BÀI 12: MIỆNG-RĂNG-LƯỠI-TUYẾN NƯỚC BỌT
PHẦN 1: HỆ THẦN KINH TRUNG ƯƠNG
1.1. Hình thể ngoài của đại não
Khe não dọc nằm giữa não,chia đại não làm 2 bán cầu đại não phải và trái.
Mỗi bán cầu đại não có 3 mặt: Mặt trên ngoài, mặt trong và mặt dưới.
1.1.1.Mặt trên ngoài đại não:
- Có 3 rãnh: rãnh trung tâm, rãnh bên, rãnh đỉnh chẩm, chia mặt trên ngoài não làm 4 thùy: thùy trán, thùy đỉnh, thùy chẩm và thùy thái dương.
- Ngoài ra còn có các rãnh phụ, chia các thùy não thành các hồi, các vùng và các trung khu:
+Hồi trước tâm(vùng vận động phối hợp).
+Hồi sau tâm(vùng cảm giác thân thể).
+ Hai bên rãnh trung tâm(vùng vỏ vận động chính).
+ Vùng tiền đình (nằm ở cực thái dương).
+ Vùng thính giác (nằm ở hồi thái dương trên) + Vùng thị giác (nằm ở cực chẩm).
+ Vùng vị giác (nằm ở hồi sau tâm).
+ Trung khu viết (nằm ở hồi trán giữa) + Trung khu nói (nằm ở hồi trán dưới)
1.1.2.Mặt dưới BCĐN : tiếp xúc với thành trên của ổ mắt, có cơ quan khứu giác (hành khứu, dãi khứu và tam giác khứu ) là trung khu phân tích mùi.
1.1.3. Mặt trong BCĐN: gồm có các rãnh(rãnh đai, rãnh đỉnh chẩm, rãnh cựa, trẽ viền) giới hạn các hồi (hồi đai, hồi trán trong, tiểu thùy cạnh trung tâm, hồi trước chêm, và hồi chêm).
1.2. Hình thể trong của đại não: gồm có chất xám và chất trắng.
1.2.1.Chất xám: tập trung ở 2 nơi:
1.2.1.1.Vỏ não: Dầy khoảng 5 mm, là nơi tâp trung các thân tế bào thần kinh, có màu xám, nên còn gọi là “chất xám vỏ não”có khoảng 47 trung khu đều khiển mọi hoạt động của con người.
1.2.1.2.Các nhân xám : nằm ở gian não, gồm có:
* Đồi thị:
- Là nhân xám lớn nhất ,to bằng trứng chim cút, có 2 đầu : đầu nhọn hướng về thùy trán , đầu tù hướng về thùy chẩm(đồi chẩm ), giữa 2 đồi thị là não thất 3 chứa dịch não tủy.
- Là trung khu đìều khiển đời sống thực vật của con người như điều hòa: nhịp tim, nhiệt độ cơ thể, đói , no, điều hòa nước , điện giải, và các tuyến nội tiết ( tuyến yên, tuyến giáp , tuyến tuỵ, tuyến thượng thận, tuyến sinh dục nam, tuyến sinh dục nữ).Khi bị chấn thương não, nếu đồi thị còn, sẽ còn đời sống thực vật, nếu đồi thị bị tổn thương, con người sẽ chết .
Đồi thị có 4 vùng quây quanh là: vùng trên đồi, vùng dưới đồi, vùng hạ đồi và vùng sau đồi.
- Vùng trên đồi: gồm có: thể chai, vòm não, và não thất bên.
- Vùng dưới đồi: có rãnh dưới đồi .
- Vùng hạ đồi: gồm có: giao thị(nơi bắt chéo 2 dây thần kinh thị giác), tuyến yên(là tuyến nội tiết điều khiển các tuyến nội tiết khác trong cơ thể), nhân thể vú(là trung tâm khát và điều khiển lượng nước vào cơ thể), dây thần kinh III(thần kinh vận nhãn chung, điều khiển các cơ nhãn cầu) .
- Vùng sau đồi: gồm thể tùng (là tuyến ức chế kích tố sinh dục, tồn tại trước tuổi dậy thì, sau tuổi dậy thì, tuyến tùng thoái hóa vì bị nhiễm vôi), lồi não trên, lồi não dưới, thể gối trong, thể gối ngoài, là trung khu nghe và nhìn dưới vỏ não
* Nhân bèo và nhân đuôi:
- Điều khiển sức cường cơ, khi bị tổn thương, sẽ run tay chân( bệnh Parkinson).
- Ở 1/3 phía trước, nhân bèo và nhân đuôi nhập lại, gọi là thể vân.
- Ở 2/3 phía sau, nhân bèo và nhân đuôi bị bao trong ngăn cách, bao trong là tập họp các sợi trục đi từ chất xám vỏ não xuống vùng hạ đồi, lách giữa nhân bèo và nhân đuôi.
* Ngoài ra còn có nhân trước tường(chức năng chưa rõ), lồi não trên, lồi não dưới, thể gối trong, thể gối ngoài, là trung khu nghe và nhìn dưới vỏ não.
1.2.2.Chất trắng: là tập họp các sợi trục nằm xen kẽ giữa chất xám vỏ não và các nhân, gồm có:
-Thể chai: gồm có: mỏ, gối, thân và lồi thể chai, là các sợi trục thần kinh đi từ bán cầu đại não bên nầy sang bán cầu đại não bên kia, để vận chuyển thông tin qua lại giữa 2 bán cầu đại não.
-Vòm não: Gồm các sợi trục đi từ trước ra sau, để vận chuyển thông tin từ thùy trán đến thùy chẩm.
1.3. Các khoảng trống nằm trong não: có 4 não thất, chứa dịch não tủy.
1.3.1. Não thất bên: có 2 não thất bên, não thất bên trái( não thất 1), và não thất bên phải (não thất 2), não thất bên có 3 sừng: sừng trán, sừng chẩm và sừng thái dương.
1.3.2. Não thất ba: Là khoảng trống nằm giữa 2 đồi thị.
1.3.3. Não thất bốn: Là khoảng trống nằm giữa cầu não, hành não(ở phía trước) và tiểu não(ở phía sau).Trong các não thất chứa dịch não tủy ( là chất giống như nước,
trong suốt, bao bên ngoài để bảo vệ não và tủy, chứa glucose và các muối khoáng để dinh dưỡng tế bào não).