CHỦ ĐỀ GIÁO DỤC STEM: SẮC TỐ TỰ NHIÊN
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
2. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức mới
2.2 HOẠT ĐỘNG : Thực hành phát hiện diệp lục và carotenoit
a. Mục tiêu:
Tìm hiểu thế giới sống: Thực hành: Xác định phát hiện diệp lục và carotenoit.
b. Nội dung:
HS hoạt động cá nhân và nhóm:
- Nhận dụng cụ thí nghiệm và các đồ dùng khác như giấy A4, giấy nhớ.
- Đọc SGK mục III (trang 57 – Sinh học 11), thảo luận nhóm trả lời câu hỏi GV nêu: Nêu nguyên lí và quy trình tiến hành thí nghiệm chiết rút diệp lục và carotenoit?
- Tiến hành thí nghiệm.
- Quan sát, nhận xét sự thay đổi màu trong các ống nghiệm và hoàn thành nội dung ở bảng SGK trang 58.
c. Sản phẩm:
- Câu trả lời về cách tiến hành thí nghiệm và phiếu trả lời của nhóm các câu hỏi thảo luận GV yêu cầu.
- Nhận xét kết quả thí nghiệm.
a) Ống đối chứng sử dụng nước làm dung môi.
b) Ống thí nghiệm sử dụng cồn làm dung môi.
d. Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên. Hoạt động của học sinh.
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ - Trước giờ thực hành GV chia lớp thành các nhóm.
- Giao dụng cụ và yêu cầu các nhóm bảo quản.
- GV nêu yêu cầu:
+ Trình bày nguyên lí và quy trình thí nghiệm chiết rút diệp lục và carotenoit
+ Tiến hành thí nghiệm.
+ Quan sát, nhận xét sự thay đổi màu trong ống đối chứng và ống thí nghiệm
Tiếp nhận nhiệm vụ học tập:
+ Các nhóm nhận dụng cụ, các đồ dùng như giấy A4, giấy nhớ.
+ Phân công thư ký ghi chép
- GV sử dụng PPDH: Quan sát, thực hành thí nghiệm, phương pháp vấn đáp
và KTDH: Khăn trải bàn.
GV yêu cầu HS tự nghiên cứu ghi nội dung câu trả lời của mình vào giấy nhớ dán vào giấy A4, sau đó thảo luận nhóm ghi câu trả lời chung của nhóm ra giấy A4.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:
Định hướng, giám sát:
GV quan sát hoạt động của các
- Các nhóm tiến hành đọc SGK và HS ghi kết quả ra giấy nhớ, sau đó thảo luận thống
nhóm và hướng dẫn các nhóm chưa thành thạo về thao tác thực hiện.
nhất câu trả lời cho câu hỏi của GV.
- Các nhóm tiến hành thí nghiệm theo các bước trong SGK và theo yêu cầu của GV.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận.
- GV yêu cầu các nhóm cử đại diện trình bày nguyên lí, các bước tiến hành và các câu hỏi trên phần giấy A4 nhóm đã chuẩn bị.
- GV kiểm tra kết quả trên ống nghiệm của các nhóm
- Các nhóm cử đại diện trình bày các nội dung GV yêu cầu.
- Các nhóm nộp sản phẩm để GV kiểm tra
Bước 4. Kết quả, nhận định
- GV nhận xét sản phẩm của các nhóm và phần trình bày của mỗi nhóm.
- GV đưa ra kết luận.
- Giới thiệu quy trình tách chiết sắc sắc tố tự nhiên ở 1 số cây quen thuộc
HS lắng nghe nhận xét và kết luận của GV.
Quy trình tách chiết sắc sắc tố tự nhiên ở 1 số cây quen thuộc:
► Màu đỏ
Màu đỏ sử dụng trong pha chế, chế biến các loại thức uống, bánh ngọt sẽ kích thích cảm giác thèm ăn và tạo sự ngon miệng. Bạn có thể lấy màu đỏ từ:
– Quả gấc: chứa nhiều tiền tố vitamin A (Carotene, Lycopene), màu gấc tan được trong rượu, chất béo – không tan trong nước.
– Củ dền, bông atiso đỏ: cho màu đỏ đậm có thể hòa tan trong nước, thạch nên được ứng dụng chủ yếu để làm các món thạch, các loại bánh. Nếu bạn sử dụng ít nước cụ dền sẽ tạo ra màu hồng cho thành phẩm.
– Các loại trái cây như: thanh long ruột đỏ, dâu tây,… cho màu với nhiều sắc độ đỏ khác nhau. Vì những loại trái cây này có mùi đặc trưng nên không được ứng dụng để tạo màu đại trà mà chỉ phù hợp để chế biến một số loại bánh và thức uống.
+ Cách chiết xuất màu từ củ dền
• Gọt bỏ vỏ củ dền, cắt thành miếng nhỏ, cho vào máy xay sinh tố + nước, xay nhuyễn và lọc lấy nước.
• Bạn cũng có thể làm thành bột củ dền để dành dùng nhiều lần: xay nhuyễn củ dền với 1 ít nước – cho vào lò nướng ở nhiệt độ 100 – 110 độ C (hoặc phơi nắng, dùng máy sấy) – khi phần củ dền khô, cong lại thì nghiền mịn, cho vào hũ nhỏ, đậy kín nắp, bảo quản nơi khô ráo để dùng dần.
+ Cách chiết xuất màu từ thanh long ruột đỏ
• Thanh long lọc bỏ vỏ, cắt nhỏ – cho vào vải lược vắt lấy nước – cách này giúp loại bỏ hạt thanh long. Nước thanh long ruột đỏ có thể được sử dụng để làm bánh plan rau cau, làm thạch rau râu, pha chế mocktail…
► Màu vàng
Màu vàng trong tự nhiên có trong nhóm thực phẩm chứa sắc tố carotenoid, cartamin hay betalain. Bạn có thể lấy màu vàng từ:
– Củ nghệ: thường được xay thành bột hoặc vắt lấy nước để làm các loại bánh – rất có lợi cho sức khỏe.
– Quả dành dành: dùng để nhuộm màu cho những loại bánh truyền thống như bánh xu xê, bánh thạch – có công dụng như một loại thuốc trị bệnh, an thần.
– Nhụy hoa huệ tây: là một nguyên liệu cao cấp, có giá thành khá cao nên không được sử dụng phổ biến; tuy nhiên nhụy họa huệ tây là nguyên liệu cho màu vàng rất bắt mắt.
+ Cách chiết xuất màu từ củ nghệ
• Nước nghệ tươi: Củ nghệ gọt vỏ, rửa sạch, thái lát mỏng – cho vào máy sinh tố cùng với một ít nước và xay nhuyễn, lọc lấy nước để sử dụng.
• Bột nghệ: củ nghệ tươi rửa sạch, thái lát mỏng, xay nhuyễn, hòa với nước để phần tinh bột nghệ lắng xuống, lọc tách nước – sau đó sấy khô sẽ có thành phẩm bột nghệ. Với bột nghệ nên cho vào hủ thủy tinh đậy kín, tránh tiếp xúc với không khí để sử dụng được lâu.
+ Cách chiết xuất màu từ quả dành dành
Cho quả dành dành vào nồi cùng với nước sôi, nấu cho đến khi quả nát ra, rồi lọc lấy nước để sử dụng.
► Màu cam
Nếu muốn sử dụng màu da cam tự nhiên để làm các bánh- tạch, bạn có thể dùng nước ép cà rốt. Cà rốt sau khi gọt bỏ vỏ, rửa sạch rồi ép lấy nước hoặc cắt nhỏ và xay nhuyễn cùng với nước trong máy xay sinh tố rồi lọc lấy nước. Nước cà rốt sẽ giúp cho món ăn tăng độ ngọt tự nhiên. Bên cạnh đó, bạn cũng có thể hòa trộn màu đỏ và màu vàng để có được màu da cam tự nhiên.
► Màu xanh lá cây
– Bột trà xanh: được sử dụng chủ yếu cho những món matcha hay làm món tráng miệng – với vị chát nhẹ đặc trưng.
– Lá dứa: cho màu xanh vừa phải, có độ bền màu cao, mùi thơm thoang thoảng – chủ yếu dùng để nhuộm màu cho bánh da lợn, thạch lá dứa.
– Rau ngót, lá khúc, lá tre – mây: làm các loại bánh, chè, thạch…
+ Cách chiết xuất màu từ lá dứa
Lá dửa rửa sạch, cắt nhỏ, cho vào máy xay nhuyễn với một ít nước rồi lọc mịn lấy nước. Xong bước này, bạn có thể áp dụng 1 trong 2 cách sau để lấy được phần cốt dứa:
• Cách 1: Cho nước lá dứa lọc được vào hủ nhỏ, để vào ngăn mát tủ lạnh, sau 2 ngày, phần cốt dứa sẽ lắng xuống bên dưới, bạn chỉ cần đổ phần nước trong bên trên và lấy phần cốt dứa để sử dụng.
• Cách 2: Cho nước lá dứa vào một cái thố, đậy kín và đặt vào nồi chưng cách thủy. Phần cốt xanh sẽ lắng xuống bên dưới, bạn chỉ cần dạn đổ phần nước trong bên trên và sử dụng phần cốt dứa lắng bên dưới.
► Màu tím
– Quả việt quất: cho màu tím đậm, có vị chua – được sử dụng để làm các loại bánh, pha chế thức uống – rất có lợi cho sức khỏe.
– Lá cẩm: màu tím lá cẩm đẹp nhất khi ở dạng nước, có độ bền màu và không có mùi nên rất thích hợp để nhuộm màu các món bánh.
– Khoai lang tím: cũng là nguyên liệu thơm ngon, tạo màu đẹp cho các món bánh, thức uống hay làm kem.
+ Cách chiết xuất màu từ khoai lang tím
• Khoai lang tím gọt vỏ, rửa sạch, hấp chín – sau đó cắt nhỏ và cho vào nồi nấu với một ít nước, trong quá trình nấu dùng môi dằm nát khoai – đến khi đã nhuyễn hoàn toàn thì dùng vải lược vắt lấy nước.
• Bạn cũng có thể trộn khoai lang đã hấp chín với bột để làm các loại bánh hoặc làm kem.
► Màu đen
– Tinh than tre: dùng để làm kem, làm bánh, pha latte…
– Lá gai: chủ yếu lấy màu để làm bánh ít gai.
– Cà phê: có thể được dùng để nhuộm đen từ thức uống cho đến các món bánh.
+ Cách chiết xuất màu từ lá gai
• Chọn lá gai không quá già hoặc quá non, tước bỏ xơ – sống lá, rửa sạch, đem luộc chín cho thật mềm và cho vào máy xay sinh tố xay mịn với nước, lọc lấy nước lá gai màu xanh đen.
► Màu nâu
– Đường: đường nâu, đường thốt nốt, đường tráng khi đun với nước sẽ tạo ra caramen – không chỉ giúp tạo màu nâu cho thức uống mà còn có mùi thơm.
– Bột cacao: là nguyên liệu làm bánh, pha chế có màu nâu tự nhiên.
► Màu xanh da trời
– Hoa đậu biếc khô: chỉ cần thả bông hoa đậu biếc khô vào trong bát nước nóng, ho sẽ nhả ra màu xanh biếc đẹp mắt; bạn có thể sử dụng nước đó để làm thạch, nấu xôi.
– Pha baking soda với màu tím: từ màu tím tạo ra được, chỉ cần pha thêm với ít baking soda sẽ tạo ra màu xanh lơ.
► Một số lưu ý
• Các loại màu sắc từ rau củ tự nhiên có thể chiết xuất được ở dạng lỏng hoặc bột. Các màu ở dạng nước sau khi đã cô đặc (khuấy trên lửa để hỗn hợp nước sền sệt lại là được), để nguội, bạn có thể cho vào các khay đá bảo quản trong ngăn đông tủ lạnh để sử dụng được lâu.
• Một số màu qua quá trình chế biến do sức chịu nhiệt thấp nên sẽ dễ bị nhạt bớt, vì thế bạn cần tính toán tăng lượng màu sử dụng và thời gian chế biến cho hợp lý.
• Màu dạng bột sẽ cho màu đậm hơn nên bạn cần cân nhắc liều lượng phù hợp khi sử dụng.