3. Tình hình chung và sự ảnh hưởng của bao bì và ngành CNTP
3.1. Tình hình sử dụng bao bì trên giới và tại Việt Nam
Sự phát triển của xã hội công nghiệp hoá đồng thời với sự phát triển của đô thị, và công nghiệp hoá nông nghiệp đã dẫn đến hiện tượng tập trung dân trong khu vực thành thị, sự gia tăng số lượng phụ nữ đi làm và việc thay đổi từ các đại gia đình ở nông thôn thành các gia đình nhỏ. Như thế, cần thiết phải có sự cải thiện hiệu quả trong phân phối hàng hoá, thực phẩm để có thể cung cấp hợp lý cho người tiêu dùng.
Đây là khởi điểm của thời kỳ bao bì tiêu thụ là các bao bì bao gói từng đơn vị nhỏ thay thế cho việc bán từng khối lớn hàng hoá trước kia.
Bên cạnh đó, sự phát triển của xã hội đã gia tăng mức tiêu dùng của người dân và tạo nên sự thay đổi yêu cầu về hàng hoá, thực phẩm. Tất cả những điều này đã được thể hiện bằng sự gia tăng các hoạt động vui chơi, giải trí, du lịch và cùng với nó là sự gia tăng số lượng bữa ăn ngoài trời… Ngoài ra, người tiêu dùng còn đòi hỏi thực phẩm phải có sự thay đổi về mẫu mã, kiểu dáng sao cho thuận lợi phù hợp với từng trường hợp khác nhau và đạt được chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm, ví dụ như trẻ em đến trường đem theo hộp sữa tiệt trùng sẽ thuận lợi và vệ sinh hơn. Đồng thời, nhà sản xuất cũng quan tâm thu hút sự chú ý của khách hàng bằng việc tiếp thị thông
qua bao bì. Vì vậy, ngày nay bao bì được sử dụng như một công cụ của quá trình marketing để đạt được giá trị gia tăng cho sản phẩm. Điều này giải thích tại sao trong xã hội hiện nay, chi phí cho bao bì thực phẩm trong tổng chi phí chung của ngành sản xuất thực phẩm là cao nhất. Từ đó đưa đến sự canh tranh cao độ như giảm giá thành sản phẩm cả yêu cầu vật liệu bao bì và hệ thống đóng gói mới. Các loại bao bì đa dạng về cấu trúc, cách trang trí, thông tin, khối lượng khác nhau, đem lại nhiều thuận lợi trong quá trình bảo quản, sử dụng, phân phối, kiểm tra sản phẩm.
Hầu hết nhu cầu hàng hoá thực phẩm của các gia đình được đáp ứng thông qua hệ thống siêu thị. Sự tăng trưởng nhanh chóng phương thức phân phối tự phục vụ là nhờ vào bao bì hiện đại. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí phân phối, mà còn bảo quản thực phẩm tránh được sự hư hỏng, đưa đến hiệu quả sản xuất tăng cao, hỗ trợ cho việc canh tranh về giá cho các sản phẩm cuối cùng. Chỉ riêng trong lĩnh vực sản xuất thực phẩm, tỉ lệ hư hỏng của sản phẩm tại quốc gia có nền nông nghiệp phát triển và các quốc gia đang phát triển là 5% và 50%, nếu tỉ lệ này càng thấp thì càng tạo nhiều cơ hội cho việc cải thiện mức sống, giảm giá thành sản phẩm cuối cùng.
Với phương hướng chiến lược phát triển bao bì ngành thực phẩm, sản xuất thực phẩm của đất nước chắc chắn sẽ có bước phát triển nhảy vọt về quy mô sản xuất, về ngành nghề, trình độ chế biến, về sản lượng và tỉ xuất hàng hoá, đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu thực phẩm, chế biến đa dạng. Sự phát triển này sẽ kéo theo sự phát triển tất yếu về qui mô và trình độ phân phối trong thị trường nội địa cũng như thị trường quốc tế.
Nước ta trong những năm gần đây, kinh tế phát triển nhu cầu tiêu dùng hằng ngày được nâng cao, trong đó nhu cầu về thực phẩm chế biến đạt chất lượng cao để tiêu dùng và xuất khẩu cũng tăng lên mạnh mẽ, từ đó thực đẩy sự phát triển quy mô công nghệ bao bì đa dạng và đạt chất lượng cao.
Sự chuyển biến có tính chiến lược của ngành công nghệ thực phẩm yêu cầu ngành công nghệ bao bì phát triển mạnh mẽ về chất lượng cũng như với màng nguyên liệu plastic đơn, màng phức hợp hoặc lon thép tráng thiếc, chai lọ thuỷ tinh, nhựa, những thùng chứa bằng bìa cứng gợn sóng và bìa cứng các loại…
Riêng đối với vật liệu làm bao bì plastic, mức sản xuất và tiêu dùng trung bình tính trên đầu người tăng ở các nước phát triển và càng tăng cao ở những nước đang phát triển. Việt Nam là một trong những nước có tỉ lệ sử dụng vật liệu plastic tăng cao. Mức tiêu dùng cao hơn mức sản xuất trong một năm của quốc gia do bao bì từ hàng hoá thực phẩm nhập khẩu
Xu hướng hiện nay của ngành bao bì:
Sản lượng plastic nhiệt dẻo ngày càng tăng cao.
Kỹ thuật sản xuất màng plastic, bao bì bằng vật liệu plastic ghép ngày càng phát triển mạnh.
Bao bì thực phẩm phải đáp ứng được 3 chức năng chính là bảo vệ hàng hoá thực phẩm bên trong, thông tin và thuận tiên trong quản lý, tiêu dùng hạn chế được sự ô nhiễm môi trường bởi bao bì phế thải. Do đó bao bì cần được cấu tạo bởi vật liệu:
Có khả năng tái sinh
Được sản xuất tuân theo các luật về bảo vệ môi trường như bao bì được ghi tên loại plastic cấu tạo ở dưới đáy để tiện phân loại sau khi thu hồi và tái sinh.
Để đảm bảo cho việc tái sinh, cần ghép hai trong nhiều loại nguyên liệu có thành phần giống nhau, tránh tối đa việc pha trộn các loại nguyên liệu plastic vào nhau.
Cấu trúc màng phổ biến nhất là màng 3 lớp.
Từ sự gia tăng sản lượng bao bì chứa đựng thực phẩm cùng với kỹ thuật vật liệu ghép đạt tính năng bảo quản cao do tính chống thấm kĩ, hơi cực cao, thì số lượng bao bì phế thải ra môi trường cũng ngày càng tăng cao làm cho tình trạng ô nhiễm môi trường thêm trầm trọng. Vì vậy, biện pháp tái sinh vật liệu bao bì từ bao bì phế thải ngày càng được các ngành kỹ thuật quan tâm.
Thương nhân không nên lạm dụng giá thành quá thấp của bao bì plastic mà sử dụng một cách thừa thãi những bao bì plastic phụ trợ bên ngoài chứa sản phẩm. Ở một số quốc gia họ phải tính toán hợp lý và sử dụng đúng cách loại túi xách plastic, túi bọc ngoài sản phẩm, khuyến cáo khách hàng phải tốn thêm chi phí khi có yêu cầu sử dụng nó và khuyên dùng cao, túi xách plastic cũ để không tốn chi phí một cách vô ích.
Người dân phải tự phân loại rác khi thải và phân thành rác tiêu huỷ được, trong đó bao bì thực phẩm phế thải được chia thành các loại: kim loại, plastic, và giấy ngay từ lúc được sử dụng xong. Một khi cả thành phố, cả nước đều thực hiện việc tự phân loại rác thì
việc thu gom rác của công ty vệ sinh sẽ nhẹ nhàng hơn và việc tái sinh vật liệu bao bì từ bao bì phế thải thực hiện một cách dễ dàng và khá triệt để[2].
Trải qua các thời kỳ, cách trình bày bao bì có thể hấp dẫn người tiêu thụ luôn được coi trọng, như sử dụng bao bì trong suốt để khách hàng có thể nhìn thấy sản phẩm bên trong.
Năm 1990 Pháp đã sử dụng các loại acid nhẹ (như acid amin) chảy ra từ con cá thấm qua phía dưới mâm đục lỗ gặp một túi nhỏ đựng cacbonat canxi hay cacbonat natri, phản ứng sinh ra nhiều khí CO2 để bảo vệ sản phẩm chống oxy hoá. Ở Nhật sử dụng chất hấp dẫn oxy đựng trong túi nhỏ rồi cho vào bao bì chứa các lát cá khô trước khi hàng miệng, bao nhỏ này sẽ hấp thụ hết khí oxy và làm giảm sự hư hỏng, kéo dài thời gian bảo quản. Một số loại thực phẩm như rau xà lách ăn liền cần được đóng gói bao bì có bơm khí, làm bằng vật liệu plastic OPP. Rau quả tươi sống vẫn còn hô hấp, do đó trong bao bì chứa đựng rau quả cần phải có lượng oxy vừa đủ để duy trì và kéo dài sự sống của rau quả[1].