9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
2.2. Thực trạng về giáo dục hướng nghiệp theo tinh thần xã hội hoá ở nước ta trong những năm qua
2.2.2. Giáo dục hướng nghiệp theo tinh thần xã hội hoá qua học nghề phổ thông
2.2.2.2. Giáo dục hướng nghiệp theo tinh thần xã hội hoá qua dạy nghề cho học sinh ở trung tâm kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp
Xuất phát từ nhu cầu tổ chức thực hịên giáo dục lao động kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp nhằm trang bị kiến thức, hình thành kỹ năng lao
động nghề nghiệp cho HSPT, tạo điều kiện cho HS sau khi tốt nghiệp THCS và THPT tham gia vào cuộc sống lao động sản xuất tại địa phương.
Ngày 29/3/1989 Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng đã ký Quyết định số 23/HĐBT "Về một số vấn đề cấp bách của giáo dục"; trong đó khẳng định:
"Phải đẩy mạnh giáo dục hướng nghiệp, phát triển hệ thống dạy nghề, kết hợp việc dạy văn hóa với dạy nghề ở bậc trung học phổ thông".
Ngày 17/9/1991 Bộ GD & ĐT đã có Quyết định số 2397/QĐ ban hành danh mục nghề và chương trình dạy nghề (tạm thời) cho HS THCS và THPT. Từ đó việc dạy nghề phổ thông đã được các trung tâm KTTH-HN dạy chính khóa cho học sinh THCS và THPT. Trong những năm đầu các Trung tâm thường chỉ dạy từ 5 đến 8 nghề, chủ yếu các nghề thuộc lĩnh vực công nghiệp và thủ công nghiệp. Trong những năm học tiếp theo một số Trung tâm đã tổ chức dạy tới 30 nghề thuộc nhiều lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ xây dựng, cơ khí, điện dân dụng, điện tử, tin học. Số lượng học sinh đến học tại các trung tâm ngày càng nhiều.
Năm học 1986 - 1987 có khoảng 50.000 HS học ở các trung tâm. Năm học 1995 - 1996 có 664.650 học sinh theo học. Năm học 1999 - 2000 có gần 492.000 học sinh; năm học 2005 - 2006 có 877.121 học sinh.
Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, số trường thực hiện công tác GDHN; số học sinh qua các năm học từ 1986 đến 2007 được học nghề phổ thông như sau:
Bảng 3: Số trường, số học sinh học nghề phổ thông trong những năm qua
Năm học Số trường THCS, THPT thực hiện HN
Số học sinh THPT học nghề phổ thông
1986 - 1987 50.000
1992 - 1993 200.000
1995 - 1996 664.650
1999 - 2000 4.066 491.715
2003 - 2004 9.312 811.404
2005 - 2006 10.120 877.121
2006 - 2007 6.470 626.758
Nguồn: Trung tâm LĐ-HN - Bộ GD&ĐT
Hệ thống trung tâm KTTH-HN trên cả nước đã trở thành một kênh đào tạo nguồn nhân lực bổ sung lực lượng lao động trên phạm vi cả nước.
Bảng 4: Số lượng trung tâm KTTH-HN từ 1980 - 2006 Năm 1980 1987 1990 1994 2000 2003 2006 Số lượng
Trung tâm 20 57 103 285 320 345 383
Nguồn: Trung tâm LĐ-HN - Bộ GD&ĐT
Từ số liệu trên cho thấy, 20 trung tâm ban đầu do UNICEF đầu tư thiết bị vào năm học 1980 – 1981 chỉ bó hẹp trong 6 nghề (cắt gọt kim loại, biến dạng kim loại, nguội, mộc tay, mộc máy, thêu đan). Tại thời điểm này các trung tâm KTTHHN chỉ đáp ứng thực hành kỹ thuật công nghiệp cho một số HS THPT vùng thành phố. Đến năm 1990, phát triển 103 trung tâm,
năm 2000 cả nước có 320 trung tâm, đến năm 2006 đã có 383 trung tâm, một số trung tâm đã phát triển đến 20 nghề nằm trong 6 nhóm nghề chính:
Nông lâm ngư nghiệp, tiểu thủ công dịch vụ, mộc, xây dựng cơ bản, cơ khí, điện và điện tử.
Đối tượng học sinh THCS và THPT vào học tại các trung tâm ngày càng nhiều. Trung bình mỗi năm các trung tâm cấp tỉnh có từ 1500 - 2000 HS vào học HN - dạy nghề PT, có năm có trung tâm đã thu hút trên 5000 HS vào học như trung tâm Lê Thị Hồng Gấm (thành phố Hồ Chí Minh) [74; tr181].
Kết quả ở bảng (3) cho thấy số học sinh THPT được học nghề phổ thông tại các trung tâm KTTH-HN tăng nhanh, năm học 1986-1987 có 50.000 học sinh học nghề PT, đến 2005-2006 có 877.121 học sinh, con số đó cho thấy rằng trong những năm qua nhiều trường THPT trong cả nước đã phối hợp khá tốt với các trung tâm KTTH-HN để hướng nghiệp cho học sinh thông qua việc học nghề phổ thông.
Bảng 5: Số học sinh phổ thông được hướng nghiệp tại các trung tâm KTTH-HN trong những năm gần đây:
TT Năm học Số HS đƣợc HN tại các Trung tâm
1 2001 – 2002 56.744
2 2002 – 2003 89.794
3 2003 – 2004 148.927
4 2004 – 2005 755.308
5 2005 – 2006 760.698
6 2006 – 2007 892.175
Nguồn: Trung tâm Lao động hướng nghiệp - Bộ GD&ĐT
Năm học 2006 – 2007, các trung tâm của thành phố Hồ Chí Minh có 124.505 HS hướng nghiệp và học nghề PT [23; tr 18/2006-2007], đây là địa phương có số học sinh được hướng nghiệp và học nghề phổ thông đông nhất cả nước.
Nhiều trung tâm đã sáng tạo mở ra hướng đi mới như mở rộng dạy nghề cho HS đang học hoặc đã tốt nghiệp ra trường trong năm học hoặc trong kỳ nghỉ hè, đã tạo thêm cầu nối cho các em bước vào cuộc sống LĐSX một cách dễ dàng hơn. Việc làm này phù hợp với nhu cầu của xã hội, của gia đình và bản thân học sinh.
Sau hội nghị tập huấn giáo dục lao động - hướng nghiệp cho cán bộ quản lý các trung tâm KTTH-HN và cán bộ phụ trách HN các sở GD&ĐT vào tháng 8/2001, các trung tâm đã triển khai những công việc sau:
+ Quán triệt nhiệm vụ năm học, các chỉ thị, nghị quyết đổi mới phương pháp GDHN cho toàn thể cán bộ, giáo viên trung tâm KTTHHN.
+ Phối hợp với phòng giáo dục, các trường THPT trên địa bàn ký kết cộng đồng trách nhiệm trong công tác HN và dạy nghề PT cho HS.
+ Bố trí giáo viên dạy các lớp hướng nghiệp và dạy nghề PT tại các trường THPT.
Trong những năm gần đây, nhiều trung tâm đã đầu tư CSVC cho hoạt động GDHN, năm học 2006 - 2007 cả nước có 120 trung tâm đã thành lập phòng tư vấn HN với 1864 giáo viên tham gia tư vấn hướng nghiệp cho HS.
Đây là một cố gắng lớn của nhiều trung tâm trong điều kiện kinh phí cho hoạt động GDHN còn nhiều hạn chế, chế độ cho giáo viên dạy hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp thì chưa có.
Kết quả của hoạt động HN, dạy nghề tại các trung tâm KTTH-HN năm học 2001 - 2002 và 2006 - 2007 được thể hiện như sau:
+ Về số lượng:
Năm học: 2001 - 2002 2006 - 2007 - Tổng số HS tham gia học nghề PT: 738.941 1.400.558 - Số HS được tư vấn HN tại trung tâm: 56.744 647.037 + Về chất lượng và quy mô:
- Tỷ lệ HS thi nghề đạt từ trung bình trở lên > 95%, trong đó tỷ lệ khá, giỏi >75%, nhiều HS đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi kỹ thuật cấp tỉnh tổ chức.
- Học sinh nắm được lý thuyết nghề cơ bản, có kỹ năng thực hành tương đối tốt.
- Quy mô dạy nghề PT và tổ chức tư vấn HN cho HS của nhiều trung tâm được mở rộng, số HS tham gia HN ngày càng nhiều.
Tuy nhiên việc tổ chức hoạt động GDHN và dạy nghề PT tại các trung tâm KTTH-HN vẫn còn một số hạn chế nhất định:
+ Nhiều trung tâm hiện nay cơ sở vật chất yếu kém, lạc hậu, không đủ phòng học để tiếp nhận HS. Đội ngũ giáo viên thiếu đồng bộ, các trung tâm chưa huy động được đội ngũ giáo viên từ các trường dạy nghề tham gia dạy nghề PT và GDHN cho học sinh.
+ Tỷ lệ HS bỏ học ở các trung tâm khá cao đã chứng tỏ khả năng thu hút học sinh ở một số trung tâm còn nhiều hạn chế.
+ Nhiều học sinh lớp cuối cấp THCS chưa được tư vấn chọn ban học ở cấp THPT.
+ Chất lượng hoạt động GDHN chưa đáp ứng yêu cầu của XH và nhu cầu của HS, nhất là học sinh THPT.
+ Chưa phát huy được vai trò của cộng đồng trong việc tổ chức và quản lý, dạy - học nghề phổ thông và GDHN cho học sinh.