MỤC TIÊU HỌC TẬP
1. Mô tả cấu tạo ruột non và động mạch mạc treo tràng trên.
2. Mô tả cấu tạo ruột già và động mạch mạc treo tràng dưới.
3. Nêu các thành phần của phúc mạc NỘI DUNG BÀI GIẢNG.
1.RUỘT NON:
1.1.Đại cương: Ruột non là đoạn ống tiêu hóa bắt đầu từ môn vị , đến lỗ hồi manh tràng , gồm tá tràng cố định, hỗng tràng và hồi tràng di động .
Ruột non dài khoảng 5,5- 9 m , trong đó : tá tràng dài khoảng 25 cm, hỗng tràng chiếm 4/5 và hồi tràng chiếm 1/5 còn lại .
Trừ tá tràng đã được khảo sát , đoạn còn lại của ruột non gồm hỗng và hồi tràng, có khoảng 14 -16 quai ruột hình chữ U sắp xếp thành 2 nhóm : nhóm có trục nằm ngang ở bên trái ổ bụng và nhóm nằm dọc bên phải .
Chức năng chủ yếu của ruột non là hấp thụ chất dinh dưỡng .
Hỗng và hồi tràng được treo vào phúc mạc thành sau bởi mạc treo ruột non , có rễ kéo dài từ bên trái đốt sống thắt lưng 1 đến khớp cùng chậu phải, bên trong 2 lá của mạc treo có mạch máu và thần kinh của ruột.
1.2.Liên quan:
- Phía trên là kết tràng ngang và mạc treo kết tràng ngang . - Phía dưới là các tạng trong chậu hông bé .
- Bên phải và trái là kết tràng lên và kết tràng xuống.
- Phía trước là mạc nối lớn và thành bung trước.
1.3.Phân biệt hổng tràng và hồi tràng:
Vì không có ranh giới rõ ràng , nên người ta thường phân biệt hỗng tràng và hồi tràng bằng các đặc điểm sau:
- Thứ nhất: hỗng tràng có đường kính lớn hơn hồi tràng . - Thứ hai: mạch máu hỗng tràng phong phú hơn.
- Thứ ba: mô bạch huyết trên thành hỗng tràng tạo thành các nang đơn độc , còn ở hồi tràng thì tạo thành các mảng bạch bạch huyết .
- Thứ tư: là chỗ nối của hổng và hồi tràng có túi thừa hồi tràng ( túi thừa mecken chỉ tồn tại 1- 3 % các trường hợp).
-
1.4.Cấu tạo:
Ruột non là 1 đoạn ống tiêu hóa rỗng , thành có 5 lớp từ ngoài vào trong là:
- Lớp thanh mạc : là phúc mạc tạng của ruột non, trơn láng, bao phủ gần hết ruột non , trừ ở bờ mạc treo.
- Tấm dưới thanh mạc: kém phát triển.
- Lớp cơ: gồm 2 tầng, ở trong là cơ vòng, ở ngoài cơ dọc.
- Tấm dưới niêm mạc chứa nhiều mạch máu và đám rối thần kinh.
- Lớp niêm mạc: thể hiện rõ chức năng hấp thu , bề mặt có nhiều nếp vòng , chiếm 1/3 - 2/3 chu vi ruột gọi là van tràng , tập trung nhiều ở hỗng tràng , càng về cuối số lượng và kích thước của van tràng càng giảm .
Trên bề mặt của van tràng có nhiều núm nhỏ gọi là mao tràng , có cấu bên ngoài gọi là lớp thượng bì ruột , bên trong là tổ chức liên kết chứa nhiều mạch máu và mạch bạch huyết .
Trong lớp niêm mạc và tấm dưới niêm mạc , còn chứa nhiêu nang bạch huyết đơn độc ( hỗng tràng) , nang bạch huyết chùm( hồi tràng) và các tuyến ruột.
1.5. Mạch máu:
- Động mạch cấp máu cho ruột non là các nhánh bên của động mạch mạc treo tràng trên, thường sắp xếp thành các cung nối ( từ 1- 5 cung ) trước khi cho những động mạch thẳng đến ruột . Số lượng cung nối giảm dần từ hổng tràng đến hồi tràng.
- Tĩnh mạch kèm với động mạch , cuối cùng tạo nên tĩnh mạch mạc treo tràng trên , góp phần tạo nên tĩnh mạch cửa.
2.RUỘT GIÀ 2.1.Đại cương:
Là đoạn ống tiêu hóa nối tiếp với ruột non, bắt đầu từ lỗ hồi manh tràng đến hậu môn. Ruột già gồm 4 phần chính: manh tràng- ruột thừa, kết tràng, trực tràng và ống hậu môn. Riêng kết tràng lại phân thành các đoạn: kết tràng lên, kết tràng ngang, kết tràng xuống và kết tràng sigma. Ruột già sắp xếp thành một hình chữ U ngược , xen kẽ bởi các đoạn cố định và di động.
Chiều dài ruột già khoảng 1,5 m , đường kính từ 3-8 cm . Ngoại trừ ruột thừa, trực tràng, ống hậu môn, ruột già có hình thể ngoài khác với ruột non ở các đặc điểm sau:
* Ruột già có 3 dãy cơ dọc đi từ manh tràng đến kết tràng sigma.
* Ruột già có các túi phình kết tràng nằm giữa các dãy cơ dọc , phân cách nhau bởi những chỗ thắt ngang.
* Ruột già có các túi thừa mạc nối , là những túi phúc mạc nhỏ, chứa mỡ, bám vào các dãy cơ dọc.
2.2.Cấu tạo chung:
Nhìn chung , ruột già cũng có các lớp giống như ở ruột non, nhưng có sự khác biệt sau: tầng cơ dọc thì tập trung thành các dãy cơ dọc , không có mao tràng và van tràng.
2.3.Các thành phần của ruột già:
Manh tràng và ruột thừa:
- Manh tràng là một túi cùng tương đối di động , cò đáy tròn ở dưới , phía trên tiếp nối với kết tràng lên . Manh tràng nằm ở hố chậu phải , có hồi tràng đỗ vào qua lỗ hồi manh tràng ( có van đậy) và ruột thừa đỗ vào lỗ ruột thừa.
- Ruột thừa : hình con giun , dài khoảng 8 cm, gốc ruột thừa đỗ vào manh tràng khoảng 3 cm dưới gốc hồi manh tràng, nơi 3 dãy cơ dọc hội tụ . Ruột thừa có mạc treo và rất di động , nên có thể nằm ở nhiều vị trí . Bình thường, ruột thừa nằm ở vị trí điểm giữa đường nối gai chậu trước trên đến rốn ( đó là điểm Mac Burney). Ruột thừa có thành rất dày , chứa nhiều tổ chức bạch huyết chùm, nên rất dễ bị viêm.
Kết tràng lên: Tiếp nối với manh tràng , chạy dọc lên trên và tiếp nối với kết tràng ngang , tạo nên góc kết tràng phải . Đoạn này cố định bởi mạc dính kết tràng phải .
Kết tràng ngang: Bắt đầu từ góc kết tràng phải , chạy ngay sang trái và nối tiếp với kết tràng xuống bởi góc kết tràng trái .
Kết tràng xuống: Bắt đầu từ góc kết tràng trái , chạy dọc xuống và được cố định vào phúc mạc thành sau bởi mạc dính kết tràng trái.
Kết tràng sigma: Nối tiếp kết tràng xuống , chạy vào trong đến đốt sống cùng 3 tạo nên 1 vòng cong lõm trong ổ bung . Kết tràng sigma di động vì có mạc treo.
Trực tràng: Dài khoảng 12-15 cm , chạy dọc theo mặt trước xương cùng , chỉ được phúc mạc phủ 1 phần . Bên trong, niêm mạc thường tạo thành 3 nếp vòng hình liềm : trên, giữa và dưới.
Ống hậu môn: Nằm dưới trực tràng, xuyên qua đáy chậu và mở thông ra ngoài bởi hậu môn, có cơ vòng thắt hậu môn. Bên trong ống hậu môn có các nếp dọc gọi là cột hậu môn, đặc biệt ở trên hậu môn khoảng 2cm , các chân cột hậu môn nối với nhau bởi các van hậu môn, giới hạn phía trên là vùng trĩ, nơi đám rối tĩnh mạch hay bị phình và gây xuất huyết khi bị vỡ.
2.4.Mạch máu:
- Nửa phải ruột già( manh tràng, ruột thừa, kết tràng lên, 1/3 phải kết tràng ngang ) được cấp máu bởi động mạch mạc treo tràng trên, qua các nhánh động mạch kết tràng giữa , kết tràng phải và hồi kết tràng .
- Nứa còn lại bởi động mạch mạc treo tràng dưới qua các nhánh động mạch kết tràng trái , xích ma và trực tràng trên.
-