Có thể nói, một số giải pháp giúp học sinh nâng cao năng lực làm tốt bài nghị luận văn học trong đề thi tốt nghiệp THPT, tuy không phải là vấn đề hoàn toàn mới,
59
nhưng qua thực tế khi áp dụng những giải pháp này cho bản thân tôi và tổ bộ môn, chúng tôi thấy những giải pháp ấy đã đạt được những hiệu quả và lợi ích cơ bản sau:
1. Về phương diện lý luận:
- Những giải pháp trên đã phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo và năng lực tư duy của học sinh, giúp các em từng bước hình thành các kỹ năng làm bài nghị luận văn học nói chung và nghị luận văn học trong đề thi tốt nghiệp THPT nói chung.
- Những giải pháp mà đề tài nêu ra giúp học sinh dễ vận dụng linh hoạt, hiệu quả vào việc làm bài nghị luận văn học.
- Đặc biệt cách lập ý và triển khai các ý ở mỗi dạng bài cụ thể tránh được lối dạy tủ, học vẹt và thói quen thụ động vốn có của học sinh.
2. Về phương diện thực tiễn:
a. Về chương trình Sách giáo khoa
Chương trình Sách giáo khoa có phần hướng dẫn học sinh kỹ năng làm văn nghị luận nhưng ít, hoặc không hướng dẫn tỉ mỉ để học sinh dễ áp dụng. Hơn nữa, đề thi tốt nghiệp trong những năm gần đây còn có thêm câu hỏi phân hóa đối tượng học sinh nên những em mà không chọn khối C, D sẽ không có thời gian và cảm hứng để tìm hiểu. Bởi vậy, nếu không có kiến thức cơ bản về lí luận văn học, lí thuyết làm văn, nhất là kiến thức về tác giả, tác phẩm, học sinh khó có thể làm tốt bài nghị luận văn học trong đề thi tốt nghiệp THPT.
Vì thế, cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về lí thuyết làm văn, nhất là kiến thức về tác giả, tác phẩm, khung dàn ý chung và yêu cầu riêng đối với mỗi kiểu dạng đề bài cụ thể góp phần khỏa lấp những chỗ hổng về kiến thức cho các em. Nó không chỉ giúp các em chủ động, tích cực củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm bài nghị luận văn học, mà còn tránh được cách tiếp cận thụ động, hoặc cảm tính, t y tiện khá phổ biến hiện nay, tạo điều điệu thuận lợi cho các em trong quá trình ôn tập và làm bài thi.
b. Về phía người dạy và người học:
Vì chương trình Sách giáo khoa chưa cung cấp kiến thức lý luận và hướng dẫn học sinh thực hành các kiểu bài nghị luận văn học có trong đề thi tốt nghiệp một cách hệ thống, nên đa số giáo viên cũng chưa chú ý nhiều tới việc cung cấp những kiến thức cơ bản, lí thuyết làm văn mà chỉ thiên về sưu tầm các đề thi tham khảo của các trường
60
trong cả nước cho học sinh thực hành nên kết quả cũng chỉ ở mức trung bình. Hơn nữa, một số giáo viên tuy đã chú ý tới việc cung cấp những kiến thức cơ bản cho học sinh về lí luận văn học, lí thuyết làm văn, xây dựng các dạng đề nghị luận văn học nhưng chưa có tính hệ thống nên chất lượng và hiệu quả ôn tập chưa cao. Vì thế, khi áp dụng những giải pháp mà đề tài nêu ra đã giúp giáo viên chủ động và sáng tạo hơn trong việc tổ chức cho học sinh ôn tập tốt nghiệp một cách khoa học, có hệ thống, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của đề thi môn Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
Những kiến thức lí thuyết về cách viết bài nghị luận văn học vẫn còn là một khoảng trống đối với học sinh. Đa số học sinh trong quá trình ôn tập còn thụ động, lệ thuộc nhiều vào người dạy, vào các tài liệu tham khảo. Thậm chí, không ít học sinh còn chưa sử dụng thành thạo các kỹ năng, các thao tác cơ bản khi viết bài nghị luận văn học. Bởi vậy, rèn luyện những kỹ năng cơ bản cho học sinh sẽ là cách tốt nhất nâng cao năng lực tư duy, khả năng diễn đạt, tạo điều kiện cho các em tích cực, chủ động ôn tập đạt kết quả cao.
3. Một vài số liệu cụ thể về giá trị lợi ích của Sáng kiến kinh nghiệm.
Khảo sát kết quả các bài kiểm tra và thi chất lượng phần Làm văn câu hỏi nghị luận văn học, môn Ngữ văn 12 của học sinh THPT Lý Tự Trọng trong hai năm gần đây, chúng tôi thấy như sau:
*Trước khi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm: (Kết quả kiểm tra phần Làm văn câu hỏi về văn học theo thang điểm 5/10 trong đợt kiểm tra chất lượng 8 tuần học kỳ II năm học 2020 -2021)
Tổng số HS dự thi Điểm 4,0 đến 5,0 Điểm 2,5 đến dưới 3,5 Điểm 2,0 đến 0
SL TL% SL TL% SL TL%
380 25 6,57 300 79% 55 14,4%
* Sau khi áp dụng sáng kiến: (Kết quả kiểm tra phần Làm văn câu hỏi về văn học theo thang điểm 5/10 trong đợt kiểm tra chất lượng 8 tuần học kỳ II năm học 2021 -2022, có độ khó tương đương với cùng kỳ năm học 2020-2021)
61
Tổng số HS Điểm 4,0 đến 5,0 Điểm 2,5 đến dưới 3,5 Điểm 2,0 đến 0
SL TL% SL TL% SL TL%
390 120 30,8% 250 64,1% 20 5,1%
Qua bản thống kê trên, điều dễ thấy là khi chưa áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm này, kết quả kiểm tra phần làm văn, câu hỏi nghị luận văn học, môn Ngữ văn 12 của học sinh kém chất lượng hơn. Tỷ lệ học sinh đạt điểm Khá, Giỏi quá ít (6,57%), tỷ lệ học sinh dưới Trung bình còn hẳn (14,4%).
Còn sau khi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm này, kết quả kiểm tra phần phần làm văn, câu nghị luận văn học, môn Ngữ văn 12 của học sinh cao hơn hẳn (điểm Khá - Giỏi trội hơn hẳn; điểm Yếu - Kém ít hơn rất nhiều).
Đặc biệt qua bảng so sánh kết quả thi tốt ngiệp THPT (Do Sở Giáo dục và Đào tạo thống kê) những năm gần đây của trường THPT Lý Tự Trọng, trong đó môn Ngữ văn:
Năm Môn Ngữ văn Xếp thứ 2018 6,57 8 2019 6,73 3 2020 7,71 6 2021 7,39 4 2022 7,95 3
Điều đó đã chứng tỏ Sáng kiến kinh nghiệm này đã góp phần nâng cao năng lực làm bài nghị luận văn học, góp phần tạo chất lượng giảng dạy cho nhà trường nói riêng và Sở Giáo dục Nam Định nói chung.