9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
1.3.3. Hướng nghiệp phải đáp ứng yêu cầu của kinh tế thị trường
Nước ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN. Nền kinh tế có đầy đủ thành phần, trong đó công nghiệp đang tiến dần sang cơ khí hoá, tự động hoá, trong khi đó hệ số sử dụng phương tiện công cụ cơ khí và cơ giới lại quá thấp, trung bình khoảng 20% - 30% số máy móc công cụ và máy động cơ; nền sản xuất thủ công với dụng cụ thô sơ chiếm một tỷ lệ khá cao (70% - 80%). Từ đó yêu cầu đặt ra cho GD là phải tăng cường GD cho HS kiến thức kỹ năng sử dụng máy móc, giúp các em làm quen với các quy trình sản xuất hiện đại thay thế cho các phương tiện sản xuất thô sơ.
Bước sang thế kỷ XXI, cuộc cách mạng KH - CN trên toàn thế giới phát triển mạnh mẽ; trong đó kinh tế tri thức là một thành phần quan trọng. Vì vậy, công tác HN cho HSPT phải nhanh chóng tiếp thu tri thức hiện đại để truyền thụ và định hướng cho HS ngay từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường.
HN phải hướng cho một bộ phận HS khá giỏi đi vào các trường ĐH, đặc biệt là các trường đại học chất lượng cao trong nước, trong khu vực và quốc tế. Để thực hiện được những yêu cầu đó, GDHN phải có sự hỗ trợ mạnh mẽ về tinh thần, về con người và vật chất của các tổ chức xã hội.
+ Các ngành nghề mới phát triển, nhất là các ngành công nghệ hiện đại (như thông tin, điện tử, viễn thông, dầu khí, chế tạo máy móc...) sẽ làm tăng mạnh mức cung - cầu nguồn lao động kỹ thuật.
+ Thị trường lao động mở rộng và phát triển mạnh, phát triển nguồn lao động có thu nhập cao trong các lĩnh vực dịch vụ hiện đại với sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài.
+ Tốc độ di chuyển nguồn lao động đến các vùng kinh tế nhạy cảm phát triển trong nước nhanh. Nguồn lao động xuất khẩu ra nước ngoài càng nhiều.
+ Thị trường lao động nông thôn chịu tác động mạnh của kinh tế thị trường, nhất là các vùng sản xuất, cung ứng nguyên vật liệu cho các ngành
công nghiệp. Sản phẩm nông nghiệp phụ thuộc lớn vào sự giao lưu kinh tế với các nước trong khu vực và thế giới.
Đi vào kinh tế thị trường, các nghề kinh doanh-dịch vụ sẽ phát triển nhanh và mạnh. Dịch vụ sẽ chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế. Cùng với sự phát triển về quy mô, các nghề dịch vụ sẽ đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng phục vụ. Việc đào tạo người bán hàng, người tiếp tân và phục vụ trong các khách sạn, người hướng dẫn du lịch đều đòi hỏi một trình độ chuyên môn ngày càng cao, lại yêu cầu đặc biệt đến văn hóa ứng xử và giao tiếp.
Trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường, công tác HN rất cần hướng một bộ phận không nhỏ những HS tốt nghiệp PT đi vào lĩnh vực kinh doanh-dịch vụ. Lực lượng này có một vị trí quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế nước nhà. Chân dung các nhà doanh nghiệp cần được mô tả khoa học trong các giờ HN để những HS có năng khiếu kinh doanh sẽ chú ý đến các nghề thuộc lĩnh vực này.
Trên đường tiếp cận dẫn tới kinh tế tri thức, GDHN nên dành một thời gian thích đáng cho việc làm quen với những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như: thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới và công nghệ tự động hóa nhằm giúp cho học sinh hiểu được phương hướng và các mục tiêu phát triển các công nghệ này ở nước ta, triển vọng của sự phát triển của 4 nhóm công nghệ nói trên. Mặt khác, trong nội dung HN cũng cần nói đến những đặc điểm của kinh tế tri thức và những yêu cầu đặt ra trước con người lao động phục vụ nền kinh tế này.
Thực hiện CNH - HĐH trong điều kiện tiếp cận với nền kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế đòi hỏi phải có nguồn nhân lực chất lượng cao, được bố trí theo cơ cấu hợp lý để làm ra nhiều sản phẩm tốt, mẫu mã đẹp, giá thành hạ, đủ sức cạnh tranh trên thương trường khu vực và quốc tế. Đây là nhiệm vụ quan trọng mà GDHN phải tính đến.