CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG – CHI NHÁNH HOÀNG MAI
3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống Kiểm soát nộ bộ tại NH TMCP Công thương VN - chi nhánh Hoàng Mai
3.2.4 Hoàn thiện công tác kiểm tra kế toán
Hiện tại, số lượng nhân viên làm công tác kiểm tra – kiểm toán nội bộ của VietinBank Hoàng Mai còn hạn chế, do đó hoạt động kiểm tra, kiểm soát không được liên tục và thường xuyên, hay nếu có sẽ hạn chế về chất lượng trong công tác kiểm tra, kiểm soát, làm tăng rủi ro trong hoạt động của ngân hàng nói chung và hoạt động huy động vốn nói riêng. Do vậy, VietinBank Hoàng Mai phải đảm bảo rằng bộ phận kiểm tra – kiểm toán nội bộ được trang bị đầy đủ về số lượng nhân viên có đầy đủ khả năng để đáp ứng đòi hỏi của công việc đặt ra.
Trước mắt, để đáp ứng quy mô hoạt động của VietinBank Hoàng Mai ngày càng được mở rộng thì số lượng nhân viên làm công tác kiểm tra – kiểm toán nội bộ cần phải được tăng cường thêm.
Để đáp ứng được yêu cầu, VietinBank Hoàng Mai cần phải tăng các chỉ tiêu tuyển dụng nhân viên kiểm tra – kiểm toán nội bộ qua các cuộc tuyển dụng hàng năm, ưu tiên lựa chọn các nhân viên tại các bộ phận nghiệp vụ trong ngân hàng và các nhân viên có kinh nghiệm kiểm toán trong lĩnh vực ngân hàng tại các công ty kiểm toán độc lập trong và ngoài nước, đáp ứng các yêu cầu về năng lực, phẩm chất, đạo đức của KTV.
Kiểm tra – kiểm toán nội bộ là việc đi kiểm tra người khác, tìm ra những sơ hở được chủ định giấu hoặc các sơ hở mà các cán bộ nghiệp vụ không tìm thấy, do vậy, cán bộ, nhân viên làm công tác kiểm tra – kiểm toán nội bộ cần phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao và kinh nghiệm dày dặn, để họ có thể kiểm tra – kiểm toán được hoạt động của ngân hàng, đặc biệt là công tác kiểm soát hoạt động huy động vốn, bởi lĩnh vực này liên quan
đến rất nhiều loại hình nghiệp vụ ngân hàng như: huy động vốn, tiền gửi, tiền vay, tài trợ thương mại, kinh doanh tiền tệ, đầu tư tài chính, quản lý nội bộ,…
Điều này hết sức cần thiết khi xu hướng phát triển của VietinBank Hoàng Mai trong thời gian tới là mở rộng các sản phẩm, dịch vụ, loại hình kinh doanh đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế. Để làm được điều này, VietinBank Hoàng Mai cần phải quy định rõ tiêu chuẩn về nhân sự của bộ phận kiểm tra – kiểm toán nội bộ như: quy định cán bộ, nhân viên làm công tác kiểm tra – kiểm toán nội bộ phải có trình độ tối thiểu là tốt nghiệp đại học đúng chuyên ngành, có thâm niên hoạt động trong VietinBank Hoàng Mai tối thiểu ba năm hoặc trong lĩnh vực được kiểm toán tối thiểu một năm và có lý lịch công tác tốt, được cán bộ quan rlys cũ đánh giá tốt về năng lực và khả năng nắm bắt tình hình nhanh nhạy với sự việc.
Ngoài ra, VietinBank Hoàng Mai cần khuyến khích cán bộ, nhân viên làm công tác kiểm tra – kiểm toán nội bộ chủ động tự đào tạo. Hình thức đào tạo về trình độ cần nâng dần lên mức cao học hoặc hơn nữa, về chuyên môn nên có đào tọa chuyên sâu hơn để đảm bảo khả năng phát hiện các vấn đề khó khi kiểm tra – kiểm toán nội bộ, nhất là trong môi trường kinh doanh hiện nay càng ngày càng phức tạp, các quan hệ kinh tế rộng và phức tạp, các sản phẩm ngân hàng đa dạng và mới làm phát sinh nhiều lỗ hổng.
Đào tạo có thể ở dạng trực tiếp tổ chức lớp học hoặc cử đi học các lớp chuyên ngành, khuyến khích tự tham gia các khóa học chính thức được thanh toán chi phí theo kết quả học tập.
Một trong những hạn chế của đội ngũ cán bộ, nhân viên làm công tác kiểm tra – kiểm toán nội bộ của VietinBank Hoàng Mai hiện nay là chưa được trang bị đầy đủ các kiến thức và kỹ năng về kiểm toán nói chung và kiểm toán nội bộ nói riêng. Các cán bộ, nhân viên là những người có kỹ năng, kiến thức và bề dày kinh nghiệm trong hoạt động ngân hàng nhưng còn xa lạ với những kiến thức về kiểm toán nội bộ hiện đại. Họ thường không được đào
tạo về kiểm toán, hoặc nếu được đào tạo cũng chỉ là thông qua các khóa học ngắn hạn chứ chưa có một chương trình chuyên sâu nào về kiểm toán nội bộ trong ngân hàng thương mại. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải tiến hành đào tạo và đào tạo lại độ ngũ cán bộ, nhân viên kiểm toán. Các cán bộ, nhân viên làm công tác kiểm tra – kiểm toán nội bộ của VietinBank Hoàng Mai cần được đào tạo kiến thức về kiểm toán và kiểm tón nội bộ thông qua các chương trình đào tạo cụ thể, có hệ thống và nên được tiến hành hàng năm. Các chương trình đào tạo này sẽ cung cấp cho họ những kiến thức cơ bản, chuyên ngành về kiểm toán – kiểm soát nội bộ, cập nhật cho họ những thay đổi, yêu cầu mới về hoạt động kiểm toán và kiểm soát nội bộ như học tập và nghiên cứu các chuẩn mực mới, các chính sách mới liên quan đến kiểm toán nội bộ. Thêm vào đó, các cán bộ, nhân viên kiểm toán nội bộ còn phải được tham gia cập nhật các khóa đào tạo nghiệp vụ mới, liên tục cập nhật các kiến thức, thông tin mới về pháp luật, các quy định của ngành và các kiến thức khác để không bị tụt hậu với các cán bộ, nhân viên nghiệp vụ và có thể thực hiện kiểm toán các nghiệp vụ mới nếu phát sinh. VietinBank Hoàng Mai cũng cần thường xuyên giúp cán bộ, nhân viên kiểm tra – kiểm toán nội bộ nhận thức sâu hơn về đạo đức nghề nghiệp của kiểm toán biên nội bộ - một nhân tố không thể thiếu trong quá trình tác nghiệp của nhân viên kiểm toán.
Ngoài ra, cán bộ, nhân viên kiểm tra – kiểm toán nội bộ cần phải tự trang bị, cập nhật và học tập các kiến thức, kỹ năng cần thiết trong công việc kiểm toán. VietinBank Hoàng Mai nên tạo điều kiện, khuyến khích và hỗ trợ các cán bộ, nhân viên kiểm tra – kiểm toán nội bộ tham gia các khóa học, các kỳ thi cấp chứng chỉ kiểm toán viên độc lập như ACCA, CPA. Ngân hàng cũng cần mời các chuyên gia trong lĩnh vực kiểm toán nội bộ tham gia các khóa giảng dạy, tư vấn, hỗ trợ trong việc đào tạo nhân viên kiểm toán nội bộ và học tập kinh nghiệm của ngân hàng trong và ngoài nước trong lĩnh vực tổ chức kiểm toán nội bộ. Đối với các nghiệp vụ mới phát sinh, mang tính chất
đặc thù thì cán bộ, nhân viên kiểm toán nội bộ phải tự mình tìm hiểu, trang bị các kiến thức về các nghiệp vụ của đơn vị được kiểm toán. Đồng thời, ngân hàng cần tổ chức các lớp nghiệp vụ, các khóa học, hỗ trợ cho các nhân viên kiểm toán nội bộ trong quá trình tự đào tạo để các nhân viên kiểm toán có đầy đủ kiến thức, năng lực chuyên môn thực hiện kiểm toán các lĩnh vực, nghiệp vụ mới phát sinh.
Chính sách đãi ngộ là một yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân các cán bộ, nhân viên kiểm toán nội bộ, đặc biệt là các nhân viên kiểm toán giỏi trong giai đoạn cạnh tranh gay gắt về thu hút người tài giữa các ngân hàng hiện nay. Nhân viên kiểm toán nội bộ cần có những chính sách đãi ngộ tương xứng và phù hợp với vị trí, vai trò và chức năng của họ. Một chính sách đãi ngộ không tốt sẽ không tạo được động lực cho nhân viên kiểm toán nội bộ và có thể ảnh hưởng đến tính độc lập, khách quan của họ trong khi xử lý công việc. Do đó, VietinBank Hoàng Mai cần có chính sách đãi ngộ riêng cho đội ngũ nhân viên kiểm toán nội bộ. Ngoài việc phân phối lương, thưởng áp dụng theo cấp bậc, chức vụ thì nhân viên kiểm toán nội bộ còn cần được hưởng phụ cấp trách nhiệm tương ứng với trình độ và cống hiến của từng nhân viên kiểm toán. Bên cạnh đó, nhân viên kiểm toán nội bộ cũng cần được trang bị các phương tiện làm việc phù hợp giúp họ thực hiện công việc dễ dàng, nhanh chóng hơn như máy tính xách tay, máy ghi âm…
Quy trình kiểm toán nội bộ cũng chưa được xây dụng một cách rõ ràng, cụ thể. Cán bộ kiểm tra, kiểm soát nội bộ chủ yếu thực nghiệp vụ dựa trên các quy trình nghiệp vụ cụ thể, kiếm tra soát xét lại. Vì vậy Vietinbank Hoàng Mai cần xây dựng quy trình kiểm toán nội bộ cụ thể, tổng quát dựa trên đánh giá rủi ro.
Về các bước thực hiện kiểm toán có thể xây dựng mô hình gồm 5 bước như sau:
Bước 1: Xác định rủi ro
Bước 2: Lập kế hoạch kiểm toán Bước 3: Thực hiện kiểm soát
Bước 4: Kết thúc kiểm toán: Lập báo cáo kiểm toán, theo dõi khắc phục.
Bước 5: Lưu hồ sơ kiểm toán nội bộ.
Sơ đồ 3.1 Quy trình kiểm toán nội bộ
Xác định rủi ro
Lưu hồ sơ kiểm toán nội bộ Kết thúc kiểm toán
Lập kế hoạch sơ bộ Lập kế hoach chi tiết
Thực hiện điều tra đặc biệt
Báo cáo kiểm toán
Theo dõi khắc phục
Lập kế hoạch kiểm toán
Thực hiện kiểm toán