, cách mạng nhất, giác ngộ nhất của giai cấp công nhân.
- Đảng là bộ phận của giai cấp, nhưng phải phân biệt Đảng với toàn bộ giai cấp.
Đảng là đội tiên phong chính trị và đội ngũ có tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp, Đảng là
người đưa yếu tố tự giác vào phong trào công nhân, là người định hướng chính trị và là người giáo dục, động viên, tổ chức cho quần chúng hành động cách mạng.
- Vai trò tiên phong của Đảng được thể hiện trước hết trên lĩnh vực lý luận. “Chỉ đảng nào được một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn chiến sĩ tiên phong”.
- Vai trò tiên phong của Đảng còn được thể hiện về mặt tổ chức và hoạt động gương mẫu của đảng viên trong thực tiễn. Đảng phải được tổ chức chặt chẽ để bảo đảm là một đội ngũ thống nhất ý chí và hành động, có kỷ luật nghiêm minh.
Theo Lênin, không được lẫn lộn Đảng - là đội tiên phong của giai cấp công nhân với toàn bộ hccn
. Về số lượng, Đảng ít hơn nhiều lần so với giai cấp, đây là điều không có gì khó hiểu cả, vì Đảng chỉ bao gồm những phần tử ưu tú nhất, cách mạng nhất so với giai cấp. Đây không phải là tổ chức dễ vào dễ ra.
Về chất lượng, Đảng bao gồm những đại biểu ưu tú nhất của giai cấp, có giác ngộ, có ý thức tổ chức kỷ luật cao nhất. Vì vậy, Đảng là đội tiên phong, là lãnh tụ chính trị, bộ phận tham mưu chiến đấu của giai cấp. Đảng tiên phong trên 3 phương diện: Tư tưởng lý luận, tổ chức, hành
động.
Một khi đã tiên phong về đội ngũ thì đó sẽ là tiền đề, cơ sở vững chắc cho tiên phong về lý luận, tổ chức và hành động.
- Như trên đã trình bày, Đảng là đội tiên phong. Đầu tiên là tiên phong về lý luận. Không có lý luận cách mạng thì không thể có phong trào cách mạng, chỉ có Đảng nào được trang bị một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới làm tròn vai trò của người chiến sĩ tiên phong. Lý luận tiên phong sẽ giúp cho Đảng xác định nhiệm vụ chính trị cho từng thời kỳ cách mạng cụ thể, xác định đường lối và chủ trương đúng và đặc biệt là hạn chế ở mức thấp nhất những thiếu sót và sai lầm trong xây dựng đường lối.
Theo Hồ Chí Minh, lý luận như bó đuốc soi đường, không có lý luận như người mù đi trong đêm tối lần mãi mà không thấy đường ra. Có thể nói vai trò của lý luận quan trọng hàng đầy nhưng đôi lúc vẫn xảy ra vấn đề như có lý luận tiên phong chưa chắc đảng đã tiên phong hoặc có lý luận tiên phong nhưng đảng không sử dụng hoặc sử dụng méo mó, giáo điều. Đảng cộng sản Việt Nam vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào xây dựng đường lối cách mạng là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với tình hình cách mạng, nhưng sự cụ thể hóa đường lối ấy trong giai đoạn đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội đã gặp nhiều vấp váp và sai lầm vì nhiều lý do khác nhau. Vì vậy, để giữ vững, nâng cao trình độ lý luận, Đảng phải làm tốt công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, giải quyết những vấn đề mới nảy sinh trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.
- Tiếp đến là tiên phong về tổ chức và hành động. Tính chất cách mạng xã hội chủ nghĩa là
cuộc cách mạng gay go, phức tạp, sâu sắc nhất chưa từng có tiền lệ. Vì vậy, muốn giữ vững vai trò tiên phong, ĐCS phải vượt lên trên các đảng cả về tổ chức và hành động. Và khi đã có lý luận tiên phong, đòi hỏi Đảng phải tập hợp thành một khối xoay quanh lý luận ấy, trăm người, triệu người cùng nhìn về một hướng, tạo thành một khối thống nhất trong hành động, trong việc làm của mình. Từ chỗ gương mẫu nói đi đôi với làm sẽ lôi cuốn quần chúng nhân dân tham gia vào phong trào cách mạng. Nói như Hồ Chí Minh:
đảng viên đi trước, làng nước theo sau.
- “Hãy cho tôi tổ chức của những người cách mạng, tôi sẽ làm đảo lộn cả nước Nga Sa hoàng”. Chắc hẳn mỗi chúng ta đều biết câu nói này của Lênin. Không có vũ khí nào mạnh hơn tổ chức. Tính tổ chức chặt chẽ là tính tiên phong của Đảng quy định, nó là cốt vật chất đảm bảo thống nhất trong Đảng và tạo điều kiện thống nhất toàn xã hội.
Thông qua tổ chức Đảng trở thành một chỉnh thể cấu kết hết sức chặt chẽ và vững chắc có quy định rõ ràng, những mối quan hệ cá nhân - tổ chức và giữa tổ chức với tổ chức. Nội dung của tổ chức Đảng là một chỉnh thể thống nhất cấu kết, không phải là một con số cộng giản đơn mà là một phức số của những tổ chức này, liên kết với nhau thành một khối thống nhất.
Nên nhớ rằng, Đảng ta 15 tuổi với 5.000 đảng viên đã lãnh đạo thành công cách mạng, đó là nhờ tính tổ chức. Đảng có cương lĩnh, điều lệ, có kỷ luật thống nhất và duy nhất. Cùng sinh hoạt trong một tổ chức, tuân thủ nguyên tắc tổ chức như thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên…
c. Khi có chính quyền,
Đảng là hạt nhân lãnh đạo hệ thống chính trị của chủ nghĩa xã hội và là một bộ phận của hệ thống đó
Như chúng ta đã biết, hệ thống chính trị của chủ nghĩa xã hội được hình thành, phát triển trong những điều kiện cụ thể sau khi giai cấp công nhân giành chính quyền. Hệ thống chính trị của chủ nghĩa xã hội là tổng thể các thiết chế chính trị – xã hội có liên quan mật thiết với nhau, mà vai trò lãnh đạo thuộc về Đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, nhằm thực hiện tốt nhất quyền lực nhân dân, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội.
Đảng là hạt nhân của hệ thống chính trị, đây là một tất yếu khách quan vì hệ thống chính trị ấy do Đảng lập ra từ khi Đảng có chính quyền.
Nói thì rất đơn giản nhưng để có chính quyền, ĐCS đã trải qua một quá trình đấu tranh gian khổ và mất mát không phải là nhỏ. Không thể có kiểu ngửa tay van xin hay một sự thỏa hiệp nào với giai cấp tư sản mà Đảng phải lãnh đạo giai cấp, lôi cuốn nhân dân giành chính quyền, và chính quyền đó mang bản chất giai cấp công nhân.
Vì vậy, tính chịu trách nhiệm với tư cách là hạt nhân phải được thể hiện thông qua nội dung lãnh đạo của Đảng đối với toàn hệ thống chính trị. Đảng phải xây dựng đường lối đúng trong lãnh đạo, đường lối này không chỉ phục vụ lợi ích cho giai cấp mà nó phải đáp ứng yêu cầu của cả hệ thống chính trị.
Như chúng ta đã biết, Đảng là một cơ thể sống trong xã hội, Đảng không đứng ngoài xã hội hay đứng trên xã hội. Vì vậy, Đảng phải đặt mình
Đảng là đội tiên phong giác ngộ có tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp, do đó trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, chỉ có Đảng mới có đủ phẩm chất chính trị và năng lực, xứng đáng là người lãnh đạo. Lênin viết: “Chủ nghĩa Mác giáo dục Đảng công nhân là giáo dục đội tiền phong của giai cấp vô sản, đội tiền phong này đủ sức nắm chính quyền và dẫn dắt toàn dân tiến lên chủ nghĩa xã hội đủ sức lãnh đạo và tổ chức một chế độ xã hộ chủ nghĩa mới, đủ sức làm thầy, làm người dẫn đường, làm lãnh tụ của tất cả những người lao động và những người bị bốc lột để giúp họ tổ chức đời sống xã hội của họ, mà không cần đến giai cấp tư sản và chống lại giai cấp tư sản”. Về nguyên tắc, ĐCS phải giữ vai trò lãnh đạo, đó là điều không còn phải nghi ngờ gì nữa.
Trong điều kiện có chính quyền, Đảng là người lãnh đạo và định hướng sự phát triển trên tất cả các mặt của đời sống xã hội. Sự lãnh đạo