BÀI 12: MIỆNG-RĂNG-LƯỠI-TUYẾN NƯỚC BỌT
PHẦN 1: HỆ THẦN KINH TRUNG ƯƠNG
7. MÀNG NÃO TỦY- MẠCH NÃO TỦY
7.1. Màng não tủy: Não bộ và tủy gai được ngăn cách với xương sọ và xương đốt sống bởi các màng não-tủy,có 3 màng :màng cứng,màng nhện,màng nuôi.
7.1.1.Màng cứng: dai , không đàn hồi, dầy 1mm ,mặt ngoài xù xì,có nhiều mạch máu, dính vào màng xương ở vài chỗ như:quanh lỗ chẩm và hộp sọ. Mặt trong láng, bao lấy các xoang tĩnh mạch của hộp sọ .Màng cứng cách thành xương bằng khoang ngoài màng cứng. Phía trong,màng cứng cách với màng nhện bằng khoang trong màng cứng.Xoang tĩnh mạch màng cứng là nơi màng cứng tách ra 2 lá ,tạo thành các ống dẫn lưu máu tĩnh mạch trong não.
7.1.2.Màng nhện: mỏng, trong suốt, gồm 2 lá áp sát vào nhau tạo nên 1 khoang ảo, giữa màng nhện và màng mềm có 1 khoang gọi là khoang dưới nhện chứa đầy dịch não tủy . Khoang dưới nhện thay đổi kích thước tùy chỗ, có những nơi giãn rộng tạo thành các bể chứa nhiều dịch não tủy như bể hành tiểu não, bể tĩnh mạch não lớn...
Khoang dưới nhện thông với não thất tư qua 3 lỗ(1 lỗ giữa và 2 lỗ bên) và liên kết với xoang tĩnh mạch màng cứng qua các hạt màng nhện( hạt màng nhện có tác dụng tiêu thoát dịch não tủy).
7.1.3. Màng mềm(màng nuôi): ở trong cùng ,bao phủ toàn bộ mặt ngoài và len lỏi sâu vào các rãnh bán cầu đại não .Màng mềm được cấu tạo bằng mô liên kết lỏng lẻo ,chứa nhiều vi mạch để nuôi dưỡng não bộ và tủy gai nên còn gọi là màng nuôi . -Các màng tủy ở dây thần kinh sọ và dây thần kinh gai sống : Nơi các dây sọ và dây gai sống chui ra khỏi các lỗ xương có các phần của màng não bao bọc .Đối với các dây gai sống ,màng cứng liên tục bọc lấy bao ngoài dây thần kinh của phần xa hạch gai.Màng nhện cũng tạo thành bao, phân cách cả 2 rễ và tận cùng ở gần hạch gai . Màng mềm tạo nên lớp trong cùng quanh mỗi rễ thần kinh gai sống, kéo dài đến tận lỗ gian đốt sống và hòa lẫn vào bao ngoài dây thần kinh .Đối với các dây sọ cũng tương tự như trên,ngoại trừ dây thị giác,dây mặt và dây vận nhãn.
7.2. DỊCH NÃO TỦY: chứa trong các não thất và khoang dưới nhện
7.2.1.Nguồn gốc: Dịch được tiết ra chủ yếu từ các đám rối màng mạch trong các não thất, trong suốt, không màu, thành phần sinh hóa khác với huyết tương(ít protein, ít glucoza, nhiều Cl- và K+),tương tự như: lọc dịch cầu thận, thủy dịch ở nhãn cầu, và nội dịch tai trong.
7.2.2.Dịch não tủy có 3 nhiệm vụ + Bảo vệ não và tủy.
+ Góp phần dinh dưỡng cho các tế bào vỏ não.
+ Tạo nên sự chênh lệch điện thế tại màng tế bào thần kinh, giúp cho sự dẫn truyền xung điện.
7.2.3.Nơi chứa: Dịch não tủy được chứa trong các não thất và các bể chứa ,bể to nhất là bể hành tiểu não.
7.2.4. Sự lưu thông dịch não tủy
Từ đám rối màng mạch của 2 não thất bên, dịch não tủy qua lỗ gian não thất tới não thất III, qua cống não tới não thất IV, qua 1 lỗ giữa và 2 lỗ bên(ở mái não thất IV) ra bể hành tiểu não,xuống bể dưới nhện ở quanh tủy gai,có thể chọc giò dưới đốt sống thắt lưng II để lấy dịch não tủy.Từ khoang dưới nhện, dịch não tủy thoát đi qua các hạt màng nhện để sau cùng đỗ vào các xoang tĩnh mạch sọ .Trong hệ não tủy không có van nên mọi tắc nghẽn đều là bệnh lý .
7.3. MẠCH NÃO -TỦY . 7.3.1.Mạch của tủy:
Động mạch của tủy là các nhánh gai bắt nguồn từ ĐM đốt sống, các nhánh của ĐM gian sườn, ĐM thắt lưng cùng ở dọc cột sống .Các ĐM nầy cho 3 loại nhánh để đi vào tủy: ĐM gai sống trước,ĐM gai sống sau, ĐM gai sống bên.
7.3.2. Mạch của não:
7.3.2.1. Động mach của não bắt nguồn từ ĐM đốt sống và ĐM cảnh trong.
- Hai ĐM đốt sống :chui qua lỗ lớn xương chẩm vào sọ thì hợp lại ở trước rãnh nền của cầu não ,tạo thành ĐM nền .Sau khi cho các nhánh vào cầu não và tiểu não ,ĐM nền chia 2 ngành cùng là 2 ĐM não sau.
- ĐM cảnh trong ,sau khi chui vào sọ đến xoang tĩnh mạch hang và mỏm yên trước thì chia làm 4 nghành cùng là:
+ĐM não trước: cấp máu cho mặt trong bán cầu đại não.
+ĐM não giữa: cấp máu cho mặt ngoài bán cầu đại não.
+ ĐM thông sau: nối với động mạch não sau.
+ ĐM mạch mạc trước: đi vào các đám rối mạch mạc.
Đa số các nhánh của 2 nguồn ĐM(đốt sống và cảnh trong) nối nhau xung quanh yên bướm, tạo thành vòng ĐM não, còn gọi là vòng đa giác Willis,gồm 3 cặp động mạch nối với nhau giống hình đa giác( não trước, thông sau và não sau), đôi khi có 1 nhánh nối 2 ĐM não trước với nhau gọi là ĐM thông trước.
7.3.2.2. Tĩnh mạch:
- Các tĩnh mạch của trám não và trung não: đỗ vào các TM não lớn.
- Các TM não: đặc điểm là không có van ,không đi kèm theo ĐM ,mà tạo thành 1 mạng chạy trong màng mềm ,rồi qua khoang dưới nhện đỗ vào các xoang màng cứng.Các xoang màng cứng là các khoang chứa máu TM ,được giới hạn bởi lớp ngoại cốt mạc của xương sọ và 2 lá của màng cứng, phía trong được lót bởi 1 lớp tế bào nội mô. Các xoang có tác dụng như 1 con kênh, dẫn lưu máu từ não và hộp sọ ra các TM ở cổ và cột sống. có 2 loại xoang:
Các xoang lẻ(chỉ có 1 xoang ở giữa) như: xoang dọc trên,xoang dọc dưới, xoang thẳng,xoang chẩm, hội lưu các xoang.
Các xoang chẵn(có 2 xoang ở 2 bên) như:xoang ngang, xoang xích ma, xoang đá trên, xoang đá dưới, xoang hang và xoang bướm đỉnh.