Tuổi Lớp tuổi
22-44 Thanh niên
45-59 Trung niên
60-75 Trước già
Người cao tuổi
76-90 Người già
>90 Người già sống lâu
Người cao tuổi do giảm dòng máu tuần hoàn đến các cơ quan, màng sinh học bị lão hóa;
chức năng thận, chức năng gan đều suy giảm, da xơ cứng, thông khí phế nang bị giảm vì vậy ảnh hưởng tới các thông số dược động học, hơn nữa có sự khác biệt lớn giữa các cá thể nên kết quả nghiên cứu thường không đồng nhất.
2.1. Hấp thụ thuốc
1.1.2. Đường uống
- Giảm tốc độ di chuyển thức ăn từ dạ dày xuống ruột
Kéo dài thời gian thuốc nằm ở dạ dày làm cho một số thuốc không bền trong môi trường acid bị phá hủy như ampicillin, erythromycin …
Làm chậm thời gian tác dụng của thuốc bao tan trong ruột.
Ứ đọng thuốc gây loét dạ dày như các steroid.
- Tăng pH do giảm tiết HCl
Tăng hấp thu thốc là base yếu, tăng đào thải thuốc acid yếu dẫn tới thay đổi Vd, F, t1/2 …
- Giảm diện tích bề mặt hấp thu - Giảm dòng máu qua đường tiêu hóa
Giảm diện tích bề mặt và giảm dòng máu qua đường tiêu hóa có ảnh hưởng đến sự hấp thu nhưng không nhiều vì đa số thuốc có thời gian lưu thuốc tại đương tiêu hóa tương đối lâu.
Màng sinh học bị lão hóa nên thay đổi vận chuyển tích cực, vận chuyển thụ động ít thay đổi, vì vậy các thuốc vận chuyển tích cực có ảnh hưởng các thông số dược động học trên người cao tuổi.
1.1.3. Đường tiêm bắp
Khối cơ và sự tưới máu giảm nên hấp thu thuốc theo đường tiêm bắp giảm và không ổn định.
1.1.4. Đường qua da
Người cao tuổi da bị lão hóa, dầy, khô thành phần lipid giảm nên hấp thu qua da giảm.
Nhìn chung ở người già hấp thu thuốc các đường khác nhau đều giảm (trừ đường tiêm tĩnh mạch) vì vậy đều dẫn tới giảm sinh khả dụng của thuốc nên
dẫn tới giảm nồng độ thuốc trong huyết tương và ảnh hưởng tác dụng dược lý của thuốc.
2.2. Phân bố thuốc
Những thay đổi sinh lý, hóa sinh ảnh hưởng đến phân bố thuốc đối với người cao tuổi:
- Giảm cung lượng tim
- Giảm albumin máu (gắn thuốc base) - Giảm khối cơ
- Giảm tỷ lệ nước - Tăng tỷ lệ mỡ
- α1 acid glycoprotein (gắn thuốc acid và trung tính) không đổi hoặc tăng nhẹ Các thay đổi trên tùy từng loại thuốc mà ảnh hưởng tới Vd
Các thuốc tan trong nước như morphin, digoxin… Vd tăng Các thuốc tan trong lipid như barbiturate, thiopentan… Vd giảm.
Giảm protein chủ yếu là albumin làm tăng nồng độ thuốc tự do nên tăng tác dụng dược lý và tăng độc tính của một số thuốc (thường xẩy ra với một số thuốc là acid yếu như cimetidine, furosemide, warfarin…).
2.3. Chuyển hóa thuốc tại gan
Các yếu tố ảnh hưởng tới chuyển hóa thuốc tại gan - Giảm khối lượng gan
- Giảm hoạt tính và khối lượng enzyme chuyển hóa thuốc tại gan - Giảm dòng máu qua gan
Các yếu tố trên có thể do quá trình lão hóa, cũng có thể do bệnh lý tuổi già như suy tim, suy gan, suy dinh dưỡng, giảm hấp thu qua ruột…
Khối lượng gan có thể chỉ bằng 55%-60% so với lúc còn trẻ, kết hợp với lưu lượng máu qua gan giảm dẫn tới giảm chuyển hóa và thải trừ.
Giảm hoạt tính enzyme ở người cao tuổi chủ yếu đối với giai đoạn 1, vì vậy các thuốc chuyển hóa mạnh ở giai đoạn này ở dạng uống như thuốc chống co giật, hạ nhiệt giảm đau không steroid (NAID), thuốc hạ đường huyết… sẽ kéo dài thời gian lưu trong cơ thể.
Các thuốc bị chuyển hóa mạnh qua gan lần đầu như chloromethiazol, labetalol, nifedipin, nitrat, propranolol, verapamil… ở người cao tuổi sẽ tăng tác dụng kéo dài đáng kể.
Với các lý do trên làm cho t1/2 của một số thuốc sẽ kéo dài, lượng thuốc trong cơ thể sẽ tăng nếu dùng liều như người bình thường và tăng độc tính của thuốc. Vì vậy thường ở người cao tuổi liều lượng phải giảm từ 1/2 đến 1/3 so với người bình thường và phải theo dõi chặt chẽ trong quá trình điều trị.
Với các enzyme ở giai đoạn 2 ít ảnh hưởng vì vậy những thuốc chuyển hóa chủ yếu ở giai đoạn này như oxazepam, lorazepam (liên hợp với acid glucuronic), acetaminophen (liên hợp với acid sulfuric)… không bị tích lũy.
2.4. Thải trừ thuốc qua thận
Sự lão hóa trên thận ở người cao tuổi bao gồm các yếu tố:
- Giảm dòng máu qua thận - Giảm sức lọc cầu thận
- Giảm sự bài tiết qua ống thận - Giảm khối lượng thận
Các yếu tố trên dẫn tới giảm thải trừ thuốc qua thận (giảm CL của thận), riêng độ lọc của cầu thận có thể giảm tới 35% so với tuổi trẻ. Điều này càng nghiêm trọng đối với các thuốc thải trừ qua thận trên 60% ở dạng nguyên vẹn có độc tính cao như các kháng sinh thuộc nhóm aminosid, cephalosporin, digoxin, methotrexate…
Vì vậy với người cao tuổi có thể phải giảm liều với một số thuốc đặc biệt với những thuốc tác dụng mạnh và độc tính cao, nhất là những thuốc được đào thải chủ yếu qua thận.
T1/2 của một số thuốc ở người cao tuổi
TT Tên thuốc T1/2 (giờ)
Thanh niên Người cao tuổi
1 Clodiazepoxid (an thần) 15 40
2 Diazepam 30 60
3 Digoxin 30 75
4 Indomethacin (NSAID) 1,5 3
5 Kanamycin 2 5
6 Nordiazepam 70 150
7 Oxazepam 10 40
8 Paracetamol 2 4
9 Phenobarbital 60 120
10 Warfarin (chống đông máu) 35 60