Chương 1. CĂN BẢN VỀ MÁY TÍNH
1.6. Một số vấn đề cơ bản liên quan đến pháp luật trong sử dụng CNTT
Quyền tác giả tại Việt Nam đã được quy định chi tiết trong Bộ Luật Dân sự 2005, Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị Định 100/NĐ-CP/2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan. Theo đó, Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu, bao gồm các quyền sau đây:
- Quyền nhân thân là quyền: Đặt tên cho tác phẩm; Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng; Công bố tác
phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm; Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.
- Quyền tài sản là quyền: Làm tác phẩm phái sinh; Biểu diễn tác phẩm trước công chúng; Sao chép tác phẩm; Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm; Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác; Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.
Tác phẩm được bảo hộ theo cơ chế quyền tác giả là các tác phẩm trong lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật.
Đăng ký bản quyền tác giả hay còn gọi là bảo hộ bản quyền tác giả. Nghĩa là sẽ đảm bảo cho người sáng tạo ra tác phẩm chống lại các hành vi sử dụng trái phép tác phẩm như: ăn trộm, sao chép, lạm dụng tác phẩm đó. Để tạo ra một tác phẩm có giá trị và sáng tạo, đòi hỏi sự lao động trí óc, trí tuệ, thời gian và tài chính. Việc đăng ký bản quyền tác giả là sự chứng nhận cho sự sáng tạo của con người, bằng việc trao cho tác giả các phần thưởng xứng đáng, động viên tinh thần làm việc cho người sáng tạo.
Bản quyền phần mềm
Phần mềm như một dịch vụ (SaaS: Software as a Service) hoặc nhà cung cấp dịch vụ ứng dụng (ASP: Application Service Provider) truy cập và sử dụng phần mềm của họ từ hệ thống thông qua mạng nội bộ của công ty, hoặc mạng Internet bằng cách sử dụng ID và mã bảo vệ thích hợp. Khi hợp đồng SaaS hết hạn, không còn truy cập chương trình được nữa cho đến khi gia hạn giấy phép.
Các phương thức khác về việc phân phối và mua phần mềm bao gồm:
- Phần mềm chia sẻ (Shareware) là bản sử dụng thử, có thể tải về miễn phí, nhưng thường bản dùng thử bị hạn chế về tính năng và thời hạn sử dụng.
- Phần mềm miễn phí (Freeware) không yêu cầu người sử dụng phải trả phí và có thể chia sẻ cho những người khác mà không mất phí.
- Phần mềm cũng có thể được đóng gói đi kèm (Bundled) theo khi mua máy tính.
- Phần mềm mã nguồn mở (Open Source software), tức phần mềm cung cấp mã lập trình cho bất cứ người dùng nào tùy chỉnh phần mềm theo nhu cầu và chia sẻ phiên bản đó với người khác không được phép thu phí.
Người sử dụng có trách nhiệm phải tuân thủ các quy định về bản quyền nếu có.
Một số loại giấy phép:
Giấy phép phần mềm mã nguồn mở: Là một giấy phép phần mềm cho phép các kiểu chữ (font) nguồn, các mã nhị phân được sửa đổi và được phân phát tự do mà không cần phải trả tiền cho tác giả ban đầu, mặc dù có thể bao gồm một số những hạn chế nhất định.
Giấy phép phần mềm mã nguồn đóng: Là một giấy phép phần mềm mà trong đó các chủ sở hữu thiết lập quyền sử dụng, phân phối, sao chép, sửa đổi và bất kỳ xem xét nào khác nếu cần.
Miền công cộng: Các công trình có thể bị khai thác bởi bất cứ ai nhưng luôn luôn tôn trọng quyền tác giả cũng như những gì không còn quyền tác giả.
Giấy phép sử dụng cuối cùng: Là loại giấy phép mà chỉ duy nhất 1 người được sử dụng (người mua).
Giấy phép của nhà phân phối: Với giấy phép này quyền hạn được giao cho 1 bên trung gian là người bán sản phẩm và người này trả 1 khoản tiền thỏa thuận với nhà sản xuất.
1.6.2. Bảo vệ dữ liệu và máy tính - Đối với kẻ trộm:
+ Có thể mua các hệ thống khóa máy tính trong các tủ đặc biệt hoặc sử dụng cáp bền để buộc chúng vào bàn.
+ Video camera giám sát là rất hiệu quả cho các khu vực với số lượng lớn các máy tính như các văn phòng trung tâm và các phòng mạng.
+ Đừng để quên thiết bị di động bất cứ lúc nào khi ở các khu vực công cộng.
- Đối với vấn đề hư hại:
+Tránh đặt máy ở vị trí tạm bợ.
+ Đặt màn hình trên bàn làm việc ổn định và sắp đặt các loại dây một cách thích hợp.
+ Đảm bảo khối hệ thống đặt trên mặt phẳng với không gian rộng rãi phía sau và xung quanh lưu thông không khí.
+ Thường xuyên loại bỏ bất kỳ sự tích tụ bụi trong máy tính và quạt của máy tính.
+ Sắp đặt các loại dây để mọi người không đi ngang qua chúng.
+ Không tiếp xúc với các thiết bị máy tính để quá nóng hoặc quá lạnh, hoặc bị ẩm.
+ Hãy cẩn thận trong cách xử lý các thiết bị để không vô tình làm hư hỏng.
- Đối với tổn thất dữ liệu:
+ Có thể bị mất dữ liệu do tin tặc, lỗi phần cứng, sốc điện, xóa tình cờ, hoặc nhân viên bất mãn.
+ Nếu cung cấp dịch vụ quan trọng, cần phải có kế hoạch khẩn cấp để đối phó với các sự cố gây ra mất mát lớn cho hệ thống.
+ Với các thiết bị cầm tay, luôn giữ thiết bị khi ở nơi công cộng.
+ Luôn luôn sử dụng mật khẩu để bảo vệ tài liệu hoặc dữ liệu, và giữ mật khẩu tại địa điểm riêng biệt. Mật khẩu là đủ hợp lý để nhớ nhưng không rõ ràng cho người khác đoán.
Mật khẩu không là biệt danh hoặc tên của vợ, chồng, con cái hoặc vật nuôi yêu thích. Mật khẩu nên kết hợp các chữ cái và số. Sử dụng các mật khẩu khác nhau cho các tập tin bí mật hoặc truy cập mạng hay Internet.
- Đối với sao lưu:
+ Sao lưu dữ liệu thường xuyên, các bản sao lưu trữ trong các địa điểm riêng biệt.
+ Chỉ cần sao lưu các tập tin dữ liệu.
+ Mọi tổ chức cần phải có chiến lược sao lưu.
+ Dữ liệu nên được sao lưu trên các thiết bị lưu trữ di động.
+ Các dữ liệu càng quan trọng, càng sao lưu thường xuyên.
+ Nếu người sử dụng lưu trữ các tập tin dữ liệu trên ổ đĩa địa phương, khuyến khích họ để thực hiện bản sao lưu trên máy chủ hàng ngày hoặc tạo bản sao lưu của riêng mình.
+ Khuyến khích người sử dụng lưu các tập tin thường xuyên để đảm bảo không mất dữ liệu.
+ Cài đặt chương trình sao lưu như là một phần của kế hoạch phục hồi sự cố.
- Đối với nguồn điện:
+ Máy tính dễ bị mất điện và tăng điện áp quá mức.
+ Trong trường hợp bị cúp điện, máy tính tắt và không bị hư hỏng.
+ Thiết bị lưu điện (UPS) cung cấp một số bảo vệ chống mất dữ liệu tổng do tăng điện áp quá mức. Đây là một thiết bị đáng tin cậy và rất hữu ích cho việc bảo vệ máy tính.
+ Hãy chắc chắn để không cắm quá nhiều thứ vào UPS.