9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
1.3.2. Hướng nghiệp phải phục vụ nhu cầu phát triển nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Công nghiệp hoá - hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản các hoạt động KT - XH từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng sức
lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, tạo ra năng suất lao động cao.
Công cuộc CNH - HĐH phải lấy việc phát triển nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản, là nhân tố hàng đầu quyết định sự thành công cho sự phát triển nhanh và bền vững. Theo đó, chiến lược phát triển nguồn lực con người ở nước ta trong những năm tới cần thực hiện đồng bộ các công tác sau:
+ Kết hợp đào tạo về kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp với bồi dưỡng phẩm chất đạo đức để tạo ra một lực lượng lao động giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, có tác phong công nghiệp, có ý thức trách nhiệm cao.
+ Mọi chủ trương chính sách phải thực hiện theo tinh thần xã hội hoá, phải nhằm phát triển tiềm năng của con người; phải thường xuyên quan tâm bồi dưỡng trí lực, thể lực, coi trọng việc cập nhật tri thức mới, hiện đại của các nước tiên tiến.
+ Khảo sát, đánh giá về số lượng, chất lượng và cơ cấu nguồn nhân lực hiện có, có chính sách sử dụng hợp lý và sắp xếp kế hoạch đào tạo lại.
+ Phát triển hệ thống các trường đào tạo nghề đa dạng, có quy mô, chất lượng, nhất là hệ thống trường đào tạo nghề ở các địa phương. Đầu tư củng cố, mở rộng hệ thống trường đại học, cao đẳng công nghiệp, trường sư phạm kỹ thuật nhằm tạo ra nhiều cơ hội cho học sinh sau khi tốt nghiệp phổ thông.
+ Đổi mới hệ thống quy chế, quy định về giáo dục đào tạo, gắn đào tạo với sử dụng lao động; giải quyết tình trạng cán bộ khoa học kỹ thuật được đào tạo nhưng chưa có việc làm phù hợp. Tạo điều kiện tốt nhất cho người lao động được làm việc đúng ngành nghề và chuyên môn đào tạo.
Đối với nước ta, thực hiện CNH - HĐH là một quá trình thực hiện chiến lược phát triển KT - XH, nhằm từng bước cải biến một XH có nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu thành một nước công nghiệp phát triển. Sự nghiệp CNH - HĐH đất nước đặt ra hàng loạt yêu cầu cho giáo dục nói
chung và GDHN nói riêng. Để thực hiện tốt những nhiệm vụ đó, trước hết chúng ta phải thấy rõ đặc thù của sự nghiệp CNH - HĐH nước ta, đó là:
- Đất nước vừa trải qua thời kỳ quá độ, thực hiện CNH - HĐH thực chất là chuyển đổi một xã hội nông nghiệp (tiểu nông) sang một xã hội công nghiệp và công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện đại hoá. Vì vậy phải thực hiện sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế vĩ mô theo hướng giảm dần kinh tế nông nghiệp, tăng dần kinh tế công nghiệp và dịch vụ.
- Trong chiến lược phát triển KT - XH giai đoạn 2001 - 2010, chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc dân (GDP) khối nông nghiệp giảm từ 25,75% xuống còn 16 - 17%; công nghiệp tăng từ 33,35% lên 40 - 41% và dịch vụ tăng từ 41% lên 43%. Tương ứng với các tỷ lệ trên, lao động nông nghiệp giảm từ 76% xuống còn 50%, lao động công nghiệp và dịch vụ tăng từ 24% lên 50%.
- Trong điều kiện đất nước vừa khắc phục hậu quả chiến tranh, vừa tiến hành cải tổ sự trì trệ của cơ chế bao cấp và sự lạc hậu về khoa học kỹ thuật và công nghệ, đời sống kinh tế, thu nhập của người dân còn thấp hơn rất nhiều so với các nước trong khu vực (GDP/đầu người thấp hơn Thái Lan 4 lần, Malayia 5 lần).
- Năm 2005 số lượng lao động qua đào tạo là 24,8%; nhu cầu nguồn nhân lực cho sự nghiệp CNH - HĐH đất nước đang đặt ra cho công tác HN một nhiệm vụ nặng nề là phải làm thế nào để cho HSPT nắm được kiến thức, kỹ năng, ý thức chọn nghề và có thái độ lao động đúng đắn đáp ứng nhu cầu thị trường lao động trong nước và ở từng địa phương. Trong tình trạng thiếu việc làm như hiện nay, việc HN cho HS THPT phải đảm bảo tính toàn diện, chuẩn bị cho các em hội nhập vào cuộc sống lao động, có khả năng lao động trong môi trường công nghiệp.
Để chuẩn bị nguồn nhân lực cho đất nước, việc tổ chức GDHN cho HSPT ở nước ta đã và đang thực hiện theo những định hướng sau đây:
+ GDHN cho HSPT nhằm mục đích cung cấp những quan điểm, kiến thức có tính định hướng, có tính nguyên tắc cho HS trước khi bước vào đời, trên nguyên tắc “học để biết làm, học để tồn tại, và học để chung sống với mọi người”.
+ Nội dung HN phải đáp ứng mục tiêu đào tạo con người một cách toàn diện, có tính năng động sáng tạo, có khả năng thích ứng với mọi tình huống và làm chủ công nghệ mới.
+ Nội dung HN phải có tính mềm dẻo, có sự phân hoá phù hợp với năng lực, sở trường của học sinh. Tăng thời lượng thực hành, thực tế, vận dụng tri thức, kỹ năng khai thác thông tin để giải quyết các vấn đề thực tiễn.
+ Nội dung HN phải đổi mới vừa mang tính cơ bản, tinh giản, thiết thực, vừa có tính chất “chìa khoá”, nhằm hướng cho HS tiếp nhận được các nội dung khác và có khả năng phát triển sâu, rộng hơn các nội dung đã học.
+ HN nhằm tạo ra nhiều hướng phân luồng HS sau THCS và THPT:
- Hướng một bộ phận (phân luồng) học sinh THCS vào hệ thống các trường THCN, dạy nghề ở các địa phương.
- Phát triển loại trường THPT kỹ thuật để tạo nguồn lao động phổ thông.
+ Nội dung GDHN phải hướng cho HS biết tiếp cận với trình độ KHKT tiên tiến của thế giới, đồng thời giữ vững và phát huy bản sắc văn hoá truyền thống của dân tộc, vừa du nhập, vừa khôi phục phát triển các nghề thủ công truyền thống của từng địa phương.
+ Bảo đảm được sự cân đối giữa tri thức văn hoá - khoa học công nghệ và HN; tạo điều kiện cho HS nhanh chóng tiếp cận với nghề nghiệp, đặc biệt các ngành nghề nằm trong quy hoạch phát triển KT của địa phương và đất nước.
+ Đảm bảo cho người lao động được học tập suốt đời để có đủ tri thức, kỹ năng tương đương với các nước trong khu vực và quốc tế.